|
ÖZET: Dönem ayırıcı hesapların kullanımıyla ilgili eksiklikler, 2021 yılı Sayıştay denetim raporlarında ortaya konmuştur. Bakanlığa bağlı döner sermaye işletme birimleri, 181/281-Gelir Tahakkukları, 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler ve 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesaplarını amacına uygun bir biçimde kullanmamaktadır. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde dönemsellik kavramı, işletmelerin faaliyetlerinin belirli dönemlerde raporlanması gerektiğini belirtmektedir. Bu bağlamda, tahakkuk ettirilmiş gelirlerin ilgili dönemlerde izlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Yönetmelik hükümleri gereğince, tahakkuk ettirilmiş ancak sonraki dönemlerde tahsil edilebilecek gelirlerin 181 veya 281-Gelir Tahakkukları hesaplarında, peşin tahsil edilen ve sonraki dönemlere ait gelirlerin ise 380 ve 480 hesaplarında takip edilmesi gerekmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, döner sermaye işletmelerinin genellikle kira bedellerini doğrudan tahsil tarihinden itibaren gelir kaydettiği, bu hesapların amacına uygun kullanılmadığı görülmüştür. Ayrıca, tahsili gecikmiş alacakların 138-Şüpheli Diğer Alacaklar hesabında izlenmesi gerektiği belirtilmektedir. Sonuç olarak, döner sermaye işletme birimlerinin, henüz tahakkuk etmemiş veya tahakkuk ettirilmiş olup sonraki dönemlerde tahsil edilebilir alacakları, Yönetmelik’in ilgili maddelerine uygun olarak kaydetmeleri ve takip etmeleri önem arz etmektedir. Kamu İdaresi, bu konudaki eksikliklerin giderilmesi için İl Sağlık Müdürlüklerine yazılı talimat vermiştir. |
BULGU: Dönem Ayırıcı Hesapların Kullanımındaki Eksiklikler
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığa bağlı döner sermaye işletme birimlerince 181/281-Gelir Tahakkukları, 380- Gelecek Aylara Ait Gelirler ile 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesaplarının amacına uygun bir şekilde kullanılmadığı tespit edilmiştir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel Muhasebe Kavramları” başlıklı 29’uncu maddesinin (c) bendinde dönemsellik kavramı “İşletmelerin faaliyetleri, belirli dönemlerde raporlanır ve her dönemin faaliyet sonuçları diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanır.” olarak tanımlanmıştır.
Yönetmelik’in 150’nci maddesinde 181-Gelir Tahakkukları Hesabının niteliği; “Gelir tahakkukları hesabı, üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar adına kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin, içinde bulunulan döneme ait olan kısımların izlenmesi için kullanılır.” olarak ifade edilmiştir. Müteakip maddede ise “Tahakkuk ettirilmiş gelirlerden kaynaklanan ancak içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde istenebilir duruma gelecek olan alacaklar, ilgili oldukları dönemde tahsil edilmek üzere bu hesapta izlenir.” denilmektedir. Aynı nitelikteki 281-Gelir Tahakkukları hesabı ise Yönetmelik’in 243’üncü ve müteakip maddelerinde düzenlenmiş olup bu hükümlere göre; tahakkuk ettirilmiş olan gelirlerden, bir yıl veya daha sonrasında tahsil edilebilecek duruma gelecek olanlar da bu hesapta takip edilmelidir.
Yine Yönetmelik’in 318’inci maddesinde 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler hesabının niteliği “Gelecek aylara ait gelirler hesabı, gelecek aylara ait peşin tahsil olunan gelirlerin bir yıldan kısa süreye ait olan kısımlarının izlenmesi için kullanılır.” olarak açıklanmıştır. 480- Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesabının işleyişine ilişkin 358’inci maddede ise “Peşin tahsil edilen gelirlerden içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenler, ilgili oldukları yılda tahakkuk ettirilmek üzere bu hesapta izlenir.” denilmektedir.
Anılan mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde; tahakkuk ettirilmiş ancak sözleşme şartları gibi hususlardan dolayı sonraki aylarda veya dönemlerde tahsil edilebilir duruma gelecek olan gelirlerin, ilgisine göre 181 veya 281-Gelir Tahakkukları hesaplarında takip edilmesi gerekmektedir. Bunlardan farklı olarak yine sözleşme şartı gibi hususlardan dolayı peşin olarak tahsil edilmiş ancak sonraki aylar veya dönemlere ait olan gelirler ise ilgili dönemde gelir kaydedilmek üzere 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler ve 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesaplarında izlenmelidir.
Yapılan incelemelerde; döner sermayeli işletme birimlerine tahsis edilmiş olan ticari alan kira bedellerinin genellikle üç ayda bir peşin tahsil edilecek şekilde sözleşme ile bağıtlandığı, ancak yaygın olarak 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler hesabı ile 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesabının kullanılmadığı, tahsil edilen kira bedellerinin doğrudan tahsil edildiği tarihte gelir kaydedildiği görülmüştür.
Ayrıca 181-Gelir Tahakkukları hesabının da amacına uygun kullanılmadığı, yılı içerisinde herhangi bir sebepten dolayı tahsili gecikmiş olan ticari alan alacaklarının bu hesapta izlendiği görülmüştür. Oysaki bu şekilde tahsili gecikmiş, vadesi uzatılmış veya birden fazla kez yazılı olarak istenmiş olan ticari alan alacaklarının 138-Şüpheli Diğer Alacaklar hesabında takip edilmesi gerekmektedir.
Söz konusu hesapların amacına uygun bir şekilde kullanılmaması, döner sermaye işletmelerinin faaliyet sonuçlarının aylık ve yıllık dönemler itibarıyla mali tablolarda hatalı olarak görünmesine sebep olmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, bulgu konusu hususların gereği için İl Sağlık Müdürlüklerine yazılı talimat verildiği ifade edilmiştir.
Bu itibarla; döner sermaye işletme birimlerince; henüz tahakkuk etmemiş olup da peşin tahsil edilen yahut tahakkuk ettirilmiş olmakla birlikte sonraki dönemlerde tahsil edilebilir olan alacakların, dönemsellik kavramına da uygun olacak şekilde Yönetmelik’in yukarıda açıklanan maddelerine uygun olarak kaydedilmesi ve takip edilmesi gerekmektedir.