|
ÖZET: Doğrudan teminle gerçekleştirilen alımlarda, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında bazı hatalı uygulamalar tespit edilmiştir. İncelemeler, kamu idaresinin isteklilerin yasaklılık durumunu sorgulamadığını ve Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) kayıt işlemlerini gerçekleştirmediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, mal alımlarında bütçeye konulan ödeneklerin %10’unun Kamu İhale Kurulu’nun onayı olmadan aşıldığı ve bazı alımların doğrudan temin parasal limitlerinin altında kısımlara bölünerek yapıldığı belirlenmiştir.
Yapılan denetimlerde, doğrudan temin alımlarında yasaklılık sorgulaması ve EKAP kayıtlarının eksik olduğu görülmüştür. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve ilgili tebliğler, bu tür alımların belirli kurallar çerçevesinde gerçekleştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Özellikle, parasal limitler dahilinde yapılan harcamaların yıllık toplamının, bütçeye konulan ödeneklerin %10’unu aşmaması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, kamu idaresinin, rekabeti ve eşit muameleyi sağlamak amacıyla doğrudan temin sınırlarının altında kalmak için alımları kısımlara bölmekten kaçınması ve gerekli prosedürleri uygulaması gerekmektedir. Bu bağlamda, idarenin denetim sonuçlarına uygun olarak gerekli işlemleri gerçekleştireceği bildirilmiştir. |
BULGU: Doğrudan Teminle Yapılan Alımlarda Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Doğrudan teminle yapılan alımlara yönelik yapılan incelemelerde Kamu idaresi tarafından isteklilerin yasaklılık sorgulaması ve EKAP Kaydı İşlemlerinin Yapılmadığı, Parasal Limitler Dâhilinde Yapılan Mal Alımlarında Bütçeye Konulan Ödeneklerin %10’unun Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan Aşıldığı ve Bazı Mal Alımlarının Parasal Limitlerin Altında Kalacak Şekilde Kısımlara Bölünerek Doğrudan Teminle Karşılandığı tespit edilmiştir.
Yasaklılık Sorgulaması ve EKAP Kaydı İşlemlerinin Yapılmaması
Doğrudan teminle yapılan satın alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kamu İhale Kurumunun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrolünün yapılmadığı, alımlara ilişkin Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) kaydı oluşturulmadığı görülmüştür.
11/07/2023 tarih 32245 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ”in Alımlara İlişkin Uygulama Esasları başlıklı 4’üncü maddesinin sekizinci fıkrasında Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; belirtilen parasal limitler dahilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kamu İhale Kurumunun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edileceği ve bu kişinin listede bulunduğunun anlaşılması durumunda, söz konusu kişiden alım yapılamayacağı ifade edilmiştir.
Aynı tebliğin Doğrudan temin kaydının yapılması başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, doğrudan temin alımlarının idareler tarafından EKAP’a kaydedilerek doğrudan temin kayıt numarasının oluşturulması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Elektronik Kamu Alımları Platformu” başlıklı ek 1’nci maddesinde bu Kanun kapsamında yapılan ihalelerde, 13’üncü madde hükümleri saklı kalmak üzere, doğrudan teminle yapılanlar da dâhil olmak üzere, her türlü mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin alım, ihale ve sözleşme süreçlerine ilişkin olarak; yaklaşık maliyetin ve dokümanların hazırlanması, ilanların yayımlanması, tekliflerin veya yeterlik başvurularının sunulması ve değerlendirilmesi, ihalelerin sonuçlandırılması, sözleşmelerin imzalanması, sonuç bildirimi, hakedişlerin düzenlenmesi gibi her türlü işlem, onay, bildirim ve tebligatlar ile şikayet ve itirazen şikayet başvuruları kısmen veya tamamen Kamu İhale Kurumu tarafından kurulan ve işletilen Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) üzerinden gerçekleştirileceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede; doğrudan temin işlemlerine ilişkin dosyalarda yasaklılık sorgusunun ve EKAP kayıtlarına ilişkin belgelerin olmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi tespitimize iştirak etmiş olup, gerekli işlemlerin tesis edileceğini bildirmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri doğrultusunda, doğrudan teminlerde yasaklılık sorgulamasının ve EKAP’a kayıt işlemlerinin yapılması gerekmektedir.
Parasal Limitler Dâhilinde Yapılan Mal Alımlarında Bütçeye Konulan Ödeneklerin %10’unun Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan Aşılması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi ve 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limitler dahilinde yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin harcamaların yıllık toplamının, 2024 yılı bütçesine bu amaçla konulan ödeneklerinin %10’unu, Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü alınmadan aştığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “İdarelerce Uyulması Gereken Diğer Kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (ı) bendinde; Kanun’un 21 ve 22 nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşılamayacağı hükmü yer almaktadır.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 21’inci maddesinde; 4734 sayılı Kanunun 62’nci maddesinin (ı) bendi ile ilgili olarak, “31.12.2020 tarihli ve 31351 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci Maddesinin (ı) Bendi Kapsamında Yapılacak Başvurulara İlişkin Tebliğ” açıklamaları dikkate alınacağı belirtilmiştir.
Anılan Tebliğin “Genel esaslar” başlıklı 4’üncü maddesinin 2’nci fıkrasında; “Kanunun 62’nci maddesinin (ı) bendine göre, Kanun kapsamında yer alan ve bütçe sahibi olan kamu idareleri; Kanunun gerek 21’inci maddesinin (f) bendi, gerekse temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar hariç 22’nci maddesinin (d) bendi kapsamında yapacakları harcamalarda, bütçelerine bu amaçla konulan ödeneklerin %10’unu Kurulun uygun görüşü olmadan aşamaz. Bu oran aşılarak Kuruma yapılan başvurular reddedilir.” hükmüne yer verilmiştir.
Belediye tarafından 2024 yılı içinde doğrudan temin 22/d yöntemiyle çok sayıda mal alımı gerçekleştirilmiştir. Kanun’da ve Tebliğ’de belirtildiği üzere bu yöntemle gerçekleştirilen mal alımlarında idarenin bütçesine bu amaçla konulan toplam ödeneğin %10’nun Kamu İlahe Kurulunun uygun görüşü alınmadıkça aşılamayacağı ortadır. Ancak Belediye tarafından Kamu İhale Kurulundan herhangi bir görüş alınmadan ayrıntısı aşağıdaki tabloda belirtilen %10’luk limitin aşıldığı görülmüştür.
Tablo 8: Doğrudan Temin ve Pazarlık Usulü İle Yapılan Alımlarda Ödenek Sınırı Aşımı
| Harcama Kalemleri |
2024 Yılı Toplam Ödenek Tutarı (A) |
Toplam Ödeneğin % 10’u (Sınır) (B=A*%10) | 22/d ve 21/f Kapsamında Yapılan Harcama Tutarı (TL) (C) |
Sınırı Aşan Tutar (TL) (D=C-B) | 22/d ve 21/f Kapsamında Yapılan Harcama Tutarı/Toplam Ödenek Tutarı (C/A) % |
| Mal Alımı | 43.947.500,00 | 4.394.750,00 | 8.660.724,14 | 4.265.674,14 | 19,70 |
Kamu İdaresi tespitimize iştirak etmiş olup, gerekli işlemlerin tesis edileceğini bildirmiştir.
Sonuç olarak, parasal limitler dahilinde yapılan mal alımlarında bütçeye konulan ödeneklerin %10’unun Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü alınmadan aşılmaması gerekmektedir.
Bazı Mal Alımlarının Parasal Limitlerin Altında Kalacak Şekilde Kısımlara Bölünerek Doğrudan Teminle Karşılanması
İhale yapılmak suretiyle karşılanması gereken bazı mal alımlarının, doğrudan temin parasal sınırının altında kalacak şekilde kısımlara bölünerek gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5’inci maddesinde; ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması gerektiği, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu; 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, 2024 yılında büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 622.756,00 TL, diğer idarelerin 207.453,00 TL’yi aşmayan ihtiyaçları için doğrudan temin usulüne başvurulabileceği belirtilmiştir.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Parasal Limitler Kapsamında Yapılacak Alımlar İle Temsil Ağırlama Faaliyetleri Kapsamında Yapılacak Alımlar” başlıklı 14’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, parasal limitler dâhilinde yapılacak alımlarda, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda bu limitlerin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kamu İhale Kanunu’nun ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekeceği ve Kanunun 18 inci maddesinde öngörülen ihale usulleriyle temin edilmesi gereken ihtiyaçlar, parasal limitlerin altında kalacak şekilde adet, kısım veya gruplara bölünmek suretiyle temin edilemeyeceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, Belediye tarafından 2024 yılı içerisinde aynı mahiyette, aynı harcama birimi tarafından, aynı tarihlerde yapılan bazı alımların 4734 sayılı Kanun’da belirtilen temel ihale usulleri yerine Kanun’da özel alım usulü olarak belirtilen doğrudan teminle kısımlara bölünerek gerçekleştirildiği anlaşılmıştır.
Kamu İdaresi tespitimize iştirak etmiş olup, gerekli işlemlerin tesis edileceğini bildirmiştir.
Sonuç olarak; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Görevlilerin Ceza Sorumluluğu” başlıklı 60’ıncı maddesi son fıkrası hükmü göz önüne alındığında, İdarenin rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ile kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla aynı nitelikte olan ve bütünlük sağlayan işlerini ihale yöntemiyle karşılaması ve doğrudan temin sınırlarının altında kalmak amacıyla aynı nitelikteki işleri kısımlara bölmemesi gerekmektedir.