|
ÖZET: Doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımlarda önemli hatalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan il kapsamındaki ilçe belediyelerinde, Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) kaydının oluşturulmadığını, parasal limit dahilindeki alımlarda yasaklılık kontrolünün yapılmadığını ve belirli süre gerektiren alımlarda sözleşme imzalanmadığını ortaya koymaktadır. Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddeleri doğrultusunda, alım yapılacak kişilerin yasaklılar listesinde olup olmadığının kontrol edilmesi ve EKAP’a kayıt işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, belirli süre gerektiren doğrudan temin alımlarında, idare ile yüklenici arasında sözleşme düzenlenmediği gözlemlenmiştir. İlgili tebliğde, bu tür alımların sözleşme imzalanmasını zorunlu kıldığı belirtilmiştir. Doğrudan temin uygulaması, ihale usulü olmamakla birlikte, süreli alımlarda tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen bir sözleşmenin yapılması önem arz etmektedir. Bu durum, işin kontrolünü sağlamak ve olası hukuki belirsizlikleri önlemek açısından kritik bir gereklilik olarak değerlendirilmektedir. |
BULGU: Doğrudan Teminle Gerçekleştirilen Alımlarda Hatalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Doğrudan teminle yapılan alımlarda, Elektronik Kamu Alımları Platformu Kaydı oluşturulmadığı, parasal limit dâhilindeki alımlarda yasaklılık kontrolünün yapılmadığı ve işin gerçekleştirilmesinin belli bir süreye bağlı olduğu alımlarda sözleşme imzalanmadığı görülmüştür.
A) Yasaklılık Sorgulaması ve EKAP Kaydı İşlemlerinin Yapılmaması
Doğrudan temin yöntemi ile yapılan satın alımlarda, isteklilerin yasaklılık sorgusu yapılmadığı, alıma ilişkin Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) kaydı oluşturulmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 53’üncü maddesine dayanılarak, Kamu İhale Kurumu tarafından çıkarılan “Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ” 11.07.2023 tarih ve 32245 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış olup 01.02.2024 tarihinde yürürlüğe gireceği belirtilmiştir.
Söz konusu Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin sekizinci fıkrasında, Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limit dahilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kurumun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi ve yasaklı olduğunun belirlenmesi durumunda, söz konusu kişiden alım yapılmaması gerektiği belirtilmiştir.
Anılan Tebliğ’in “Doğrudan temin kaydının yapılması” başlıklı 5’inci maddesinde ise, alımların idareler tarafından EKAP’a kaydedilerek doğrudan temin kayıt numarası oluşturulacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede, doğrudan temin işlemlerine ilişkin dosyalarda yasaklılık sorgusunun ve EKAP kayıtlarına ilişkin belgelerin olmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda, parasal limit dahilinde yapılan doğrudan teminlerde yasaklılık sorgulamasının yapılması ve aynı zamanda doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımların EKAP’a kayıt işlemlerinin yapılarak doğrudan temin kayıt numarası oluşturulması gerektiği değerlendirilmektedir.
B) Belirli Süreyi İhtiva Eden Doğrudan Temin Alımlarında Sözleşme Yapılmaması
Doğrudan temin ile gerçekleştirilen ve teslimi, sunumu veya yapımı belli bir süre ihtiva eden alımlarda, idare ile yüklenici arasında sözleşme düzenlenmediği görülmüştür.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında, alımların ilan/duyuru yapılması, teminat alınması, ihale komisyonu kurulması ve Kanunun 10’uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarının aranması zorunluluğu bulunmaksızın gerçekleştirilebileceği; beşinci fıkrasında ise, teslimi, sunumu veya yapımı belli bir süreyi gerektiren alımlar ile Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapılan alımlarda sözleşme imzalanmasının zorunluluk arz ettiği ifade edilmiştir.
Doğrudan temin uygulamasında şartname ve sözleşme düzenlenmesi idarenin takdirinde bir husus olmakla birlikte; özellikle süreli alımlarda, bir başka ifadeyle işin gerçekleştirilmesinin belli bir süreye bağlı olduğu mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinde sözleşme düzenlenmesi zorunludur.
Ayrıca, doğrudan temin ihale usulü olmayıp bir alım yöntemidir. Bu nedenle ihale uygulama yönetmelikleri ekinde yer alan tip sözleşme ve tip şartnamenin kullanılma zorunluluğu bulunmamaktadır. İdare tarafından, işin niteliğine göre sözleşmenin konusunu, bedelini, süresini, tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen bir sözleşme metni kullanılabilecektir.
Belediyenin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımların incelenmesi neticesinde, tamir, tadilat, bakım, onarım vb. işlerin belli bir süre gerektiren işlerden olmasına rağmen yüklenici ile idare arasında tarafların karşılıklı hak ve sorumluluklarını gösteren yazılı sözleşme yapılmadığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde, yapımı, sunumu veya teslimi belli bir süre gerektiren işlerde, işin idare tarafından belirlenen koşullarda ve özelliklerde yapılmasını güvence altına almak, olası hukuki belirsizliklerin önüne geçmek, işin kontrölünü sağlamak ve tarafların hakları ile sorumluluklarını belirlemek amacıyla sözleşme düzenlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.