|
ÖZET: Doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımlarda önemli hatalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin doğrudan temin işlemlerinde Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) kaydı oluşturulmadığını, parasal limitler dâhilindeki alımlarda yasaklılık kontrolünün yapılmadığını ve belirli süre gerektiren işlerde sözleşme imzalanmadığını ortaya koymuştur. Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince, alım yapılacak kişilerin yasaklılar listesinde yer alıp almadığının kontrol edilmesi ve EKAP kaydının oluşturulması zorunludur.
Denetim bulguları, doğrudan temin ile gerçekleştirilen ve belirli bir süreyi kapsayan alımlarda, idare ile yüklenici arasında sözleşme yapılmadığını göstermektedir. İlgili tebliğde, süreli alımlar için sözleşme imzalanmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir. Ancak, yapılan incelemelerde, özellikle bakım, onarım ve tadilat gibi süreli işlerde sözleşme düzenlenmediği tespit edilmiştir. Bu durum, tarafların hak ve yükümlülüklerinin belirsizliğe yol açmasına neden olmaktadır. Sonuç olarak, doğrudan temin yönteminin etkin bir şekilde uygulanabilmesi için yasaklılık sorgulamalarının yapılması ve EKAP kayıtlarının oluşturulması gerekmektedir. Ayrıca, süreli işlerde sözleşme düzenlenmesi, hukuki belirsizliklerin önlenmesi ve işin kontrolünün sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Doğrudan Teminle Gerçekleştirilen Alımlarda Hatalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımlarda, Elektronik Kamu Alımları Platformu Kaydı oluşturulmadığı, parasal limit dâhilindeki alımlarda yasaklılık kontrolünün yapılmadığı ve işin gerçekleştirilmesinin belli bir süreye bağlı olduğu alımlarda sözleşme imzalanmadığı görülmüştür.
A) Yasaklılık Sorgulaması ve EKAP Kaydı İşlemlerinin Yapılmaması
Doğrudan temin yöntemi ile yapılan satın almalarda, isteklilerin yasaklılık sorgusu yapılmadığı, alımlara ilişkin Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) kaydı oluşturulmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesine dayanılarak, Kamu İhale Kurumu tarafından çıkarılan “Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ” 11.07.2023 tarih ve 32245 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış olup 01.02.2024 tarihinde yürürlüğe gireceği belirtilmiştir.
Söz konusu Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin sekizinci fıkrasında, Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limit dahilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kurumun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi ve yasaklı olduğunun belirlenmesi durumunda, söz konusu kişiden alım yapılmaması gerektiği belirtilmiştir.
Anılan Tebliğ’in “Doğrudan temin kaydının yapılması” başlıklı 5’inci maddesinde ise, alımların idareler tarafından EKAP’a kaydedilerek doğrudan temin kayıt numarası oluşturulacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede, doğrudan temin işlemlerine ilişkin dosyalarda yasaklılık sorgusunun ve EKAP kayıtlarına ilişkin belgelerin olmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda, parasal limit dahilinde yapılan doğrudan teminlerde yasaklılık sorgulamasının yapılması ve aynı zamanda doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımların EKAP’a kayıt işlemlerinin yapılarak doğrudan temin kayıt numarası oluşturulması gerektiği değerlendirilmektedir.
B) Belirli Süreyi İhtiva Eden Doğrudan Temin Alımlarında Sözleşme Yapılmaması
Doğrudan temin ile gerçekleştirilen ve teslimi, sunumu veya yapımı belli bir süre ihtiva eden alımlarda, idare ile yüklenici arasında sözleşme düzenlenmediği görülmüştür.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, alımların ilan/duyuru yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması ve Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarının aranması zorunluluğu bulunmaksızın gerçekleştirilebileceği; beşinci fıkrasında ise, teslimi, sunumu veya yapımı belli bir süreyi gerektiren alımlar ile Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapılan alımlarda sözleşme imzalanmasının zorunluluk arz ettiği ifade edilmiştir.
Doğrudan temin uygulamasında şartname ve sözleşme düzenlenmesi idarenin takdirinde bir husus olmakla birlikte; özellikle süreli alımlarda, bir başka ifadeyle işin gerçekleştirilmesinin belli bir süreye bağlı olduğu mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde sözleşme düzenlenmesi zorunludur.
Ayrıca, doğrudan temin ihale usulü olmayıp bir alım yöntemidir. Bu nedenle ihale uygulama yönetmelikleri ekinde yer alan tip sözleşme ve tip şartnamenin kullanılma zorunluluğu bulunmamaktadır. İdare tarafından, işin niteliğine göre sözleşmenin konusunu, bedelini, süresini, tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen bir sözleşme metni kullanılabilecektir.
Belediyenin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımlarının incelenmesi neticesinde, tamir, tadilat, bakım, onarım vb. işlerin belli bir süre gerektiren işlerden olmasına rağmen yüklenici ile idare arasında tarafların karşılıklı hak ve sorumluluklarını gösteren yazılı sözleşme yapılmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine İdare tarafından, süreli doğrudan teminlerde sözleşme düzenlendiği ifade edilmiştir. Ancak, Fen İşleri Müdürlüğü bünyesinde gerçekleştirilen ve tamamlanması belirli bir süre gerektiren bakım, onarım ve tadilat işlerinde sözleşme düzenlenmediği, yerinde denetim sırasında görülmüştür. Örneğin, 15 Temmuz Şehitler Parkı içerisinde bulunan basketbol ve voleybol sahalarının onarımı işi; 5 cm kalınlığında 450 doz katkılı şap yapımı, kauçuk zeminin sökülmesi ve patlamış betonun kırılıp süpürülmesi ile lama ve profil demirlerden çeşitli demir işlerinin yapılarak yerine konulması olmak üzere üç kalemden oluşan bir yapım işidir. Bu işin yapımı belirli bir sürede tamamlandığı halde, İdare ile yüklenici arasında herhangi bir sözleşme imzalanmamıştır.
Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde, yapımı, sunumu veya teslimi belli bir süre gerektiren işlerde, işin idare tarafından belirlenen koşullarda ve özelliklerde yapılmasını güvence altına almak, olası hukuki belirsizliklerin önüne geçmek, işin kontrölünü sağlamak ve tarafların hakları ile sorumluluklarını belirlemek amacıyla sözleşme düzenlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.