|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda, Üniversite Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı’nın doğrudan temin alımları incelenmiştir. Yapılan değerlendirmelerde, birim fiyat üzerinden teklif alınan mal alımlarında toplam götürü bedel üzerinden yapılan değerlendirmenin, daha uygun fiyatlı teklifler alma fırsatını kaçırdığı tespit edilmiştir. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrolü Kanunu’nun 68’inci maddesi, kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanımını sağlamak amacıyla dış denetim yapılmasını öngörmektedir. Bu bağlamda, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, kamu kaynaklarını en iyi şekilde kullanmakla yükümlüdür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesi, idarelerin ihtiyaçları uygun şartlarla ve zamanında karşılamasını zorunlu kılmaktadır. Doğrudan temin kapsamında yapılan alımlarda, firmalardan birim fiyat teklifleri alınmış ve bu tekliflerin her bir iş kalemi için ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği ortaya konmuştur. Aksi takdirde, daha uygun fiyatlarla mal alım imkanı kaybedilecektir. Kamu İdaresi, firmaların kısmi teklif vermemesi nedeniyle toplam fiyat üzerinden değerlendirme yapmak zorunda kaldığını belirtse de, doğrudan temin yöntemine ilişkin yeni tebliğler, bu süreçlerin elektronik ortamda daha verimli bir şekilde yürütülmesine olanak tanımaktadır. Sonuç olarak, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilecek alımlarda, her bir iş kalemi için birim fiyat üzerinden teklif alınması, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından kritik öneme sahiptir. Bu yaklaşım, kamu zararını önlemek ve en uygun fiyatlarla mal alımını sağlamak için gereklidir. |
BULGU: Doğrudan Temin Kapsamında Yapılan Alımlara İlişkin Değerlendirmede Eksiklik Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığının 22/d kapsamında üç ayrı doğrudan temin alımlarının incelenmesinde; birim fiyat üzerinden teklif alınan ve ilgili firmalarca da her bir iş kalemi için teklif verilen mal alımlarında, değerlendirmenin toplam götürü bedel üzerinden yapılması sonucu, teklif veren diğer firma/firmalardan daha uygun bedelle mal alınması imkanının kaçırılmasına neden olunduğu tespit edilmiştir.
Bilindiği gibi 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrolü Kanunu’nun 68’inci maddesi gereğince dış denetim; kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli olarak kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesi, faaliyet sonuçlarının ölçülmesi ve performans bakımından değerlendirilmesi suretiyle gerçekleştirilir. Nitekim adı geçen Kanunun amacı 1’inci maddede belirtilerek; bu Kanunun kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını düzenlediği hüküm altına alınmıştır. Bu doğrultuda gerek harcama yetkilileri ve gerekse piyasa fiyat araştırması yapan gerçekleştirme görevlileri Kanunun bu ilkesini gözeterek kamu kaynaklarını etkili, ekonomik ve verimli kullanmakla yükümlüdür.
Bununla beraber 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesi; İdarelere, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kamu kaynaklarının verimli kullanılmasını zorunlu kılmıştır.
4734 sayılı Kanunun 22’nci maddesinde belirtilen hallerde ihtiyaçların; idarece belirlenen kriter ve/veya teknik şartnamelerine uygun şekilde, ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanunun 10 uncu maddesinde sayılan yeterlik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından, piyasada fiyat araştırması yapılarak temin edilmesi mümkün bulunmaktadır.
Gıda ve temizlik ürünleri ile spor ekipmanları için üç ayrı piyasa fiyat araştırmasıyla birim fiyatlar üzerinden teklifler alındığı; verilen birim fiyat teklif mektuplarından da anlaşılacağı üzere firmaların birim fiyat cetvelinde belirtilen her bir iş kalemi için teklif ettikleri birim fiyatlar üzerinden mal vermeyi taahhüt ettikleri görülmektedir. Bu durumda değerlendirmenin de toplam götürü bedel üzerinden değil, birim fiyat esasına göre her bir iş kalemi üzerinden yapılması gerekir. Zira amaç kamu kaynaklarını verimli kullanmak, aynı kalitedeki ürünü daha uygun bedelle satın almaktır. Aksi halde daha uygun bedelle mal satın alınması fırsatının kaçırılmasına sebep olunacaktır.
Kamu İdaresi cevabında firmaların kısmi teklife olumlu cevap vermeyerek tekliflerinin toplam fiyat üzerinden götürü değerlendirilmesi halinde teklif verebileceklerini beyan etmeleri nedeniyle bu şekilde alım yapılmak zorunda kalındığı belirtilmişse de, 11.8.2023 tarih ve 32245 sayılı Resmi Gazate’de yayımlanan Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ gereğince doğradan temin kapsamındaki tekliflerin Ekap üzerinden elektronik olarak alınması mümkündür.
Sonuç olarak doğrudan temin yöntemiyle satın alınacak mal, hizmet veya yapım işleri için; iş kalemlerinin ayrılmaz parçası olması nedeniyle tüm kalemlerin aynı tedarikçiden temininin zorunlu olduğu durumlarda götürü bedel teklif alınabileceği gibi, her bir kalem için birim fiyat üzerinden teklif alınması da mümkündür. Ancak kamu kaynağının verimli kullanılması, birim fiyat bazında en uygun fırsatın kaçırılmaması ve bu meyanda herhangi bir kamu zararına sebebiyet verilmemesi için değerlendirmenin de alınan tekliflere uygun şekilde yapılmasıı gerekir.