|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, il belediyesi idaresinin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği alımlarda mevzuata uyumsuzluklar tespit etmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi çerçevesinde, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişilerin yasaklı olup olmadıklarının kontrol edilmediği belirlenmiştir. İlgili tebliğde, yasaklılar listesinin kontrol edilmesi gerektiği vurgulanmakta; ancak yapılan incelemelerde bu kontrolün yapılmadığı görülmüştür. Kamu idaresi, yasaklılık kontrolünün yapılmasına yönelik adımlar atıldığını belirtmiştir.
Ayrıca, doğrudan teminle yapılan alımların Elektronik Kamu Alım Platformu’na (EKAP) kaydedilmediği de tespit edilmiştir. EKAP’a kaydedilmeyen alımlar, mali yıl içerisindeki harcama tutarlarının doğru bir şekilde izlenmesini engellemektedir. Kamu idaresi, bu konuda kayıt işlemlerinin başlatıldığını ifade etmiştir. Son olarak, doğrudan teminle gerçekleştirilen alımlarda, ihtiyaçların yalnızca bir gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanabileceğine dair gerekçelerin mevzuata uygun olarak açıklanmadığı saptanmıştır. İlgili tebliğde, bu durumun ayrıntılı bir şekilde belgelenmesi gerektiği belirtilmesine rağmen, yapılan incelemelerde gerekli açıklamaların yapılmadığı görülmüştür. Kamu idaresi, bu eksikliklerin giderilmesi için gerekli adımların atıldığını bildirmiştir. |
BULGU: Doğrudan Teminle Yapılan Alımlarda Mevzuata Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdare tarafından doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımlarda mevzuata aykırılıklar tespit edilmiştir.
Yasaklılık Kontrolünün Yapılmaması
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi kapsamında gerçekleştirilen alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişilerin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadıklarının teyit edilmediği tespit edilmiştir.
Doğrudan Teminle Yapılacak Alımlara İlişkin Genel Tebliğin “Alımlara ilişkin uygulama esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin sekizinci fıkrasında; Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limitler dahilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kurumun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığının kontrol edileceği ve bu kişinin listede bulunduğunun anlaşılması durumunda, söz konusu kişiden alım yapılamayacağı, aynı maddenin diğer bentleri kapsamında yapılan alımlarda ise alım yapılacak gerçek veya tüzel kişiye ilişkin yasaklılık teyidi yapılmayacağı, düzenlemesi yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen düzenleme çerçevesinde, 4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamındaki ihtiyaç teminlerinde, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin yasaklılık sorgulamasının yapılarak teyit belgesinin işlem dosyasında arşivlenmesi sağlanmalıdır.
Ancak yapılan incelemede, doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımlarda alım yapılacak gerçek veya tüzel kişilerin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit edilmediği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusuna iştirak edildiği ve doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilecek alımlarda kamu ihalelerine katılmaktan yasaklı olup olmadıklarının Kamu İhale Kurumunun yasaklılık listesi üzerinden kontrolüne başlandığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişilerin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadıklarının teyit edilmesi gerekmektedir.
Doğrudan Temin Alımlarının Elektronik Kamu Alım Platformuna Kaydedilmemesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi kapsamında gerçekleştirilen alımların Elektronik Kamu Alım Platformuna (EKAP) kaydedilmediği tespit edilmiştir.
Doğrudan Teminle Yapılacak Alımlara İlişkin Genel Tebliğin “Doğrudan temin kaydının yapılması” başlıklı 5’inci maddesinde; alımların idareler tarafından EKAP’a kaydedilerek doğrudan temin kayıt numarasının oluşturulacağı,
E-fiyat teklifi alınmak suretiyle yapılacak alımlarda ise alım konusuna ve/veya alıma teklif verecek gerçek veya tüzel kişilere ilişkin belirli kriter ve/veya teknik özelliklerin aranması durumunda, bu kriter ve/veya teknik özelliklerin yer aldığı şartname ve benzeri belgeler ile sözleşme imzalanacak alımlarda bunlara ilaveten sözleşme tasarısının da kayıt işlemi esnasında EKAP’a yüklenmesinin gerekli olduğu,
düzenlenmiştir.
Doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımların EKAP’a kaydedilmemesi, mali yıl içerisinde anılan Kanun’un 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dâhilinde yapılan toplam harcama tutarının EKAP verileri ile elde edilememesine neden olmaktadır.
Yapılan incelemede, doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirilen alımların EKAP’a kaydedilmediği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusuna iştirak edildiği ve doğrudan temin yöntemiyle yapılan alımların EKAP sistemine kaydedilmeye başlandığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, idare tarafından gerekli kayıtların yapılması gerekmektedir.
İhtiyacın Sadece Gerçek veya Tüzel Tek Kişi Tarafından Karşılanabileceğinin Mevzuata Uygun Olarak Açıklanmaması
İdare tarafından 4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında yapılan alımların sebeplerinin mevzuata uygun olarak açıklanmadığı tespit edilmiştir.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “İhtiyacın gerçek veya tüzel tek kişiden temini” başlıklı 11’inci maddesinde; ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi halinde, Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında alım yapılabileceği, alım yapılmadan önce, alımın gerçek veya tüzel tek kişiden yapılma sebepleri ayrıntılı, net ve objektif bir biçimde ortaya konularak, anılan bentte belirtilen hükümlerin uygulanabilir olmasını sağlayan sebepler ayrıntılı şekilde belirtileceği ve bu sebeplere ilişkin belgeler onay belgesine ekleneceği,
Ayrıca, mal alımları için ihtiyacın niteliği, ihtiyaç konusu malın ayrıntılı teknik özellikleri ve ne amaçla kullanılacağı, bu amacı en az aynı verimlilik, etkinlik ve fonksiyonellikle karşılayabilecek diğer ürün/model/marka vb. bulunup bulunmadığı ile bulunmuyorsa sebepleri, ihtiyaç konusu malı satan başka firmaların olup olmadığı gibi hususların tespit edileceği ve bunlara ilişkin belgelerin de onay belgesine ekleneceği,
Bir taahhüt kapsamında, taahhüt konusu sözleşme veya şartnamede yer alan hükümler nedeniyle belli bir marka veya modelli malın alınmasının zorunlu olduğu hallerde de Kanunun 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin uygulanabileceği,
hükümleri yer almaktadır.
Yapılan incelemede, 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendi kapsamında yapılan alımlarda ihtiyacın neden sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin detaylı olarak ifade edilmediği, standart formun açıklama kısmının boş bırakıldığı ve herhangi bir açıklamaya yer verilmediği, fiyat araştırmasının yapılmadığı ve ihtiyaç konusu malın veya hizmetin niteliklerinin tarif edilerek bu hususlara ilişin gerekli belgelerin standart forma eklenmediği görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusuna iştirak edildiği ve doğrudan temin alımlarında gerekçelerin ayrıntılı olarak açıklanması ve bu gerekçeleri destekleyen bilgi ve belgelerin standart formlara eklenmesi işlemlerinin yapılmaya başlandığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında yapılan alımların sebeplerinin mevzuata uygun olarak açıklanması gerekmektedir.