|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi’nin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği mal ve hizmet alımlarında bazı hatalı uygulamaları ortaya koymaktadır. İlgili raporda, belediyenin belirli alımları, parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölerek doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre, açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usuller olarak belirlenmişken, idarelerin rekabet ve şeffaflık sağlaması gerektiği vurgulanmaktadır. Bununla birlikte, doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımların, Kamu İhale Kanunu’na uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, doğrudan teminle yapılan bazı hizmet alımlarında piyasa fiyat araştırmasının yalnızca belediye şirketinden fiyat alınarak yapıldığı anlaşılmıştır. Bu durum, ihale mevzuatında piyasa fiyat araştırmasının nasıl yapılacağına dair bir düzenleme olmaması nedeniyle, idareyi yüksek fiyatlarla mal veya hizmet alma riskiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Belediyenin, piyasa araştırmalarını daha kapsamlı bir şekilde gerçekleştireceği ve bu süreçte belirtilen hususlara dikkat edeceği belirtilmiştir. Sonuç olarak, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımlarda piyasa fiyat araştırmasının, gerçek piyasa koşullarını yansıtacak şekilde yapılması gerektiği ifade edilmektedir. Bu yaklaşım, rekabetin artırılması ve kaynakların etkin kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılan Alımlarda Hatalı Uygulamalara Yer Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediye tarafından gerçekleştirilen bazı mal alımları, hizmet alımları ve yapım işlerinin parasal limitlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği ve doğrudan teminle yapılan bazı hizmet alımlarında ise piyasa fiyat araştırmasının yalnızca Belediye Şirketinden fiyat alınarak yapıldığı tespit edilmiştir.
A) Mal Alımları, Hizmet Alımları ve Yapm İşlerinin Kısımlara Bölünerek Doğrudan Temin Yöntemi ile Gerçekleştirilmesi
Belediye tarafından gerçekleştirilen bazı mal alımları, hizmet alımları ve yapım işlerinin parasal limitlerin altında kalmak amacıyla, kısımlara bölünerek, açık ihale usulü yerine doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kanunun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu ve diğer ihale usullerinin Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılabileceği hüküm altına alınmış; idarelerin yapılacak ihalelerde rekabet ve saydamlığın sağlanmasından sorumlu olduğu vurgulanmış ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara ayrılamayacağı belirtilmiştir.
Parasal sınırların belirlenmesine ilişkin yayımlanan Kamu İhale Tebliği’nde ise 2024 yılında geçerli olan eşik değerler ve parasal limitler açıklanmış olup söz konusu Tebliğ’in 3’üncü maddesinin (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırlarında bulunan idarelerin 4734 sayılı Kanun’un 22/d bendi kapsamında yapacağı alımlarda geçerli olmak üzere eşik değerin KDV hariç 622.756,00 TL olacağı belirlenmiştir.
Belediye tarafından 2024 yılında doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımların incelenmesi neticesinde; fakir ve yardıma muhtaç ailelere dağıtılmak üzere muhtelif yiyecek alımları, muhtelif yerlerde kullanılmak üzere sokak armatürü alımı, ışıklı süsleme yapılması için malzeme alımı, mimar sinan parkı ve tekstil park alanlarında bakım onarım işleri ve malzeme alımlarının Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usulleri ile yapılması gerekirken, kısımlara bölünerek Kanun’da özel alım usulü olarak belirtilen doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresince bulgu konusu husus kabul edilmiş olup fakir ve yardıma muhtaç kişilere dağıtılmak üzere alımı yapılan muhtelif yiyeceklerin yıllık ihtiyaçlar belirlenerek açık ihale usulüne uygun olarak gerçekleştirildiği, doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımların genelde ihtiyaç listesinde olmayıp ihtiyaç duyulan ürünler ile yoğun talep karşısında yetmeyeceği tespit edilen yiyecek alımları olduğu; Fen İşleri Daire Başkanlığı tarafından yapılan alım, bakım ve onarım işlerinin zorunlu haller, şikayete istinaden acil yapılması gereken alımlar olduğu ve bundan sonra bulgudaki hususlar doğrultusunda işlem tesis edilmeye devam edileceği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, rekabeti, eşit muameleyi, güvenilirliği, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla aynı nitelikte olan ve bütünlük sağlayan işlerin, 4734 sayılı Kanun’da yer alan temel ihale usulleriyle gerçekleştirilmesi ve doğrudan temin yönteminin Kanun’da belirtilen amacına ve şartlarına uygun olarak kullanılması gerekmektedir.
B) Doğrudan Temin Yöntemiyle Gerçekleştirilen Bazı Hizmet Alımlarda Piyasa Fiyat Araştırmasının Tek Şirketten Fiyat Alınarak Yapılması
Belediyenin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği bazı hizmet alımlarında piyasa fiyat araştırmasının yalnızca Belediye Şirketinden fiyat alınarak yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin (d) bendinde, büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin onbeş milyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları (2024 yılı için söz konusu limit tutarı büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 622.756,00 TL) ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların ilan yapılmaksızın, teminat alınmaksızın ve ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların doğrudan teminle karşılanabileceği belirtilmiştir.
Kamu idaresince yapılan yeme-içme hizmet alım işi ve ikram hizmet alım işi gibi bazı hizmet alımlarında piyasa fiyat araştırması tutanaklarının sadece hizmet alınan Belediye Şirketinin tekliflerini içerdiği görülmektedir.
Bu kapsamda, ihale mevzuatında piyasa fiyat araştırmasında kaç kişiden fiyat alınacağı hususunda bir hüküm bulunmamakla birlikte arz piyasası oldukça geniş olan söz konusu hizmetlerde piyasa fiyat araştırmasının tek bir şirketten fiyat alınarak yapılması idareyi mal veya hizmeti rayiç fiyatların üstünde bir fiyattan alma riski ile karşı karşıya bırakabilmektedir.
Kamu İdaresince bulgu konusu husus kabul edilmiş olup Belediye Şirketinden alınan mal ve hizmetler için piyasada yapılan araştırmalarda firmaların fiyat teklifi vermediği, Belediye Şirketi fiyatlarının piyasanın çok altında olduğu için alımların Şirketten yapıldığı ve
bundan sonraki bu ve benzeri alımlarda piyasa araştırmasının detaylı yapılarak bulguda belirtilen hususlara titizlikle riayet edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen mal ve hizmet alımlarında piyasa fiyat araştırmasının piyasa rayiç fiyatlarını yansıtacak şekilde yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.