|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, üniversite kurumları tarafından ön lisans programları için doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen akreditasyon hizmeti alımlarında, mevzuat gereği ihtiyacın yalnızca özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel bir kişiden karşılanabileceğine dair gerekli çalışmaların yapılmadığı ve piyasa fiyat araştırmasının gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde belirtilen standart formlarda, bu tür alımlarda ihtiyaçların neden yalnızca belirli bir kaynaktan sağlanabileceğinin detaylı bir şekilde açıklanması gerektiği vurgulanmaktadır.
Yapılan incelemeler sonucunda, 2024 yılında üniversitenin meslek yüksekokulu programları için alınan akreditasyon hizmetlerinde, mevzuatın öngördüğü piyasa fiyat araştırmasının yapılmadığı ve bu durumun kamu idarelerinin daha yüksek bedeller ödemesine yol açabileceği belirlenmiştir. Kamu idaresinin cevabında, akreditasyon yetkisi olan kuruluşların belirlenmesi için yapılan araştırmaların sonuçları sunulmuş; ancak ihtiyaç temin edilmeden önce piyasa fiyat araştırmasının yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, doğrudan teminle gerçekleştirilen alımlarda, piyasa fiyat araştırmasının eksikliği, kamu kaynaklarının etkin kullanımını olumsuz etkileyebilir. İlgili mevzuat çerçevesinde, ihtiyaçların karşılanması sürecinde gerekli araştırmaların yapılması, maliyetlerin kontrol altında tutulması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Doğrudan Teminle Yapılan Alımlarda İhtiyacın Tek Kaynaktan Sağlanabildiğine Dair Çalışma ile Piyasa Fiyat Araştırması Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Kurum tarafından ön lisans programları için doğrudan temin ile yapılan akreditasyon hizmeti alımlarında, mevzuatın öngördüğü, ihtiyacın neden sadece özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden karşılanabildiğine dair çalışma ile piyasa fiyat araştırmasının yapılmadığı tespit edilmiştir
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin eki mahiyetindeki ‘Ek 1 Standart Form’lar içinde yer alan ve 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a), (b) ve (c) bentleri kapsamında idarece yapılacak alımlarda kullanılmak üzere “4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a), (b), (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Form”da, ihtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden yapılma sebeplerinin ayrıntılı şekilde ortaya konulacağı, Kanun’un 22’nci maddesinin ilgili bentlerinde belirtilen hükümlerin uygulanabilir olmasını sağlayan sebeplerin detaylı olarak yazılacağı, bunlara ilişkin belgelerin de anılan forma ekleneceği belirtilmiştir. Ayrıca ihtiyacın neden sadece özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden karşılanabileceğinin detaylı olarak yazılacağı, fiyat araştırması yapılacağı, ihtiyaç konusu mal veya hizmetin niteliklerinin tarif edileceği ve bu hususlara ilişkin bütün belgelerin ilgili forma ekleneceği ifade olunmuştur.
4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a), (b), (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Form’un dipnotlarında piyasa fiyat araştırmasının ne şekilde yapılması gerektiği de açıklanmıştır. Buna göre, ödeme sürecinde yapılması gereken piyasa fiyat araştırması; aynı malın veya hizmetin ilgili tek kaynaktan alan diğer kamu/özel tüzel kişiliklerine veya gerçek kişilere satış fiyatı, aynı mal veya hizmet daha önce ilgili tek kaynaktan alındıysa daha önceki alım bedelinin tedavüldeki Türk parası cinsinden ise ÜFE kullanılarak, döviz cinsinden ise tespit tarihinde geçerli TCMB Döviz Alış Kuru üzerinden güncellenmesi sonucu ortaya çıkacak fiyat, ilgili tek kaynaktan istenen proforma fatura fiyatı, Ticaret Odası, Sanayi Odası veya Meslek Odası’ndan ve varsa üretim ve/veya satış yapan kurum ve kuruluşlardan alınan fiyat ve ilgili tek kaynağın internet veya sair şekilde ilan ettiği katalog fiyat tarifesi esas alınmak suretiyle yapılmalıdır.
Yapılan incelemede, 2024 yılında Üniversitenin meslek yüksekokulu programlarından 11 tanesinin belirlenmiş standartlara, kalite kriterlerine ve performans ölçütlerine uygunluğunu belirlemek amacıyla alınan akreditasyon hizmeti alımlarında, mevzuatta öngörülen nitelikte, ihtiyacın özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden karşılanabildiğine dair çalışmalar ile piyasa fiyat araştırmasının yapılmadığı belirlenmiştir.
Tek kaynaktan yapılan alımlarda, ihtiyacın neden sadece özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden karşılanabildiğine dair çalışma ile piyasa fiyat araştırması yapılmaması, kamu idarelerinin, aynı hizmet karşılığı farklı fiyat teklifleri alarak sözkonusu alımlar için olması gerekenden daha yüksek bedel ödemesine neden olabileceği değerlendirilmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, yükseköğretim akreditasyon kuruluşlarına yetki veren tek kurum olan Yükseköğretim Kalite Kurulundan (YÖKAK), bulguya konu olan meslek yüksek okulu programlarını akredite etme yetkisinin hangi kuruluşlarda olduğunun 07/03/2025 tarihinde istenildiği, akredite etme yetkisi olan üç kuruluştan bir tanesinin yabancı uluslararası akreditasyon kuruluşu olduğu, ilgili programlardan sadece aşçılık programını akredite etme yetkisi olan diğerinin gerekli yabancı dil koşulunu sağlamadığı gerekçesiyle uygun olmadığı belirtilmiş ve gerekli belgeler sunulmuştur.
Buna göre, ihtiyaç temin edildikten sonra kamu idaresi tarafından yapılan araştırma ile ihtiyacın sadece özel bir hakka sahip gerçek veya tüzel tek kişiden karşılanabildiği ortaya konulmuş olsa da, ihtiyacın temininden önce söz konusu araştırma ve ilgili tek kaynağın aynı hizmeti satın alan diğer kurum ve kuruluşlara olan satış fiyatı, proforma fatura üzerinden fiyatı, internet veya sair şekilde ilan ettiği katalog fiyat tarifesi esas alınmak suretiyle piyasa fiyat araştırmasının yapılmış olması gerekmektedir.