Doğrudan Temin Usulüyle Yapılan Alımlarında Hatalı Uygulamalara Yer Verilmesi (Sayıştay)

BULGU: Doğrudan Temin Usulüyle Yapılan Alımlarında Hatalı Uygulamalara Yer Verilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Belediye tarafından gerçekleştirilen bazı mal alımlarının parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği ve doğrudan teminle yapılan bazı hizmet alımlarında ise piyasa fiyat araştırmasının yalnızca Belediye Şirketinden fiyat alınarak yapıldığı tespit edilmiştir.
A) Mal Alımlarının Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemi ile Gerçekleştirilmesi
Belediye tarafından gerçekleştirilen bazı mal alımlarının parasal limitlerin altında kalmak amacıyla, kısımlara bölünerek, açık ihale usulü yerine doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kanunun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu ve diğer ihale usullerinin Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılabileceği hüküm altına alınmış; idarelerin yapılacak ihalelerde rekabet ve saydamlığın sağlanmasından sorumlu olduğu vurgulanmış ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara ayrılamayacağı belirtilmiştir.
Parasal sınırların belirlenmesine ilişkin yayımlanan Kamu İhale Tebliği’nde ise 2023 yılında geçerli olan eşik değerler ve parasal limitler açıklanmış olup söz konusu Tebliğ’in 3’üncü maddesinin (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırlarında bulunan idarelerin 4734 sayılı Kanun’un 22/d bendi kapsamında yapacağı alımlarda geçerli olmak üzere eşik değerin KDV hariç 431.810,00 TL olacağı belirlenmiştir.
Belediye tarafından 2023 yılında doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımların incelenmesi neticesinde; park için mobilya, bank, spor aleti, korkuluk alımları, yer altı otoparkı için pompa ve boru alımı, trafik levha kaplama işlerinde kullanılmak üzere alınan malzeme alımlarının Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usulleri ile yapılması gerekirken, kısımlara bölünerek Kanun’da özel alım usulü olarak belirtilen doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince bulgu konusu husus kabul edilmiş olup bahse konu alımların süreklilik arz etmediği, yapılan alımların farklı zamanlarda farklı yerlerde oluşan ihtiyaçlar için yapıldığı ve bundan sonraki iş ve işlemlerde ihale mevzuatlarına titizlikle riayet edilerek bulgudaki tespitler doğrultusunda işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, rekabeti, eşit muameleyi, güvenilirliği, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla aynı nitelikte olan ve bütünlük sağlayan işlerin, 4734 sayılı Kanun’da yer alan temel ihale usulleriyle gerçekleştirmesi ve doğrudan temin yönteminin Kanun’da belirtilen amacına ve şartlarına uygun olarak kullanılması gerekmektedir.
B) Doğrudan Teminle Yapılan Bazı Hizmet Alımlarda Piyasa Fiyat Araştırmasının Tek Şirketten Fiyat Alınarak Yapılması
Belediyenin doğrudan teminle yapılan bazı hizmet alımlarında piyasa fiyat araştırmasının yalnızca Belediye Şirketinden fiyat alınarak yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin onbeş milyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile (2021 yılı için söz konusu limit tutarı büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 431.810,00 TL) temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların ilan yapılmaksızın, teminat alınmaksızın ve ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların doğrudan teminle karşılanabileceği belirtilmiştir.
Kamu idaresince yapılan yeme-içme hizmet alım işi ve ikram hizmet alım işi gibi bazı hizmet alımlarında piyasa fiyat araştırması tutanaklarının sadece hizmet alınan Belediye Şirketinin tekliflerini içerdiği görülmektedir.
Bu kapsamda, ihale mevzuatında piyasa fiyat araştırmasında kaç kişiden fiyat alınacağı hususunda bir hüküm bulunmamakla birlikte arz piyasası oldukça geniş olan söz konusu hizmetlerde piyasa fiyat araştırmasının tek bir şirketten fiyat alınarak yapılması idareyi mal veya hizmeti rayiç fiyatların üstünde bir fiyattan alma riski ile karşı karşıya bırakabilmektedir.
Kamu İdaresince bulgu konusu husus kabul edilmiş olup Belediye Şirketinden alınan mal ve hizmetler için piyasada yapılan araştırmalarda firmaların fiyat teklifi vermediği, Belediye Şirketi fiyatlarının piyasanın çok altında olduğu için alımların Şirketten yapıldığı ve bundan sonraki bu ve benzeri alımlarda piyasa araştırmasının detaylı yapılarak bulguda belirtilen hususlara titizlikle riayet edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, doğrudan teminle yapılan mal ve hizmet alımlarında piyasa fiyat araştırmasının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtacak şekilde yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.