Doğrudan Temin Yöntemi ile Yapılan Alımlarda Mevzuatta Düzenlenen Bazı Hususlara Uyulmaması (Sayıştay)

BULGU: Doğrudan Temin Yöntemi ile Yapılan Alımlarda Mevzuatta Düzenlenen Bazı Hususlara Uyulmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

İdare tarafından doğrudan temin yöntemiyle alım yapmak maksadıyla alımların kısımlara bölündüğü, parasal limit dâhilinde doğrudan teminle yapılan bazı alımlarda yasaklılık kontrolünün yapılmadığı ve parasal limitler dâhilinde doğrudan temin ve pazarlık usulüyle yapılan alımlarda mevzuatta belirtilen sınır aşıldığı halde Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmadığı tespit edilmiştir.
Üniversiteler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında olduğundan gerçekleştirecekleri mal veya hizmet ile yapım işi ihaleleri de bu Kanun’da yer alan usul ve esaslara tabidir. Anılan Kanun’un 5’inci maddesinde, yapılacak ihalelerde açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usullerinin temel usuller olduğu hükme bağlanmıştır. Bununla birlikte, ihtiyaçların 22’nci maddesinde sayılan durumların olması halinde doğrudan teminle karşılanmasına da imkân tanınmıştır. Bahse konu olan maddelerde kullanımları belirli şartlara bağlanan bu istisnai yöntemin, sadece mevzuatın öngördüğü kapsam ve sınırlar dâhilinde uygulanması gerekmektedir.
Ancak, yapılan denetimde doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımlarda aşağıda yer verilen hususlar tespit edilmiştir:
Doğrudan Teminle Alım Yapmak Maksadıyla Alımların Kısımlara Bölünmesi
4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 431.810,00 TL’yi aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlarının ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulü ile karşılanabileceği; 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 22.5.1.2 numaralı maddesinde ise; 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı hususuna dikkat edilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Ancak yapılan incelemede, aşağıdaki tabloda örneklendirildiği üzere, aynı ihale konusu içerisinde yer alabilecek mal ve hizmetlerin eşik değerlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölündüğü ve doğrudan temin yöntemiyle alındığı tespit edilmiştir.
Tablo 5: Parçalara Bölünerek Temin Edilen ve Aynı İhaleye Konu Edilebilecek Mal ve Hizmetler

Kamu İdaresi cevabında tespite iştirak edilerek tüm harcama birimlerine bilgilendirme yazısının yazıldığı ifade edilmiştir.
Söz konusu durum, 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesindeki alımların kısımlara bölünememesine ilişkin düzenleme ile alımlarda rekabet, ihtiyacın uygun şartlarda karşılanması ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine aykırılık oluşturmaktadır.
Parasal Limit Dâhilinde Doğrudan Teminle Yapılan Bazı Alımlarda Yasaklılık Kontrolünün Yapılmaması
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 30.5.4’üncü maddesinde, 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi uyarınca doğrudan temin yoluyla alım yapılması halinde, alım yapılacak kişi ya da firmanın ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit ettirilmeyeceği, ancak, anılan Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limit dâhilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kamu İhale Kurumunun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi ve yasaklı olduğunun belirlenmesi durumunda, söz konusu kişiden alım yapılmaması gerektiği ifade edilmiştir.
Ancak yapılan denetimde, bazı harcama birimlerinde, parasal limit dâhilinde yapılan doğrudan temin alımlarında söz konusu yasaklılık kontrolünün yapılmasında eksiklik olduğu tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında tespite iştirak edilerek tüm harcama birimlerine bilgilendirme yazısının yazıldığı ifade edilmiştir.
Yasaklılık listesine alınan gerçek veya tüzel kişilerden doğrudan teminle alım yapılmasını önlemek için mevzuata uygun şekilde yasaklılık kontrolünün yapılması gerekmektedir.
Parasal Limitler Dâhilinde Doğrudan Temin ve Pazarlık Usulüyle Yapılan Alımlarda Mevzuatta Belirtilen Sınır Aşıldığı Halde Kamu İhale Kurulundan Uygun Görüşü Alınmaması
4734 sayılı Kanun’un “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (ı) bendinde, Kanun’un 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dâhilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 21’inci maddesi ile de Kanun’un 62’nci maddesinin (ı) bendinin uygulanmasında, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (I) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ’deki açıklamaların dikkate alınacağı belirtilmiştir. Anılan Tebliğ’e göre idarelerin; mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplamaları, ihale ve harcama yapmaya yetkili birimlerinin 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yaptıkları harcamalarının, toplam ödeneklerinin %10 oranını aşıp aşmadıklarını takip etmeleri gerekmektedir.
Ancak yapılan denetimde,
• Mal alımlarında 231.953.593,58 TL bütçe öngörüldüğü, doğrudan temin yöntemi (22/d) ve pazarlık usulü (21/f) ile 54.463.791,15 TL’lik alım yapıldığı, mevzuatta belirtilen sınır 31.268.431,79 TL aşılmasına rağmen Kuruldan uygun görüş alınmadığı,
• Hizmet alımlarında 42.234.858,50 TL bütçe öngörüldüğü, doğrudan temin yöntemi (22/d) ile 8.197.961,43 TL’lik alım yapıldığı, mevzuatta belirtilen sınır 3.974.475,58 TL aşılmasına rağmen Kuruldan uygun görüş alınmadığı,
• Yapım işlerinde 36.544.310,00 TL bütçe öngörüldüğü, doğrudan temin yöntemi (22/d) ile 15.705.324,52 TL’lik alım yapıldığı, mevzuatta belirtilen sınır 12.050.893,52 TL aşılmasına rağmen Kuruldan uygun görüş alınmadığı,
Tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında tespite iştirak edilmiş olup mevzuatta belirtilen ödenek sınır takibinin 2024 yılı itibarıyla Strateji Geliştirme Daire Başkanlığınca yapıldığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, harcama birimlerinin parasal limitler dahilinde doğrudan temin yöntemi ve pazarlık usulüyle yaptıkları harcamaları yıl boyunca mal, hizmet ve yapım işleri bazında ayrı ayrı takip etmeleri ve maddede belirtilen oranın aşılması halinde Kamu İhale Kurulundan uygun görüşün alınması gerekmektedir.
EKLER
EK-1: BULGULARA İLİŞKİN İZLEME TABLOSU