|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, İzmir’deki bir büyükşehir ilçe belediyesi, Helvacı Mahallesi’nde doğalgaz hattı bağlantı giderlerini kendi bütçesinden ödemiştir. Bu durum, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’na aykırıdır. Kanunun ilgili maddeleri, doğalgaz dağıtımının ve bağlantı işlemlerinin yetkili dağıtım şirketleri tarafından gerçekleştirilmesi gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, doğalgaz dağıtım şirketlerinin, sorumluluk alanlarındaki tüketicilerin talepleri doğrultusunda bağlantı yapma yükümlülüğü bulunmaktadır.
İlgili raporda, belediyenin İzmir Doğalgaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt AŞ ile toplam 17.999.720 TL tutarında bir bağlantı anlaşması yaptığı ve bu tutarın 5.170.847,47 TL’sinin 10.01.2024 tarihli ödeme emriyle giderleştirildiği tespit edilmiştir. Ancak, doğalgaz dağıtımına ilişkin yatırımların, yalnızca lisanslı dağıtım şirketlerinin yetki ve sorumluluğunda olduğu vurgulanmaktadır. Dolayısıyla, belediyenin bu tür giderleri kendi bütçesinden karşılaması yasal olarak uygun değildir. |
BULGU: Doğalgaz Bağlantı Giderlerinin Belediye Tarafından Ödenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarenin sorumluluk alanındaki bir mahalleye doğalgaz hattı bağlantısı yapılmasına ilişkin giderlerin İzmir ilinde yetkili dağıtım firmasına İdare bütçesinden ödendiği görülmüştür.
4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun Tanımlar 3’üncü maddesinin,
“12) Dağıtım : Doğal gazın müşterilere teslim edilmek üzere mahalli gaz boru hattı şebekesi ile naklini ve perakende satışını,
13) Şehir: Belediye veya büyükşehir belediyesine ait belediye sınırları ile mücavir alanların tamamını,
14) Dağıtım şirketi : Belirlenen bir şehirde doğal gazın dağıtımı ve mahalli gaz boru hattı şebekesi ile nakli faaliyetlerini yapmaya yetkili kılınan tüzel kişiyi,
17) Serbest tüketici : Yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım şirketi veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma serbestisine sahip gerçek veya tüzel kişiyi,
18) Serbest olmayan tüketici (abone) : Doğal gazı kendi kullanımı için dağıtım şirketlerinden almak zorunda olan gerçek veya tüzel kişiyi,
27) Mahallî gaz boru hattı : Şehir içi doğal gaz dağıtımı yapacak olan dağıtım şirketinin inşa edip işleteceği tüm dağıtım hatlarını,
28) Dağıtım şebekesi : Bir dağıtım şirketinin belirlenmiş bölgesinde, işlettiği doğal gaz dağıtım tesislerini ve boru hatlarını,
“Doğal gaz piyasa faaliyetleri” başlıklı 4’üncü maddesinin,
“g) Doğal gazın şehir içi dağıtımı: Şehir içi doğal gaz dağıtım hizmeti, Kurum tarafından açılacak ihaleyi kazanan şirkete mahalli doğalgaz dağıtım şebekesinin mülkiyeti de dahil olmak üzere şehrin gelişmişlik düzeyi, tüketim kapasitesi ve kullanıcı sayısı gibi hususlar dikkate alınarak Kurum tarafından belirlenecek lisans süresi için verilir.
Dağıtım şirketlerinin yükümlülükleri:
2) Dağıtım şirketleri sorumluluk alanlarında bulunan tüketicilerin talep etmesi halinde, bu tüketicileri sisteme bağlamakla yükümlüdür. Ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, şirketin tasarrufu altındaki sistemin bağlantı yapmaya imkan veren kapasitede olmasına ve tüketicinin de kendi üzerine düşen ve dağıtım yönetmeliğinde öngörülen işlemleri yapmasına ve belirleyeceği usul ve esaslara göre, bağlantının teknik ve ekonomik olarak gerçekleşmesinin mümkün olmasına bağlıdır. Bu konuda ihtilaf olması halinde bağlantının teknik ve ekonomik olup olmadığına Kurul karar verir.
8) 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yapı kayıt belgesi alan yapının bulunduğu bölgenin uygulama imar planı olmaması veya uygulama imar planı olmakla birlikte yolların imar mevzuatına uygun olarak açılmamış olması halinde; ilgili belediyenin meclis kararı alarak bu bölgelerde yapılacak şebekelerin yapım tarihinden itibaren 10 yıl içerisinde deplase edilmesi gerektiğinde yatırımın deplase edilen kısmıyla ilgili tüm maliyetleri üstleneceğini taahhüt etmesi şartıyla, doğal gaz dağıtım şirketleri tarafından bu bölgelere şebeke yatırımı yapılabilir.
9) Doğal gaz dağıtım şirketlerinin dağıtım bölgelerine ilave edilecek yeni genişleme bölgelerinde yerleşim yeri belediyesince doğal gaz dağıtım şirketine yatırım yapılması talebinde bulunulması halinde; ilgili dağıtım şirketinden teminat, kontrollük hizmet bedeli, kaplama bedeli, zemin/alan tahrip bedeli, hafriyat döküm bedeli ve benzeri adlarla herhangi bir bedel alınmaz ve altyapı kazı alanının üst kaplamaları ilgili belediye tarafından bedelsiz olarak yapılır.
“Serbest tüketicinin belirlenmesi ve sisteme girişte istisnai haller” başlıklı 8’inci maddesinin
“a) Serbest tüketiciler aşağıdaki sınıflamaya göre belirlenir.
1) Satın aldığı yıllık doğal gaz miktarı bir milyon metreküpten daha fazla olan tüketiciler ve kullanıcı birlikleri,
2) Elektrik enerjisi üretimi için gaz satın alan şirketler,
3) Elektrik ve ısı enerjisi üreten kojenerasyon tesisleri,
Üretim faaliyetinde kullanılmak üzere, Türkiye’de doğal gaz üreten üretim şirketleri,
Serbest tüketici statüsündedir.”
“Tarifeler” başlıklı 11’inci maddesinin,
1) Bağlantı Tarifeleri: Kurumca belirlenecek bağlantı tarife esasları, ilgili bağlantı anlaşmalarına dahil edilecek olan ve iletim sistemi ya da bir dağıtım sistemine bağlantı için eşit durumda olan serbest tüketiciler arasında ayrım yapılmaması esasına dayalı hükümleri ve şartları içerir. Fiyatlar, bu esaslar dahilinde taraflarca serbestçe belirlenir. Abonelere Kurum ve dağıtım şirketi arasında belirlenen sabit bağlantı tarifeleri uygulanır.
Bu maddede belirtilen esaslar doğrultusunda Kurum, bütün tarife türleri için tarifeler yönetmeliği hazırlar. Bu yönetmelik çerçevesinde, ilgili tüzel kişilerce tarife önerileri hazırlanır ve Kuruma sunulur. Kurum ilgili tüzel kişilerin mali verileri ve tarife önerileri ile piyasa verilerinden hareketle tarifeleri belirler. İlgili tüzel kişiler, Kurul tarafından onaylanan tarifeleri uygular. Tarife esasları ve limitleri Kurumca enflasyon ve diğer hususlar göz önüne alınarak yeniden ayarlanabilir.”
şeklindeki hükümleri ile anılan Kanun hükümlerine dayanılarak yayımlanan “Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği’nin “Tarifeler” başlıklı 11’inci maddesinin,
“(1) Bağlantı tarifeleri, iletim veya dağıtım sistemine bağlantı karşılığında oluşan ve iletim ya da dağıtım şirketi tarafından iletim veya dağıtım sistemine bağlantısı yapılan gerçek veya tüzel kişiye tahakkuk ettirilen bağlantı bedeli ile bu bedellerin uygulanmasına ilişkin hüküm ve şartlardan oluşur.
Dağıtım sistemine bağlantı karşılığında dağıtım şirketi tarafından serbest tüketicilere tahakkuk ettirilecek bağlantı bedeli, bağlantı için eşit durumda olan serbest tüketiciler arasında ayrım yapılmaması ilkesi esas alınarak, Kurul tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde uygulanır.
Dağıtım şirketi tarafından sorumluluk alanı içindeki abonelere, Kurul tarafından onaylanan sabit bağlantı tarifeleri uygulanır.
Dağıtım şirketi tarafından bağlantıya ilişkin Kurul izni alınmak suretiyle, sorumluluk alanı dışındaki müşterilere yapılan bağlantılarda bağlantı bedeli, ilgili taraflar arasında serbestçe belirlenir.”
şeklindeki hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, doğalgaz dağıtımına ilişkin her türlü yatırımın yapılması Kanun’da düzenlenen lisanslı dağıtım şirketlerinin görev ve yetkisi kapsamındadır ve yapılan yatırımların maliyetleri bu dağıtım şirketleri tarafından hizmet alan tüketici ve abonelere Enerji Piyasası Düzenlenme ve Denetleme Kurumu tarafından belirlenecek bağlantı tarifeleri ile yansıtılmaktadır.
Yapılan incelemede, İdarenin Helvacı Mahallesi’nde bulunan tesisleri için doğalgaz bağlantı bedeli olarak toplam 17.999.720 TL ödemek üzere İzmir Doğalgaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt AŞ ile bir bağlantı anlaşması yaptığı, bu çerçevede sözü edilen Mahalle’ye doğalgaz bağlantısı yapıldığı ve bu tutarın 5.170.847,47 TL’sini 10.01.2024 tarih ve 374 sayılı Ödeme Emri Belgesi ile giderleştirdiği görülmüştür.
Bu itibarla, belediye görev ve yetkileri kapsamında olmayıp doğalgaz piyasasına ilişkin yasal düzenlemeler kapsamındaki doğalgaz dağıtım firmalarının yetki ve sorumluluğunda olan bir yapım işi bedelinin belediye bütçesinden ödenmemesi gerekmektedir.