|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı özel bütçeli idarelerin bölge müdürlüklerinde dönem ayırıcı hesapların kullanımında eksiklikler tespit etmiştir. İncelemeler sonucunda, bazı müdürlüklerde dava giderleri için peşin ödenen tutarların, ilgili dönem ayırıcı hesaplar kullanılmadan doğrudan giderler hesabında muhasebeleştirildiği belirlenmiştir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde yer alan dönemsellik ilkesi gereği, gelecek aylara ve yıllara ait giderlerin doğru hesaplarda izlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, peşin ödenen tutarların 180 ve 280 hesapları aracılığıyla takip edilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Aynı zamanda, bazı bölge müdürlüklerinde peşin tahsil edilen kira gelirlerinin de dönemsellik ilkesine uygun bir şekilde muhasebeleştirilmediği gözlemlenmiştir. Mevzuat gereği, peşin tahsil edilen gelirlerin, tahsilatın yapıldığı aya ait tutarının 600 Gelirler Hesabına, gelecek aylara ait olanların 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına ve gelecek yıllara ait olanların ise 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına kaydedilmesi gerekmektedir. Bu durum, muhasebe uygulamalarında birliğin sağlanması için taşra birimlerinin bilgilendirilmesini gerekli kılmaktadır. |
BULGU: Dönem Ayırıcı Hesapların Kullanımında Eksiklikler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Bazı Bölge Müdürlüklerinde dönem ayırıcı hesapların kullanımında eksiklikler olduğu görülmüştür.
A) Bazı Bölge Müdürlüklerinde davaların tebligat giderleri için gelecek aylara veya yıllara ait peşin ödenen tutarlarının dönem ayırıcı hesaplar dikkate alınmadan muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinin (b) bendinde;
“Dönemsellik: Kamu idarelerinin faaliyetleri, belirli dönemlerde raporlanır ve her dönemin faaliyet sonuçları diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanır.”,
“18 Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları” başlıklı 100’üncü maddesinde;
“Bu hesap grubu, içinde bulunulan dönemde veya daha önceki dönemlerde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup, kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu grupta yer alan hesaplar, dönemsellik kavramı gereğince gelirlerin ve giderlerin ilgili dönemle ilgilendirilmesini sağlayan kısa vadeli dönem ayırıcı hesaplardır.” denilmektedir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesabın niteliği” başlıklı 116’ncı maddesinde;
“Gelecek aylara ait giderler hesabı, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin ödenmiş giderler ile duran varlıklar ana hesap grubundaki gelecek yıllara ait giderler hesabında kayıtlı tutarlardan takip eden faaliyet döneminde tahakkuk edecek olanların izlenmesi için kullanılır.”,
Aynı Yönetmelik’in 205’inci maddesinde;
“Gelecek yıllara ait giderler hesabı, dönem içinde ödenen ancak, gelecek yılların faaliyet hesaplarına dâhil edilecek olan giderlerin izlenmesi için kullanılır.” ifadesi yer almaktadır.
Söz konusu düzenlemelere göre dönemsellik kavramı gereğince her raporun belirli bir dönemi ifade edeceği, gelecek dönemlere ait olarak önceden ödenen giderlerin bilançoda varlık hesaplarında takip edilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır. Bunun için de vadesine göre 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabı ile 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabı ihdas edilmiştir. Söz konusu hesaplarda takip edilen ekonomik değerler tüketildikçe de tahakkuk esası gereğince faaliyet hesapları marifetiyle giderleştirilecektir.
Yapılan incelemede; bazı Bölge Müdürlüklerinde dava giderleri için peşin ödenen tutarların, 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabı ile 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabının hiç kullanılmadan doğrudan 630 Giderler Hesabında muhasebeleştirildiği, bazı Bölge Müdürlüklerinde ise dönemsellik kavramına dikkat edilmeden vadesi bir yılı aşan peşin ödenen tutarların 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabı yerine 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabında takip edildiği görülmüştür.
Sonuç olarak; peşin olarak ödenen ancak ekonomik olarak tüketilmeleri tahakkuk esasına söz konusu olmayan tutarların 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabında, aynı şekilde olup vadesi bir yılın üzerinde olan tutarların ise 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabında takip edilmesi gerekmektedir. Konu hakkında uygulama birliği sağlanması için taşra birimlerinin bilgilendirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.
B) Bazı Bölge Müdürlüklerinde peşin tahsil edilen kira gelirlerinin dönemsellik ilkesi dikkate alınmadan muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinin (b) bendinde;
“Dönemsellik: Kamu idarelerinin faaliyetleri, belirli dönemlerde raporlanır ve her dönemin faaliyet sonuçları diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanır.” denilmektedir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabının niteliğine ilişkin 296’ncı maddesinde;
“Gelecek aylara ait gelirler hesabı, içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan ancak, gelecek aylara ait olan peşin tahsil edilmiş gelirler ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubundaki gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil edilmiş gelirlerin izlenmesi için kullanılır.”,
Anılan Yönetmelik’in 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabının niteliğine dair 347’nci maddesinde;
“Gelecek yıllara ait gelirler hesabı, dönem içinde tahsil edilen ancak, gelecek yılların faaliyet hesaplarına dâhil edilecek olan gelirlerin izlenmesi için kullanılır.”,
ifadeleri yer almaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre; dönemsellik kavramı her raporun belirli bir dönemi kapsadığını izah etmekte olup peşin tahsil edilen gelirlerden tahsilatın yapıldığı aya ait tutarın 600 Gelirler Hesabına, gelecek aylara ait olanların 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, gelecek yıllara ait olanların ise 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına kaydedilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Yapılan incelemede; Bazı Bölge Müdürlüklerinde peşin tahsil edilen kira gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde vadesi bir yılın üzerinde olan ve peşin tahsil edilen kira gelirlerinin tamamının 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabında takip edildiği tespit edilmiştir. Oysa vadesi bir yılın üzerinde olan ve peşin tahsil edilen kira gelirlerinin 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve bu doğrultuda taşra birimlerinin bilgilendirildiği ifade edilmiştir.
Bu itibarla; mevzuat hükümleri uyarınca peşin tahsil olunan kira gelirlerinin tahsil olunan aya isabet eden tutarının 600 Gelirler Hesabına, gelecek aylara ait olan tutarların 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına, gelecek yıllara ait olanların 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alınarak dönemsellik ilkesine uygun bir şekilde muhasebeleştirilmesi gerekmektedir. Konu hakkında uygulama birliği sağlanması için taşra birimlerinin bilgilendirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.