| ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporu’na göre, üniversitelerin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği yapım işlerinde mevzuata uyulmadığı tespit edilmiştir. Özellikle, yaklaşık maliyetlerin mevzuata uygun belirlenmediği, ihtiyaçların parçalara bölünerek doğrudan temin yoluyla karşılandığı ve belli bir süreyi gerektiren işlerde sözleşme imzalanmadığı görülmüştür. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddelerine göre, bu tür alımların ihale usullerine uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Kamu İdaresi, gelecekte bu hususlara dikkat edileceğini belirtmiştir. |
BULGU: Doğrudan Teminle Gerçekleştirilen İşlerde Mevzuatta Düzenlenen Bazı Hususlara Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
İdare tarafından doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen yapım işlerinde yaklaşık maliyetin mevzuata uygun şekilde belirlenmediği, yapım işine yönelik ihtiyaçların kısımlara bölünmek suretiyle doğrudan temin yoluyla karşılandığı ve doğrudan temin kapsamında gerçekleştirilen yapım işleri ve hizmet alımlarında belli bir süreyi gerektiren edimlerin sözleşmeye bağlanmadığı tespit edilmiştir.
Üniversiteler, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında olduğundan gerçekleştirecekleri mal veya hizmet ile yapım işi ihaleleri de bu Kanun’da yer alan usul ve esaslara tabidir. Anılan Kanun’un 5’inci maddesinde, yapılacak ihalelerde açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usullerinin temel usuller olduğu hükme bağlanmıştır. Bununla birlikte, ihtiyaçların 22’nci maddesinde sayılan hallerde doğrudan teminle karşılanmasına da imkân tanınmıştır. Bahse konu maddelerde kullanımları belirli şartlara bağlanan bu istisnai yöntemin, sadece mevzuatın öngördüğü kapsam ve sınırlar dâhilinde uygulanması gerekmektedir.
Ancak, yapılan denetimde doğrudan temin yöntemi ile yapılan yapım işi ve hizmet alımlarında aşağıda yer verilen hususlar tespit edilmiştir:
Doğrudan Temin Yöntemiyle Gerçekleştirilen Yapım İşlerinde Yaklaşık Maliyetin Mevzuata Uygun Şekilde Belirlenmemesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesi (d) bendi gereğince doğrudan temin limitleri dâhilinde gerçekleştirilen yapım işlerinde yaklaşık maliyetin mevzuata uygun belirlenmediği, piyasa fiyat araştırması kapsamında alınan tekliflerle şekillendirildiği tespit edilmiştir.
11.07.2023 tarihli ve sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 01.02.2024 tarihinde yürürlüğe giren Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin 4’üncü fıkrasında 4734 sayılı Kanunun 22’nci maddesinin (d) bendine göre gerçekleştirilecek yapım işlerinde fiyat araştırmasının, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde belirlenen yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin esas ve usullere göre yapılması zorunludur.
Kamu İdaresi cevabında; yapım işlerinde yaklaşık maliyet hesaplama işleminin Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ uyarınca yapılacağı ifade edilmiştir.
Buna göre; doğrudan temin limitleri çerçevesinde girişilen yapım işlerine ilişkin yaklaşık maliyetin Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde belirlenen yaklaşık maliyetin hesaplanmasına ilişkin esas ve usullere göre hazırlanması, fiyat araştırması yapılması aşamasında bu hususun belirtilerek fiyat tekliflerinin alınması gerekmektedir.
Yapım İşine Yönelik İhtiyaçların Kısımlara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yoluyla Karşılanması
Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı tarafından yapım işlerinin bir kısmının ihale yerine parçalara bölünerek 4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği görülmüştür.
Doğrudan temin; ihtiyaçların, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı “18’inci maddesinde sayılan (açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık ihale usulü) ihale usulleri için tespit edilen kurallara uyulmaksızın; ilan yapılmadan, teminat alınmadan, ihale komisyonu kurma ve anılan Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan yeterlilik kriterlerini arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasa fiyat araştırması yapılarak temin edilmesidir.
Yukarıda da açıkça ifade edildiği üzere doğrudan temin bir ihale usulü değildir. Doğrudan temin ile 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinde belirtilen nitelikteki ihtiyaçların karşılanmasında idarelere kolaylık sağlanması amaçlanmıştır. Bu nedenle bazı alımların belirlenen parasal limitler dâhilinde bu maddeye göre yapılması istisnai bir durumdur. 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen ve Kamu İhale Kurumu tarafından güncellenen tutarı aşmayan mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin idarelerce temin edilmesi mümkün bulunmaktadır. Bu bentte belirlenen parasal limitlere bağlı olarak yapılacak ihtiyaç teminlerinde, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda öngörülen parasal limitin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanun’un ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekmektedir.
Öte yandan anılan Kanun’un 5’inci maddesinin üçüncü fıkrasında, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Dolayısıyla 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanun’un 22’nci maddesi birinci fıkrası (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki işlerin kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle doğrudan temini, Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Yapılan yapım işleri incelendiğinde benzer nitelikteki;
– Hayvan Hastanesi ve Arıcılık Kompleksi Doğalgaz İç Tesisat Döşeme Yapım İşi,
– Tarımsal Uygulama Merkezi Aşağı Çarşı (Lojman Binası) ve Bal Satış Ofisi Doğalgaz İç Tesisat Döşeme Yapım İşi,
– Tarımsal Uygulama Merkezi (Hayvan Çiftliği) Doğalgaz İç Tesisat Döşeme Yapım İşi’nin 25.11.2024, 26.11.2024 ve 11.12.2024 tarihlerinde 2 ayrı firmadan temin edildiği görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, 22.11.2024 tarihinde Hayvan Hastanesi ve Arıcılık Kompleksi doğalgaz iç tesisat döşeme yapım işinin açık ihale ile yapılması halinde Kamu İhale Kurulu parası, ilan giderleri ve meblağın düşük olması nedeniyle gerekli ve yeterli katılımın olmayacağı göz önünde bulundurulduğundan 22/d kapsamında doğrudan temin yöntemi ile yapılması yoluna gidilmesinin isabetli olduğu değerlendirilerek alım yapıldığı ifade edilmiştir.
Kamu idaresince alımın doğrudan temin yoluyla yapılmasının daha isabetli olacağı belirtilmiş olsa da hem kanun hem de ilgili tebliği uyarınca benzer nitelikteki yapım işlerinin ihale yerine parçalara bölünerek 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirilmesi mümkün değildir.
Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı tarafından yapım işlerinin ihale yerine parçalara bölünerek 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirilmesi yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerine aykırılık oluşturmaktadır.
Doğrudan Temin Kapsamında Gerçekleştirilen Yapım İşleri ve Hizmet Alımlarında Belli Bir Süreyi Gerektiren Edimlerin Sözleşmeye Bağlanmaması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin ile gerçekleştirilen yapım ve hizmet işlerinin incelenmesi sonucunda; yapımı ve teslimi belli bir süreyi gerektiren çeşitli inşaat tadilat ve bakım onarım işleri için yüklenici ile sözleşme imzalanmadığı görülmüştür.
11.07.2023 tarihli ve sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan ve 01.02.2024 tarihinde yürürlüğe giren Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin 5’inci fıkrasında; “Teslimi, sunumu veya yapımı belli bir süreyi gerektiren alımlar ile Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapılan alımlarda sözleşme imzalanması zorunludur” denilmiştir. Dolayısıyla Tebliğ düzenlemesi uyarınca bakım onarım ya da proje hazırlanması gibi belli bir süreyi gerektiren işler için yapılacak alımlarda sözleşme düzenlemesi zorunludur.
Kamu İdaresi cevabında, bulguya konu tespit ile ilgili olarak cari yıl ve müteakip yıllarda gerekli hassasiyetin gösterileceği ifade edilmiştir.
Doğrudan temin kapsamında gerçekleştirilen ve belli bir süreyi gerektiren yapım ve hizmet alımlarında işin idare tarafından belirlenen koşullarda ve özelliklerde yapılmasını garanti altına almak, kamu kaynaklarının etkin kullanımını ve işin kontrolünü sağlayabilmek, ayrıca ilgili işten doğabilecek hukuki anlaşmazlıkların önüne geçebilmek açısından mevzuatın zorunlu kıldığı gibi sözleşme imzalanması gerekmektedir.