|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin doğrudan temin usulüyle gerçekleştirdiği mal alımlarının, Kamu İhale Kurulu’nun onayı olmadan bütçeye konulan ödeneklerin %10’unu aştığını ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesinin (d) bendi uyarınca, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin harcamaların yıllık toplamı, belirli parasal limitler çerçevesinde düzenlenmiştir. Kanun, idarelerin ihtiyaçlarını öncelikle açık ihale veya belli istekliler arasında ihale usulüyle karşılamasını öngörmekte ve diğer usullere yalnızca özel hallerde başvurulmasına izin vermektedir.
Yapılan incelemelerde, 2022 yılı içerisinde mal alımlarının toplam ödeneğin %10’unu aşarak 19.448.935,39 TL’ye ulaştığı ve bu durumun Kamu İhale Kurulu’nun uygun görüşü olmadan gerçekleştiği tespit edilmiştir. İlgili kanun maddeleri, bütçe sahibi kamu idarelerinin harcamalarının bu sınırları aşmaması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, bu tür harcamaların yapılması gerektiğinde, Kamu İhale Kurulu’ndan gerekli onayın alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi çerçevesinde gerçekleştirilen mal alımlarında, bütçeye konulan ödeneklerin %10’luk sınırının aşılmaması ve aşılması durumunda Kamu İhale Kurulu’ndan uygun görüş alınması gerekliliği önem arz etmektedir. Bu durum, kamu idarelerinin ihale usul ve esaslarına uygun hareket etmeleri için gerekli kontrol mekanizmalarının oluşturulmasını da zorunlu kılmaktadır. |
BULGU: Doğrudan Temin Usulüyle Yapılan Mal Alımlarının Kamu İhale KuruLunun Uygun Görüşü Olmadan Yüzde On Limitini Aşması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin (d) bendinde belirtilen parasal limitler dâhilinde yapılan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin harcamaların yıllık toplamının, 2022 yılı bütçesine bu amaçla konulan ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü alınmadan aştığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesi idarelerin ihtiyaçlarını öncelikle açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulüyle karşılamasına, diğer usullere ise ancak Kanun’da gösterilen özel hallerde başvurulması gerektiğine işaret etmektedir. Madde metninde bahsedilen özel haller Kanun’un 21 ve 22’nci maddelerinde sayılmış olup bu şartların ortaya çıkması durumunda dahi idareye takdir yetkisi tanınmakta, açık ihale veya belli istekliler arasında ihale yapılmasının önünde bir engel bulunmamaktadır. Kanun koyucu, bu takdir yetkisine de miktar yönünden sınırlama getirmiş olup 62’nci maddenin 3’üncü fıkrasının (ı) bendine göre 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapılacak harcamaların yıllık toplamı, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamayacaktır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 21.2’nci maddesine göre %10 oranı hesaplanırken kamu kurum ve kuruluşlarının yıllık bütçelerinde belirlenen toplam ödenek miktarı dikkate alınacak ve mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı hesaplanacaktır.
31.12.2020 tarih ve 31351 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununun 62’nci maddesinin (ı) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ’in “Genel esaslar” başlıklı 4’üncü maddesinin ikinci fıkrasında; Kanun’un 62’nci maddesinin (ı) bendine göre, Kanun kapsamında yer alan ve bütçe sahibi olan kamu idarelerinin; Kanun’un gerek 21’inci maddesinin (f) bendi, gerekse temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar hariç 22’nci maddesinin (d) bendi kapsamında yapacakları harcamalarda, bütçelerine bu amaçla konulan ödeneklerin %10’unu Kurulun uygun görüşü olmadan aşamayacağı, bu oran aşılarak Kuruma yapılan başvuruların reddedileceği, üçüncü fıkrasında ise Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendi ve 22’nci maddesinin (d) bendine göre ihtiyaçların temininde bütçe sahibi olan kamu idareleri tarafından, yıllık bütçelerine bu amaçla konulan toplam ödenek tutarının dikkate alınacağı; mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine bu amaçla konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranının hesaplanacağı, ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede, 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendine göre temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar hariç yapılan mal alımlarında aşağıdaki tabloda görüleceği üzere bütçeye bu amaçla konulan ödeneklerin %10’unun Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü alınmadan aşıldığı tespit edilmiştir.
Tablo 8: KİK Uygun Görüşü Alınmadan Yapılan Mal Alımı Harcama Tutarı ve Bu Tutarın Toplam Ödeneğe Oranı
| Harcama Kalemleri |
2022 Yılı Toplam Ödenek Tutarı (TL) (A) |
Toplam Ödeneğin (TL) % 10’u (Sınır) (B=A*%10) |
22/d Kapsamında Yapılan Harcama Tutarı (TL) (C) |
Sınırı Aşan Tutar (TL) (D=C-B) |
22/d Kapsamında Yapılan Harcama Tutarı/Toplam Ödenek Tutarı (C/A) |
| Mal Alım | 45.329.900,00 | 4.532.990,00 | 19.448.935,39 | 14.915.945,39 | %42,91 |
Kamu idaresi bulgu konusuna iştirak etmiş olup birimlerinin ilgili kanunun 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yaptıkları harcamalar (mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri) toplamının bütçenin % 10’unu aşmamasına ilişkin olarak; kanunda belirlenen ihale usul ve esaslarına uygun hareket edilmesi için gerekli kontrol mekanizmaları kurulmasının sağlanacağı ve ayrıca Kanunun parasal sınır koyduğu harcamalarda bu sınırların aşılması ihtiyacı olduğunda Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınması için belirlenen usuller çerçevesinde hareket edileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, idare tarafından 2022 yılı içerisinde 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddeleri kapsamında gerçekleştirilen mal alımlarında, her biri için ayrı ayrı bütçeye bu amaçla konulan ödeneklerinin %10’u tutarındaki sınırın aşılmaması, aşılmasının elzem olduğu durumlarda da Kamu İhale Kurulunun uygun görüşünün alınması gerekmektedir.