|
ÖZET: Doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen yapım işlerinde yaklaşık maliyet hesaplarının mevzuata uygun olarak yapılmadığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesi çerçevesinde, idarelerin belirli koşullar altında mal ve hizmet alımlarını ilan yapmadan gerçekleştirebilmeleri mümkün olsa da, bu süreçte öncelikle bir yaklaşık maliyet hesabının yapılması gerekmektedir. İlgili kanunun 9. maddesi, bu hesaplamanın nasıl yapılacağını belirlemekte ve fiyat araştırması yapılmasını zorunlu kılmaktadır.
Ayrıca, doğrudan temin usulüyle yapılan işlerde Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen esaslara uyulması gerekmektedir. Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, idarelerin şeffaflık, rekabet ve kaynakların verimli kullanımı gibi ilkeleri gözeterek yaklaşık maliyet hesaplamalarını gerçekleştirmelerini istemektedir. Ancak, yapılan denetimlerde, ilgili idarelerin, işçilik ve malzeme gibi unsurları içeren maliyet hesaplamalarında resmi birim fiyatları kullanmadığı ve yalnızca ortalama teklifler alarak yaklaşık maliyet belirlediği görülmüştür. Kamu idaresi, doğrudan temin yöntemiyle yapılan işlerdeki yaklaşık maliyetlerin, kamu kurumlarına ait birim fiyatların altında kaldığını ve piyasa gerçeklerini yansıtmadığını belirtmiştir. Gelecek uygulamalarda resmi birim fiyatların dikkate alınacağı ifade edilmiştir. Bu durum, 4734 sayılı Kanun’un belirttiği esaslar doğrultusunda, kamu birim fiyatlarının kullanılması gerektiğini vurgulamaktadır. |
BULGU: Doğrudan Temin İle Karşılanan Yapım İşlerinde Yaklaşık Maliyet Hesabının Usulüne Uygun Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesi kapsamında doğrudan temin usulüyle gerçekleştirilen yapım işlerine ilişkin yaklaşık maliyet hesaplarının, mevzuatında belirlenen esaslara uygun olarak yapılmadığı görülmüştür.
Kamu idarelerinin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine tabi bulunmaktadır.
Bu Kanun’un 22’nci maddesi hükümlerine göre de idarelerin, belirlenen şartlar dahilinde mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ait bazı ihtiyaçlarını, ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yaparak temin edebilmeleri mümkün bulunmaktadır.
Ancak, bu Kanun çerçevesinde bir ihtiyacın karşılanabilmesi için öncelikle o ihtiyaca ilişkin bir yaklaşık maliyet hesabının yapılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu hesabın nasıl yapılacağı ise Kanun’un 9’ncu maddesinde şu şekilde açıklanmıştır: “Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalesi yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyet belirlenir ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterilir. Yaklaşık maliyete ihale ve ön yeterlik ilânlarında yer verilmez, isteklilere veya ihale süreci ile resmî ilişkisi olmayan diğer kişilere açıklanmaz.”
Doğrudan temin usulü bir ihale yöntemi olmamakla birlikte, ihtiyaçların bu şekilde karşılanması durumunda Kamu İhale Genel Tebliği’nde 22’nci maddenin uygulamasına ilişkin “4734 sayılı Kanunun 22’nci maddesinin (d) bendi gereğince ihtiyaçların temini” başlıklı 5 no.lu bendinin 1’inci fıkrasında belirlenen esaslara da uyulması zorunlu bulunmaktadır. Burada “…Ancak bu bent kapsamında gerçekleştirilecek yapım işlerinde fiyat araştırmasının, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde belirlenen yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin esas ve usullere göre yapılması zorunludur.” denilmektedir.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Uygulama ilkeleri ve yaklaşık maliyet” başlıklı 4’üncü maddesinin (1) no.lu bendinde “İdareler, yapacakları ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” ifadeleri yer almaktadır.
Aynı Yönetmelik’in “Yaklaşık maliyet hesabına esas fiyat ve rayiçlerin tespiti” başlıklı 10’uncu maddesinde “(1) İdarelerce, ihale konusu işin yaklaşık maliyetine ilişkin fiyat ve rayiçlerin tespitinde;
İhaleyi yapan idarenin daha önce gerçekleştirdiği, ihale konusu işe benzer nitelikteki işlerin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlar,
Kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenerek yayımlanmış birim fiyat ve rayiçler,
İlgili meslek odaları, üniversiteler veya benzeri kuruluşlarca belirlenerek yayımlanmış fiyat ve rayiçler,
ç) Yüklenici veya alt yüklenici olarak faaliyet gösteren, konusunda deneyimli kişi ve kuruluşlardan alınacak, ihale konusu işe benzer nitelikteki işlere ilişkin maliyetler,
İdarenin piyasa araştırmasına dayalı rayiç ve fiyat tespitleri,
esas alınır.
(2) İdareler, yaklaşık maliyete ilişkin fiyat ve rayiçlerin tespitinde (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen fiyat ve rayiçlerin birini, birkaçını veya tamamını herhangi bir öncelik sırası olmaksızın kullanabilirler.” hükmü bulunmaktadır.
İdarede 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi kapsamında birçok yol, kaldırım, bina yapım bakım ve onarım işleri yaptırılmaktadır. Yapılan işler, işçilik, beton, inşaat demiri, betonarme kalıbı, boya, seramik gibi imalatları içermesine rağmen yaklaşık maliyet tespitinde Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyat kitabında da yer alan rayiçler kullanılmamıştır. Yaptırılacak imalatın miktarı ve resmi birim fiyatlardan oluşan bedel yerine işin bütününe yönelik tek birim fiyat içeren teklifler alınmış, alınan tekliflerin ortalaması da yaklaşık maliyet olarak belirlenmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, doğrudan temin usulü ile karşılanan yapım işlerinde yaklaşık maliyetin, kamu kurumlarına ait birim fiyatların esas alınması durumunda çok düşük kaldığı, piyasa gerçeklerini karşılamadığı, bu nedenle fiyat araştırması yapılarak ortalama bir değerin yaklaşık maliyet olarak tespit edildiği belirtilmiş olup, bundan sonraki uygulamalarda resmi birim fiyatların kullanılacağı ifade edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında karşılanan yapım işlerinde yaklaşık maliyet belirlenirken bu Kanunda açıklanan esaslar çerçevesinde kamu birim fiyatlarından yararlanılması gerekmektedir.