|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen bazı alımlarda mevzuat hükümlerine uyulmadığını ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesi, idarelerin bütçelerine konulan ödeneklerin %10’unun Kamu İhale Kurulu’nun onayı olmadan aşılamayacağını belirtmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, doğrudan teminle gerçekleştirilen mal, hizmet ve yapım işlerinde bu limitin aşıldığı tespit edilmiştir.
Özellikle, Belediye Başkanının kullanımındaki lojmanın tadilatının doğrudan temin yöntemiyle yapılmasına rağmen, yüklenici ile herhangi bir sözleşme imzalanmadığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerin, doğrudan temin sözleşmesi olmadan, belediyeye ait bir şirkete verildiği anlaşılmıştır. Bu durum, hukuki ihtilaflar açısından sorun yaratabileceği gibi, damga vergisi gibi mali yükümlülüklerin de yerine getirilmemesine yol açmaktadır. Sonuç olarak, doğrudan temin usulüyle yapılan alımlarda mevzuata uygunluk sağlanması gerekmektedir. İdarelerin, bütçelerine konulan ödeneğin %10’unu aşmadan Kamu İhale Kurulu onayını alması, süre gerektiren alımlarda sözleşme imzalaması ve personel hizmet alımlarında sözleşme yapılması zorunludur. |
BULGU: Doğrudan Temin ile Yapılan Bazı Alımlarda Mevzuat Hükümlerine Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Doğrudan temin usulü ile yapılan alımlarda mevzuat ile belirlenmiş usullere uyulmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (ı) fıkrasında bu Kanun’un 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamayacağı belirtilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 62-ı maddesine ilişkin açıklamalara yer veren 21’inci maddesinde ise 4734 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin (f) bendi ve 2’nci maddesinin (d) bendine göre ihtiyaçların temininde kurum ve kuruluşların, yıllık bütçelerinde belirlenen toplam ödenek miktarının dikkate alınacağı; kurum ve kuruluşların mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplayacakları hükümleri yer almaktadır.
Yapılan incelemede, doğrudan temin usulü ile yapılan mal, hizmet ve yapım işlerine ilişkin alımlarında İdarenin bütçesine bu amaçla konulan ödeneğin %10’unun Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü alınmadan aşıldığı tespit edilmiştir.
Tablo 9: Doğrudan Temin Harcamalarının Ödeneklerine Oranı
| Ödeneğin Niteliği |
Toplam Ödenek Tutarı (TL) (a) |
Toplam Ödeneğin %10’u(TL) (Limit) (b= a x %10) |
2024 Yılı 22/d Kapsamında Yapılan Harcama Tutarı (TL) | 2024 Yılı 21/f Kapsamında Yapılan Harcama Tutarı (TL) |
2024 Yılı 22/d ve 21/f Kapsamında Yapılan Toplam Harcama Tutarı (TL) | 21/f ve 22/d Alımlarının Ödeneklere Oranı (%) |
| Mal Alımı Ödeneği | 8.739.744,00 | 873.974,40 | 4.824.661,54 | 0,00 | 4.824.661,54 | 55,20 |
| Hizmet Alımı Ödeneği |
1.780.896,00 | 178.089,60 | 279.494,16 | 0,00 | 279.494,16 | 15,69 |
| Yapım İşleri Ödeneği |
480.480,00 | 48.048,00 | 219.303,76 | 0,00 | 219.303,76 | 45,64 |
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin beşinci fıkrasında teslimi, sunumu veya yapımı belli bir süreyi gerektiren alımlar ile Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapılan alımlarda sözleşme imzalanmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, Belediye Başkanının kullanımında bulunan lojmanın tadilatının yapımı belli bir süreyi gerektirir şekilde doğrudan temin yöntemiyle yaptırıldığı, ancak bu yapım işine ilişkin yüklenicisi ile herhangi bir sözleşme imzalanmadığı tespit edilmiştir.
İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları İle Bunların Üyesi Olduğu Mahalli İdare Birliklerinin Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerinin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Hizmetlerin gördürülmesi” başlıklı 6’ıncı maddesinde il özel idareleri, belediyeler ile bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin, personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerini 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesindeki limit ve şartlar ile 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendindeki sınırlamalara tabi olmaksızın doğrudan hizmet alımı suretiyle, doğrudan doğruya veya dolaylı olarak, birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlası bu idarelere ait şirketlere gördürebileceği; belediye veya bağlı kuruluşlarından birinin sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketlerden aynı belediye veya bağlı kuruluşları tarafından da ortaklık oranlarına bakılmaksızın doğrudan hizmet alımı yapılmasının mümkün olduğu; bu kapsamda yapılacak personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerin bedelinin tespitinde, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin yaklaşık maliyetin tespitine ilişkin hükümlerine uyulmasının zorunlu olduğu; bu Usul ve Esaslar’da düzenlenmeyen hususlarda Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği eki Hizmet İşleri Genel Şartnamesi ve ilgili diğer mevzuat hükümlerinin uygulanacağı; bu kapsamdaki hizmet alımlarında taraflar arasında sözleşme imzalanmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, İdarece personel çalıştırılmasına dair hizmetlerin, taraflar arasında doğrudan temin hizmet alım sözleşmesi imzalanmadan doğrudan hizmet alımı suretiyle sermayesinin tamamı Belediyeye ait personel şirketine gördürüldüğü tespit edilmiştir. Bu durum, ortaya çıkabilecek hukuki ihtilaflarda dikkate alınacak bir sözleşme olmamasına ve bu sözleşme sebebiyle doğması gereken damga vergilerinin Hazine ve Maliye Bakanlığına ödenmemesine sebebiyet vermektedir.
Bu itibarla, doğrudan temin usulü ile yapılan mal alımlarında İdarenin bütçesine bu amaçla konulan ödeneğin %10’unun ancak Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü alınarak aşılması, yapımı belli bir süreyi gerektiren alımların sözleşme imzalanarak yapılması ve personel çalıştırılmasına dair hizmet alımının Belediyeye ait personel şirketi ile sözleşme imzalanmak suretiyle alınması gerekmektedir.