|
ÖZET: Doğrudan Temin Formu’nun fiyat araştırması bölümünün eksik doldurulması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesi, doğrudan temin usulüyle alım yapılacak durumları belirlemekte ve bu süreçte fiyat araştırmasının nasıl gerçekleştirilmesi gerektiğini açıklamaktadır. İlgili kanun ve Kamu İhale Genel Tebliği, idarelerin bu formu doldururken ihtiyaçların neden sadece belirli bir kişi veya kurumdan karşılanabileceğini, fiyat araştırması yaparak ve gerekli belgeleri ekleyerek detaylı bir şekilde açıklamalarını zorunlu kılmaktadır.
Denetim bulgularında, bazı Doğrudan Temin Onay Formlarının fiyat araştırması bölümünün yetersiz veya eksik olduğu, bu durumun piyasa araştırmasının yeterince belgelenmemesine yol açtığı belirtilmiştir. Kamu idaresi, piyasa araştırmasının yapıldığını ancak bazı tekliflerin sadece sözlü iletişimle alındığını ve belgelerin dosyaya eklenmediğini ifade etmiştir. Ancak, fiyat araştırması bölümünde belirtilen belgelerin eklenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, doğrudan temin alımlarında fiyatın doğru bir şekilde belirlenebilmesi için ilgili formun fiyat araştırması bölümünün mevzuat hükümlerine uygun olarak eksiksiz doldurulması büyük önem taşımaktadır. Bu, alım süreçlerinin şeffaflığını ve hesap verebilirliğini artıracaktır. |
BULGU: Doğrudan Temin Formunun Fiyat Araştırması Bölümünün Eksik Doldurulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesi (a), (b) ve (c) bendlerine göre doldurulması gereken Doğrudan Temin Formu’nun fiyat araştırması bölümünün eksik doldurulduğu görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinde;
“Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir:
İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi.
Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması.
Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması.
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10 uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.”
Denilmektedir.
Konu ile ilgili olarak Kamu İhale Genel Tebliği’nin “İhtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden temini” başlıklı 22.2’nci maddesinde;
“İdareler, 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a) bendinin uygulamasında mal ve hizmet alımlarında, 4734 Sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a), (b), (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Formu (KİK022.0/M ve KİK021.0/H) kullanarak ihtiyacın neden sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğini detaylı olarak yazacak, fiyat araştırması yapacak, ihtiyaç konusu malın veya hizmetin niteliklerini tarif edecek ve bu hususlara ilişkin bütün belgeleri standart forma ekleyeceklerdir. Ayrıca, bir taahhüt kapsamında; taahhüt konusu sözleşme veya şartnamede yer alan hükümler nedeniyle belli bir marka veya modelli malın alınmasının zorunlu olduğu hallerde, 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a) bendinin uygulanması mümkün bulunmaktadır.”
Düzenlemesi yer almakta aynı Genel Tebliğ’in 22.1.1. ve 22.1.1.5’inci maddelerinde;
“İdarelerin yapacakları bu alımlar için Kanunun uygulanmasına yönelik olmak üzere aşağıdaki hususların açıklanması gerekli görülmüştür.
Ayrıca, 4/3/2009 tarihli ve 27159 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İhale Uygulama Yönetmeliklerinde 4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a), (b), (c) bentleri kapsamında idarece yapılacak alımlarda kullanılmak üzere, “4734 sayılı Kanunun 22 nci maddesinin (a), (b), (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Form” yer almaktadır (KİK022.0/M ve KİK021.0/H). Anılan form hazırlanırken formdaki dipnot belirlemelerine özellikle dikkat edilmesi gerekmektedir. Buna göre alımın gerçek veya tüzel tek kişiden yapılma sebepleri ayrıntılı, net ve objektif bir biçimde ortaya konacak, Kanunun 22 nci maddesinin anılan bentlerinde belirtilen hükümlerin uygulanabilir olmasını sağlayan sebepler detaylı olarak yazılacak, bunlara ilişkin belgeler de anılan forma eklenecektir. Diğer yandan mal alımlarıyla ilgili olarak; ihtiyacın niteliği, ihtiyaç konusu malın ayrıntılı teknik özellikleri ve ne amaçla kullanılacağı, anılan amacı en az aynı verimlilik, etkinlik ve fonksiyonellikle karşılayabilecek diğer ürünlerin-modellerin-markaların vb. bulunup bulunmadığının tespitinin yapılıp yapılmadığı ve bulunmuyorsa nedenleri, ihtiyaç konusu malı satan başka firmaların olup olmadığı gibi hususlara yer verilecektir.”
Denilmektedir.
Benzer hükümler 11/07/2023 tarihli ve 32245 no.lu Resmi Gazetede yayımlanarak 01/02/2024 tarihinde yürürlüğe giren “Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Kamu İhale Tebliğ”inin 11, 12 ve 13’üncü maddelerinde de yer almaktadır.
Öte yandan, “4734 Sayılı Kanun’un 22’nci Maddenin (a), (b) ve (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara İlişkin Form”un Fiyat Araştırması Bölümü;
FİYAT ARAŞTIRMASI
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun Doğrudan Temin Başlıklı 22 nci maddesinin 2 nci fıkrasına göre bu maddeye göre yapılacak alımlarda ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaç temin edilecektir.
Yaklaşık Bedel aşağıda yer alan metotlar kullanılarak gerçekçi bir şekilde tespit edilmiştir (ilgili belgeler eklenecektir):
Aynı hizmetin ilgili tek kaynaktan alan diğer kamu/özel tüzel kişiliklerine veya gerçek kişilere sunuluş fiyatı
Aynı hizmet daha önce ilgili tek kaynaktan alındıysa, daha önceki alım bedelinin ÜFE kullanılarak, döviz cinsinden ise tespit tarihinde geçerli TCMB döviz alış kuru üzerinden güncellenmesi
İlgili tek kaynaktan istenen proforma fatura
Ticaret Odası, Sanayi Odası veya Meslek Odasından alınan fiyatlar
Diğer (açıklanacaktır)
Şeklindedir.
Formun üzerinde açık şekilde yazıldığı üzere, yaklaşık bedel formun son kısmında belirtilen metotlar kullanılarak tespit edilecek ve bu tespitler ile ilgili belgeler forma eklenecektir.
4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) (b) ve (c) bentleri kapsamında tek kaynaktan temin edilen mallara ilişkin düzenlenen forma yazılacak yaklaşık bedel, aynı Kanun’un 22’nci maddesi (d) bendine göre daha dikkatli hazırlanması gerekmektedir. Çünkü, bu form ile belirlenen fiyat son fiyat olup ödemeye de esas alınmaktadır. 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesinin uygulamasında yer alan 3 teklif ile piyasa fiyat araştırması yapılmamakta, uygulanacak fiyat doğrudan belirlenmektedir.
Uygulamada formun doldurulması esnasında zorunlu olan yaklaşık bedelin belirlenmesi için kullanılan metot veya metotların belirlenmediği, fiyat tespiti için forma herhangi bir belge eklenmediği, fiyatın neye göre belirlendiğinin belli olmadığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca yapılan doğrudan temin alımlarında, bazı Doğrudan Temin Onay Formlarının “Fiyat Araştırması” bölümünün eksik veya yetersiz doldurulduğu, bu nedenle piyasa araştırmasının yeterince belgelenmediği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, alım yapılmadan önce piyasa araştırmasının fiilen gerçekleştirilmiş olduğu, ancak bazı tekliflerin sadece e-posta, telefon görüşmesi veya doğrudan iletişim yoluyla alındığı, bazı tekliflerin ise dosyaya yazılı görüntü veya not/bilgi olarak aktarılmamış olması nedeniyle doğrudan temin formundaki fiyat araştırması kısmının eksik göründüğü ifade edilmiştir. Ancak 4734sSayılı Kanun’un 22’nci Maddenin (a), (b) ve (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara İlişkin Form”un Fiyat Araştırması Bölümünde “ilgili belgeler eklenecektir.” denildiğinden fiyat araştırması bölümünde işaretlenen seçeneklere göre ilgili belgelerinde eklenmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, alımlarda doğru fiyatın belirlenebilmesi için “4734 Sayılı Kanun’un 22’nci Maddenin (a), (b) ve (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara İlişkin Form”un fiyat araştırması bölümü yukarıda yer alan mevzuat hükümleri dikkate alınarak doldurulması gerekmektedir.