Dönem Faaliyet Sonuçları Hesaplarının Kesin Mizandaki Bakiyeleri ile Bilanço ve Öz kaynak Değişim Tablosundaki Tutarları Arasında Uyumsuzluk Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Dönem Faaliyet Sonuçları Hesaplarının Kesin Mizandaki Bakiyeleri ile Bilanço ve Öz kaynak Değişim Tablosundaki Tutarları Arasında Uyumsuzluk Bulunması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum

Kamu İhale Kurumu 2022 yılı mali tablolarının ve muhasebe kayıtlarının incelenmesi neticesinde dönem faaliyet sonuçları hesapları olan 590 Dönem olumlu faaliyet sonucu hesabı ile 591 Dönem olumsuz faaliyet sonucu hesaplarının kesin mizanda aynı anda bakiye verdiği ve bu bakiyelerin bilanço ile öz kaynak değişim tablosundaki tutarları ile uyumsuz olduğu görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 690 Faaliyet sonuçları hesabının işleyişini açıklayan 405’inci maddesinde; gelir ve gider hesaplarında takip edilen tutarların dönem sonunda 690 Faaliyet sonuçları hesabına aktarılacağı, anılan hesabın; alacak bakiyesi vermesi halinde bakiyenin 590 Dönem olumlu faaliyet sonucu hesabına, borç bakiyesi vermesi halinde ise bakiyenin 591 Dönem olumsuz faaliyet sonucu hesabına aktarılacağı hükme bağlanmıştır.
Anılan Yönetmelik’in “Dönem sonu işlemleri” başlıklı 535’inci maddesinde faaliyet sonuçları hesabının alacak veya borç bakiyesinin, öz kaynaklar ana hesap grubu içerisinde yer alan dönem olumlu faaliyet sonucu hesabı veya dönem olumsuz faaliyet sonucu hesabına aktarılacağı ifade edilmiştir. Söz konusu maddenin üçüncü fıkrasında, dönem sonu işlemlerinin yapılmasının akabinde yeni faaliyet döneminin açılış kaydında esas alınacak kesin mizanın çıkarılacağı; dördüncü fıkrasında ise kapanış kaydı yapılarak muhasebe döneminin kapatılacağı hükmüne yer verilmiştir.
Yönetmelik’in “Dönem başı işlemleri” başlıklı 536’ncı maddesinin ikinci fıkrasında ise açılış kaydını takiben önceki dönem olumlu veya olumsuz faaliyet sonucunun, geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonuçları hesabı veya geçmiş yıllar olumsuz faaliyet sonuçları hesabına aktarılacağı düzenlenmiştir.
Özetle kamu idarelerince yılı gelir ve gider dengesine göre dönem sonunda ya olumlu ya da olumsuz faaliyet sonucu elde edileceğinden kesin mizanın faaliyet sonucunun niteliğine göre 590 veya 591 No.lu hesabı içerecek şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Kesin mizan sonrasında kapanış kaydı yapılarak muhasebe dönemi kapatılmakta, bu tutarlar açılış kaydı ile sonraki yıla devredilmektedir. Açılış kaydını takiben 590 ve 591 No.lu hesaplardaki tutarlar ise ilgisine göre 570 veya 580 No.lu hesaplara aktarılarak mali tablolarda raporlanmaktadır.
Ancak yapılan incelemelerde;
-Dönem sonu işlemlerinin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından işletilen Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi (BKMYBS) üzerinden otomatik olarak harcama birimi bazında yapıldığı;
-Olumlu faaliyet sonucu veren birimlerin bakiyelerinin 590 No.lu hesaba, olumsuz faaliyet sonucu verenlerin bakiyelerinin ise 591 No.lu hesaba kaydedildiği,
-Bu nedenle Kurumun kesin mizanının hem olumlu hem de olumsuz dönem faaliyet sonucu hesaplarını içerecek şekilde düzenlendiği,
-Kurum bazında dönem faaliyet sonucunu elde etmek üzere 590 ve 591 No.lu hesapların, Yönetim Bilgi Sistemi (YBS) üzerinden netleştirilerek bilançoya ve öz kaynak değişimi tablosuna aktarıldığı,
-Söz konusu işlemin Kurumun kesin mizanı ile bilanço ve öz kaynak değişim tablosu arasında uyumsuzluğa sebebiyet verdiği görülmüştür.
Bununla birlikte, 590 ve 591 No.lu hesapların yevmiye kaydına dayanmaksızın sistem üzerinden netleştirilmesi, kesin mizanda bir değişiklik yaratmadığından, hatalı kayıtların açılış kaydı ile sonraki yıla aktarılmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda açılış kaydı ile önceki yıldan, harcama birimlerince elde edilen toplam 76.708.317,93 TL olumlu faaliyet sonucu 590 No.lu hesapta, elde edilen toplam 69.293.814,55 TL olumsuz faaliyet sonucu ise 591 No.lu hesapta 2022 yılına aktarılmıştır. Aynı şekilde, 2022 yılında elde edilen toplam 178.311.574,19 TL olumlu faaliyet sonucu 590 No.lu hesapta, elde edilen toplam 108.016.257,66 TL olumsuz faaliyet sonucu ise 591 No.lu hesapta 2023 yılına aktarılmıştır. Diğer bir ifadeyle, gelir gider dengesini yansıtan net tutar üzerinden değil de harcama birimleri bazında alacak ve borç bakiyelerinin 590 ve 591 No.lu hesaplara aktarılması nedeniyle anılan hesaplar, sonraki yıla olması gerekenden yüksek tutarlarla devretmiştir.
Ayrıca, söz konusu hatalı tutarlar, dönem açılış kaydını takiben 570 ve 580 No.lu Geçmiş yıllar olumlu/olumsuz faaliyet sonuçları hesaplarına aktarılmaktadır. Dolayısıyla anılan hesaplar da, bilanço ve öz kaynak değişim tablosunda olması gerekenden fazla tutarlarda raporlanmaktadır.
Kamu idaresi tarafından; mali tablolara ilişkin dönem sonu işlemlerinin Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi (BKMYBS) üzerinden otomatik olarak yapıldığı, bu sebeple sistemin uygulamasından sorumlu Hazine ve Maliye Bakanlığından görüş alındığı, dönem sonu işlemlerinin harcama birimi bazında yapıldığı, farklı harcama birimlerinde oluşan dönem sonu olumlu ya da olumsuz faaliyet sonucunun mali tabloya yansıdığı, Kamu idaresinde iki harcama birimi olduğu, birinde olumlu diğerinde olumsuz dönem sonu faaliyet sonucu oluşması sebebiyle mali tablolara ikisinin birden yansıdığı, kurum harcama birimlerinin 2022 yılı içinde tek bir harcama birimi bazında birleştirildiği için 2023 yılından itibaren oluşacak mali tablolarda bulgu konusu hususun gerçekleşmeyeceği ifade edilmektedir. Ancak, harcama birimlerindeki birleşme 2023 yılı mali tablolarını etkilemekte olup 2022 yılı mali tablolarına bir etkisi bulunmamaktadır.
Sonuç olarak, Kamu İdaresinin 31.12.2022 tarihli kesin mizanı ile mali tabloları arasında 59 Dönem faaliyet sonuçları hesapları açısından tutarlılığın sağlanması, 57-58 Geçmiş yıllar olumlu/olumsuz faaliyet sonuçları hesaplarının harcama birimlerinin birikimli tutarları üzerinden değil kurumun nihai faaliyet sonucu üzerinden raporlanması gerektiği düşünülmektedir.