Gelir Vergisi Kanununda ticari, zirai, ücret, serbest meslek, gayrimenkul ve menkul sermaye iradı dışında kalan bazı kazançlar ‘diğer kazanç ve iratlar’ başlığında vergilendirilir. Bu grup esas olarak değer artış kazançları ve arızi kazançlardan oluşur.
Değer artış kazançları
Kanunda sayılan mal ve hakların elden çıkarılmasından doğan kazançlar değer artış kazancı sayılabilir. Gayrimenkul satışları, belirli menkul kıymetler ve ortaklık hakları en yaygın örneklerdir.
Arızi kazançlar
Devamlılık göstermeyen ticari veya serbest meslek faaliyetlerinden, arızi aracılık işlerinden ve belirli vazgeçme/taahhüt işlemlerinden elde edilen gelirler arızi kazanç sayılabilir.
Devamlılık ayrımı
Bir işlemin arızi mi ticari mi olduğu en kritik konulardandır. Aynı tür işlemin tekrarı, organizasyon, kazanç amacı ve piyasa faaliyeti ticari kazanç yönünde değerlendirme doğurabilir.
İstisnalar ve yıllık sınırlar
Değer artış ve arızi kazançlarda her yıl yeniden belirlenen istisna tutarları bulunabilir. Gelirin ait olduğu yılın sınırı esas alınmalıdır.
Endeksleme
Değer artış kazancında maliyet bedelinin Yİ-ÜFE artışına göre endekslenmesi, Kanundaki artış şartının sağlanması halinde mümkündür. Bu mekanizma nominal kazanç yerine reel artışın vergilenmesini amaçlar.