Doğrudan Temin Yöntemi ile Yapılan Alımlarda Mevzuatta Düzenlenen Bazı Hususlara Uyulmaması (Sayıştay)

BULGU: Doğrudan Temin Yöntemi ile Yapılan Alımlarda Mevzuatta Düzenlenen Bazı Hususlara Uyulmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Kurum tarafından doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımlarda, belirli süreyi gerektiren yapım işleri için sözleşme imzalanmadığı ve parasal limitler dâhilindeki alımlarda mevzuatta belirtilen sınır aşıldığı halde Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmadığı tespit edilmiştir.
Üniversiteler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında olduğundan gerçekleştirecekleri mal veya hizmet ile yapım işi ihaleleri de bu Kanun’da yer alan usul ve esaslara tabidir. Anılan Kanun’un 5’inci maddesinde, yapılacak ihalelerde açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usullerinin temel usuller olduğu hükme bağlanmıştır. Bununla birlikte, ihtiyaçların, Kanun’un 22’nci maddesinde sayılan durumların olması halinde doğrudan teminle karşılanmasına da imkân tanınmıştır. Bahse konu olan maddelerde kullanımları belirli şartlara bağlanan bu istisnai yöntemin, sadece mevzuatın öngördüğü kapsam ve sınırlar dâhilinde uygulanması gerekmektedir.
Ancak, yapılan denetimde doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımlarda aşağıda yer verilen hususlar tespit edilmiştir:
A. Belirli Süreyi Gerektiren Doğrudan Temin Alımları İçin Sözleşme İmzalanmaması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen yapım işlerinin incelenmesi sonucunda; yapımı ve teslimi belli bir süreyi gerektiren çeşitli inşaat, tadilat ve bakım onarım işleri için sözleşme imzalanmadığı görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Doğrudan temine ilişkin açıklamalar” başlıklı 22.1.1.3. maddesinde; bu madde kapsamında alımı yapılacak malın teslimi veya hizmetin ya da yapım işinin belli bir süreyi gerektirmesi durumunda alımın bir sözleşmeye bağlanmasının zorunlu olduğu, bir defada yapılacak alımlarda sözleşme yapılmasının idarelerin takdirinde olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, teslimi ve yapımı belli bir süreye yayılan bakım-onarım ya da proje hazırlatılması gibi işler için yapılacak alımlarda sözleşme düzenlenmesi gerekmektedir.
Yapılan denetimde, 2023 yılında doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen on bir yapım işinin belirli süreyi gerektirmesine rağmen sözleşmeye bağlanmadığı görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, 2023 yılı sonu itibarıyla doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirilen ve belli bir süreyi gerektiren bakım-onarım, tadilat ya da proje hazırlatılması işlerinde sözleşme yapılmaya başlandığı ifade edilmiştir.
Doğrudan temin kapsamında gerçekleştirilen ve belli bir süreyi gerektiren yapım işlerinde, işin idare tarafından belirlenen koşullarda ve özelliklerde yapılmasını garanti altına almak, işin kontrolünü sağlayabilmek ve ilgili işten doğabilecek hukuki anlaşmazlıkların önüne geçebilmek açısından mevzuatta öngörüldüğü üzere sözleşme imzalanması gerekmektedir.
B. Parasal Limitler Dâhilinde Doğrudan Temin İle Yapılan Alımlarda Mevzuatta Belirtilen Sınır Aşıldığı Halde Kuruldan Uygun Görüşü Alınmaması
4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesindeki parasal limitler dâhilindeki alımlarda mevzuatta belirtilen sınır aşıldığı halde Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (ı) bendinde, Kanun’un 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dâhilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan Kamu İhale Genel Tebliği’nin 21’inci maddesi ile de Kanun’un 62’nci maddesinin (ı) bendinin uygulanmasında, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin (I) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ’deki açıklamaların dikkate alınacağı belirtilmiştir. Anılan Tebliğ’e göre idarelerin; mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine konan yıllık toplam ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplamaları, ihale ve harcama yapmaya yetkili birimlerinin 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında yaptıkları harcamalarının, toplam ödeneklerinin %10 oranını aşıp aşmadıklarını takip etmeleri gerekmektedir.
Ancak yapılan denetimde,
• Mal alımlarında 67.139.440,00 TL bütçe öngörüldüğü, doğrudan temin yöntemi (22/d) ile 18.826.503,00 TL’lik alım yapıldığı, mevzuatta belirtilen sınır 12.112.559,00 TL aşılmasına rağmen Kuruldan uygun görüş alınmadığı,
• Hizmet alımlarında 9.000.000,00 TL bütçe öngörüldüğü, doğrudan temin yöntemi (22/d) ile 2.741.720,00 TL’lik alım yapıldığı, mevzuatta belirtilen sınır 1.841.720,00 TL aşılmasına rağmen Kuruldan uygun görüş alınmadığı,
Tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesindeki parasal limitler dahilindeki alımlarda mevzuatta belirtilen sınırın takip edileceği, sınırın aşılması durumunda Kamu İhale Kurulundan uygun görüş alınacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, harcama birimlerinin parasal limitler dahilinde doğrudan temin yöntemi ve pazarlık usulüyle yaptıkları harcamaları yıl boyunca mal, hizmet ve yapım işleri bazında ayrı ayrı takip etmeleri ve maddede belirtilen oranın aşılması halinde Kamu İhale Kurulundan uygun görüşün alınması gerekmektedir.
EKLER
EK-1: BULGULARA İLİŞKİN İZLEME TABLOSU