|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversitenin doğrudan temin ve pazarlık usulü ile gerçekleştirdiği mal ve hizmet alımlarında bütçeye konulan ödeneklerin %10’unun aşıldığını ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri, idarelerin belirli parasal limitler dahilinde bu tür alımları gerçekleştirebileceğini belirtmekte, ancak bu limitlerin aşılabilmesi için Kamu İhale Kurulu’ndan uygun görüş alınmasını şart koşmaktadır. Yıllık bütçeye konulan ödeneklerin %10’unun aşılması durumunda, bu harcamaların geçerliliği sorgulanmakta ve başvuruların reddedileceği ifade edilmektedir.
Yapılan incelemelerde, üniversitenin 2023 yılı boyunca bu limitleri takip etmediği ve doğrudan temin ile pazarlık usulü kullanarak harcamalarını gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, 6 Şubat 2023’te meydana gelen deprem sonrası acil ihtiyaçların ortaya çıktığını ve bu nedenle hızlı alımlar yapıldığını belirtmiştir. Ancak mevcut mevzuatta bu duruma özel bir istisna bulunmadığı için yapılan açıklama, denetim bulgularını geçersiz kılmamaktadır. Sonuç olarak, üniversitenin 21/f ve 22/d maddeleri çerçevesinde gerçekleştirdiği mal ve hizmet alımlarında, Kamu İhale Kurulu’ndan izin alınmadan %10’luk limitin aşılmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, bütçe yönetimi açısından önemli bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. |
BULGU: Doğrudan Temin ve Pazarlık Usulü ile Yapılan Alımlarda Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan %10’luk Sınırın Aşılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversitenin 2023 yılındaki mal ve hizmet alımına ilişkin olarak; doğrudan temin ve pazarlık usulü kapsamında yapılan harcamaların yıllık toplamının, bu amaçla bütçeye konulan ödeneklerin %10’unu aştığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde idarelerin yaklaşık maliyeti 1.439.543,00 TL’ye kadar olan mamul mal, malzeme veya hizmet alımlarını, pazarlık usulü ile ihale yaparak temin edebileceği; aynı Kanun’un 22’nci maddesinin d fıkrasında ise büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 431.810,00 TL’yi, diğer idarelerin 143.845,00 TL’yi aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlarının ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulü ile karşılanabileceği belirtilmektedir.
Yine aynı Kanun’un 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde, bu Kanun’un 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dâhilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamayacağı hüküm altına alınmıştır. Aynı hüküm 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci Maddesinin (I) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ’in “Genel esaslar” başlıklı 4’üncü maddesinin ikinci fıkrasında tekrarlanmış olup, bu oran aşılarak Kuruma yapılan başvuruların reddedileceği ifade edilmiştir.
Tebliğ’in 4’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendi ve 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre ihtiyaçların temininde bütçe sahibi olan kamu idareleri tarafından, yıllık bütçelerine bu amaçla konulan toplam ödenek tutarının dikkate alınacağı, mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine bu amaçla konulan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranının hesaplanacağı belirtilmiş olup dördüncü fıkrasında ise bütçe sahibi olan kamu idareleri tarafından %10 oranının aşılıp aşılmadığı takip edilerek ödenek aktarılırken veya harcama yapılırken bu durumun göz önünde bulundurulacağı ifade edilmiştir.
Yukarıdaki hükümler birlikte değerlendirildiğinde, Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi ile 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limitler dahilinde yapılan mal ve hizmet alımı ile yapım işlerinde, ödenek hangi amaçla bütçeye konulmuş ise o amaç için konulmuş ödeneğin toplam tutarının %10’unun Kurulun uygun görüşü olmadan aşılamayacağı anlaşılmaktadır. Bu oranın aşılıp aşılmadığının bütçe sahibi kamu idareleri tarafından takip edilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Üniversite tarafından 2023 yılında 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin harcamaların mali yıl içinde takip edilmediği, doğrudan temin ve pazarlık usulünün kullanıldığı mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde mevzuatta belirtilen %10’luk limitin Kamu İhale Kurumuna başvuru yapılmaksızın aşıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından verilen cevapta, önceki dönemlerde gerekli izinlerin alındığını ancak 6 Şubat 2023 yılında ülkemizde yaşanan deprem felaketinden sonra okulların ne zaman açılacağı belli olmadığından mal ve hizmet alımlarında ivedi ihtiyaçların ortaya çıkması, sürdürülen hizmetin aksamadan devam ettirilmesi doğrultusunda doğrudan temin ve pazarlık usulü ile alım yapıldığı bilgisi verilmiştir. Ancak bahse konu olan mevzuat hükmünde bu döneme özgü istisnai bir düzenleme bulunmadığından açıklamanın bulgu konusu hususu karşılar nitelikte olmadığı değerlendirilmiştir.
Sonuç olarak, 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yapılan mal ve hizmet alımlarında %10’luk limitin Kamu İhale Kurumundan izin alınmadan aşılmaması gerekmektedir.