Doğrudan Teminle Yapılan Alımlarda Hatalı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Doğrudan Teminle Yapılan Alımlarda Hatalı Uygulamalar Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Doğrudan teminle yapılan bazı alımlarda “Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Form” un düzenlenmediği, parasal limit dâhilindeki bazı alımlarda yasaklılık teyidinin yapılmadığı ve birtakım alımların da doğrudan temin yöntemiyle parçalara bölünerek yapıldığı görülmüştür.
Doğrudan Teminle Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Formun Düzenlenmemesi
Tek kaynaktan yapılan bazı mal ve hizmet alımlarına ilişkin olarak Kamu İhale Genel Tebliği uyarınca düzenlenmesi gereken “4734 sayılı Kanunun 22’nci maddesinin (a), (b), (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Form” un düzenlenmediği görülmüştür.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Doğrudan temine ilişkin açıklamalar” başlıklı 22’nci maddesinin 22.1.1.5’inci bendinde; ihale uygulama yönetmeliklerinin eklerinde 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a), (b), (c) bentleri kapsamında idarece yapılacak alımlarda kullanılmak üzere “4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a), (b), (c) bentleri kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Form” un yer aldığı, bu form hazırlanırken formun dipnot belirlemelerine dikkat edilmesi gerektiği, buna göre alımın gerçek veya tüzel tek kişiden yapılma sebeplerinin ayrıntılı, net ve objektif bir biçimde ortaya konacağı, Kanun’un 22’nci maddesinin anılan bentlerinde belirtilen hükümlerinin uygulanabilir olmasını sağlayan sebeplerin detaylı olarak yazılacağı ve bunlara ilişkin belgelerin de anılan forma ekleneceği hususları düzenlenmiştir.
Yapılan incelemede, yapılan bazı mal ve hizmet alımlarında ihtiyaçların tek kaynaktan doğrudan teminle karşılandığı, ancak söz konusu alımlarda belirtilen “Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Form” un düzenlenmediği görülmüştür.
Bu itibarla, belirtilen Tebliğ hükümleri gereği, Belediye tarafından doğrudan teminle tek kaynaktan yapılan alımlarda bahsi geçen formun düzenlenmesi gerekmektedir.
Parasal Limit Dâhilindeki Doğrudan Temin Alımlarında Yasaklılık Teyidinin Yapılmaması
Belediye tarafından yapılan parasal limit dâhilindeki bazı doğrudan temin alımlarında yasaklılık teyidinin yapılmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre doğrudan temin ile yapılan alımlarda alım yapılacak kişinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit edilmesi zorunlu değildir. Ancak, parasal limit dâhilindeki doğrudan teminle yapılan alımlarda istisnai olarak yasaklılık teyidi gerekmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Teyit işlemleri” başlıklı 30.5’inci maddesinin 30.5.4’üncü bendinde, “4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi uyarınca doğrudan temin yoluyla alım yapılması halinde alım yapılacak kişi ya da firmanın ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığı teyit ettirilmeyecektir. Ancak, anılan Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limit dâhilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin İdareun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi ve yasaklı olduğunun belirlenmesi durumunda, söz konusu kişiden alım yapılmaması gerekmektedir” ifadesi yer almaktadır.
Söz konusu Tebliğ hükmü uyarınca, doğrudan teminin sadece (d) bendine göre belirlenen limit dâhilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak kişinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit edilmesi zorunlu olup, bahsi geçen kişinin yasaklı olduğunun anlaşılması hâlinde bu kişiden alım yapılmamalıdır.
Yapılan incelemede, doğrudan temin kapsamındaki bazı alımlarda Kamu İhale Kurumu’nun internet sayfasından yasaklılık teyitlerinin yapılmadığı görülmüştür.
Belediye tarafından 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre parasal limitler dâhilinde yapılan alımlarda yasaklılık teyidinin yapılması gerekmektedir.
İhale ile Yapılması Gereken İşlerin Doğrudan Temin Yöntemiyle Parçalara Bölünerek Yapılması
İdarenin yıl boyunca yaptığı bazı işlerin açık ihale usulü ile yapılması gerekirken doğrudan temin yöntemiyle parçalara bölerek yaptığı görülmüştür.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesinde,
“Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir.
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin on beş milyar (2023 yılı için bu tutar 431.810 TL olarak belirlenmiştir), diğer idarelerin beş milyar Türk Lirasını (2023 yılı için 143.845 TL olarak belirlenmiştir) aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.”
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10’uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.”
“Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde,
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.
Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez.
Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.
Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Diğer ihale usulleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilir.” hükümlerine yer verilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Yapılan incelemede, Belediye tarafından 2023 yılında gerçekleştirilen hazır beton mal alımlarının, bazı makine teçhizat alımlarının, bazı yapım işleri ile bakım onarım hizmetlerinin Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usulleri ile alınması gerekirken, kısımlara bölünerek Kanun’da özel alım usulü olarak belirtilen doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, rekabeti, eşit muameleyi, güvenilirliği, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla aynı nitelikte olan ve bütünlük sağlayan alımların, 4734 sayılı Kanun’da yer alan temel ihale usulleriyle gerçekleştirmesi ve doğrudan temin yönteminin Kanun’da belirtilen şartlara uygun olarak kullanılması gerekmektedir.
İdare cevabında, gerekli işlemlerin bulguda belirtilen şekilde mevzuata uygun olarak yerine getirileceği belirtilmiştir.