|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği alımlarda mevzuata uyumsuzluklar olduğunu ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi çerçevesinde, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişilerin yasaklılık durumlarının kontrol edilmediği tespit edilmiştir. Mevzuat gereği, bu kişilerin yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi ve gerekli teyit belgelerinin arşivlenmesi zorunludur. Ancak, birçok harcama birimi bu kontrolleri gerçekleştirmemiştir.
Ayrıca, doğrudan teminle yapılan alımların Elektronik Kamu Alım Platformu’na (EKAP) kaydedilmediği belirlenmiştir. EKAP’a kayıt, alımların izlenebilirliğini sağlamakta ve mali yıl içinde yapılan harcamaların doğru bir şekilde raporlanmasına olanak tanımaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde bu kayıtların eksik olduğu görülmüştür. Son olarak, belirli bir süreyi gerektiren doğrudan temin alımlarında sözleşme imzalanmadığı da tespit edilmiştir. Mevzuat gereği, bu tür alımlarda sözleşme yapılması zorunludur. Kamu idaresi, bu bulgulara ilişkin mevzuata uyum sağlanacağına dair bir yanıt vermiştir. Dolayısıyla, doğrudan temin süreçlerinde yasaklılık kontrolü, EKAP kayıtları ve sözleşme imzalama yükümlülüklerine dikkat edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Doğrudan Teminle Yapılan Alımlarda Mevzuata Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdare tarafından doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımlarda mevzuata aykırılıklar tespit edilmiştir.
Yasaklılık Kontrolünün Yapılmaması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi kapsamında gerçekleştirilen alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişilerin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadıklarının teyit edilmediği tespit edilmiştir.
Doğrudan Teminle Yapılacak Alımlara İlişkin Genel Tebliğin “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin sekizinci fıkrasında; Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limitler dahilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kurumun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edileceği ve bu kişinin listede bulunduğunun anlaşılması durumunda, söz konusu kişiden alım yapılamayacağı, aynı maddenin diğer bentleri kapsamında yapılan alımlarda ise alım yapılacak gerçek veya tüzel kişiye ilişkin yasaklılık teyidi yapılmayacağı, düzenlemesi yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen düzenleme çerçevesinde, 4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamındaki ihtiyaç teminlerinde, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin yasaklılık sorgulamasının yapılarak teyit belgesinin işlem dosyasında arşivlenmesi sağlanmalıdır.
Ancak yapılan incelemede, doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımlarda harcama birimlerinin büyük bir bölümü tarafından alım yapılacak gerçek veya tüzel kişilerin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit edilmediği görülmüştür.
Doğrudan Temin Alımlarının Elektronik Kamu Alım Platformuna Kaydedilmemesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi kapsamında gerçekleştirilen alımların Elektronik Kamu Alım Platformuna (EKAP) kaydedilmediği tespit edilmiştir.
Doğrudan Teminle Yapılacak Alımlara İlişkin Genel Tebliğin “Doğrudan temin kaydının yapılması” başlıklı 5’inci maddesinde; alımların idareler tarafından EKAP’a kaydedilerek doğrudan temin kayıt numarasının oluşturulacağı,
E-fiyat teklifi alınmak suretiyle yapılacak alımlarda ise alım konusuna ve/veya alıma teklif verecek gerçek veya tüzel kişilere ilişkin belirli kriter ve/veya teknik özelliklerin aranması durumunda, bu kriter ve/veya teknik özelliklerin yer aldığı şartname ve benzeri belgeler ile sözleşme imzalanacak alımlarda bunlara ilaveten sözleşme tasarısının da kayıt işlemi esnasında EKAP’a yüklenmesinin gerekli olduğu,
düzenlenmiştir.
Doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımların EKAP’a kaydedilmemesi, mali yıl içerisinde anılan Kanun’un 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dâhilinde yapılan toplam harcama tutarının EKAP verileri ile elde edilememesine neden olmaktadır.
Yapılan incelemede, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımların EKAP’a kaydedilmediği görülmüştür.
Belli Bir Süreyi Gerektiren Doğrudan Temin Alımlarında Sözleşme İmzalanmaması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre doğrudan temin ile gerçekleştirilen bazı alımlarda alım yapılan ve yapımı belirli bir süreyi gerektiren işlerde sözleşme imzalanmadığı görülmüştür.
Doğrudan Teminle Yapılacak Alımlara İlişkin Genel Tebliğin “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin beşinci fıkrasında; teslimi, sunumu veya yapımı belli bir süreyi gerektiren alımlar ile Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapılan alımlarda sözleşme imzalanması zorunlu olduğu düzenlenmiştir.
Doğrudan temin kapsamında gerçekleştirilen ve belli bir süreyi gerektiren hizmet ve yapım işlerinde işin idare tarafından belirlenen koşullarda ve özelliklerde yapılmasını garanti altına almak, kamu kaynaklarının daha etkin kullanımını ve işin kontrolünü sağlamak ve ilgili işten doğabilecek hukuki ihtilafların önüne geçmek için, mevzuatın zorunlu kıldığı sözleşmelerin düzenlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa iştirak edildiği ve bu doğrultuda mevzuat hükümlerine uyulacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişilerin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadıklarının teyit edilmesi, idare tarafından gerekli EKAP kayıtlarının yapılması ve belli bir süreyi gerektiren alımlarda sözleşme imzalanması gerekmektedir.