|
ÖZET: Dönem gelirlerinin ilgili dönem gelir tablosunda rapor edilmemesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde özel bütçeli idare OGM uygulamasında dikkat çekici bir durum olarak ortaya çıkmaktadır. Gelecek yıllara ait satışların cari yılda gerçekleştirilmesi halinde, satış hasılatının 380.02 ve 480.02 hesaplarına kaydedildiği tespit edilmiştir. 2024 yılı bilançosunda bu hesapların alacak bakiyeleri sırasıyla 73.316.831,06 TL ve 2.190.495.462,59 TL olarak belirlenmiştir. Muhasebenin dönemsellik ilkesi gereği, gelir ve giderlerin aynı dönemde raporlanması zorunludur.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, gelirlerin peşin tahsil edilenler için 380 hesabında izlenebileceğini belirtirken, fiili satışların 600-Gelirler hesabında yer alması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu durum, muhasebe ilkelerine aykırılık teşkil etmekte ve gelir tablosunda raporlanmaması, işletmenin vergi matrahının düşük çıkmasına neden olmaktadır. Kamu idaresi, cari yıl faaliyetleri kapsamında oluşan gelir ve giderlerin muhasebeleştirilmesinin zorunlu olduğunu kabul etmekle birlikte, bu gelirlerin gelecek dönem maliyet hesaplarıyla ilişkili olduğunu savunmaktadır. Ancak, kamu idaresinin dönemsellik ilkesinden muaf tutulmasına dair bir düzenleme bulunmamaktadır. Dolayısıyla, işletmelerin elde ettikleri gelirlerin ilgili dönem gelir hesaplarında doğru bir şekilde izlenmesi gerekmektedir. Bu durum, hem mali raporlamanın doğruluğu hem de vergi matrahının doğru hesaplanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Dönem Gelirlerinin İlgili Döneme Ait Gelir Tablosunda Raporlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
OGM uygulamasında sonraki yılda yapılması planlanandikili satışların program değiştirilerek cari yılda yapılması durumunda satış hasılatının, 380.02 Gelecek Aylara Ait Satış Gelirleri Hesabı ile 480.02 Gelecek Yıllara Ait Satış Gelirleri Hesabı’na alındığı görülmüştür.
2024 yılı bilançosunda 380.02 hesap 73.316.831,06 TL, 480.02 hesap 2.190.495.462,59 TL alacak bakiyesi vermiştir.
Muhasebenin temel kavramlarından biri olan dönemsellik; gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesini, hasılat, gelir ve karların aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırılması gereğini ifade eder. Buna göre işletmenin elde ettiği gelir ve giderler, ilgili oldukları dönemin gelir tablosunda raporlanmalıdır. Nitekim Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 29’uncu maddesinin (c) fıkrasında “Dönemsellik: İşletmelerin faaliyetleri, belirli dönemlerde raporlanır ve her dönemin faaliyet sonuçları diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanır.” hükmü yer almaktadır.
DSİBMY 318-320’nci maddelerinde yer verildiği üzere 380 Gelecek aylara ait gelirler hesabı peşin tahsil edilen gelirler için kullanılabilir. Bunun dışında fiili olarak satışı yapılan ve tahsil edilen tutarın DSİBMY 29’uncu maddesinde yer verilen “dönemsellik ilkesi” gereğince 600-gelir hesabına alınmayıp 380 ve 480 hesaba kaydı muhasebe ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. Bu durumda dikili ağaç satışları tutarının (380 ve 480 hesaba alınan) 600-Gelirler hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Öte yandan bu durum Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan 73 sayılı Döner Sermaye İşlemleri Tebliği’nin 5’inci maddesinde yer alan “Döner sermayeli işletmelerce elde edilen ve hesaplamalara esas olan aylık gayrisafi hasılat, tahsil edilmiş olsun veya olmasın bir ay içinde tahakkuk eden; her türlü mal satış hasılatı, her türlü hizmet satış bedeli, faiz ve diğer gelirler toplamından oluşur.” hükmüne uymamakta, 6’ncı maddesinde yer alan döner sermayeli işletmelerin aylık gayrısafi hasılatının %15’i genel bütçeye aktarılır hükmüne göre ay sonları itibarıyla genel bütçeye aktarılacak payların düşük çıkması sonucunu doğurmaktadır. Yine bu tutarların gelir tablosunda raporlanmaması kurumlarvergisine tabi olan işletmenin vergi matrahının dönem itibarıyla düşük çıkmasına neden olmaktadır.
Kamu idaresi cevabında; cari yılda yapılan faaliyetler kapsamında oluşan gelir ve giderin muhasebeleştirilmesinin zorunlu olduğunun bilindiğini, aslında oluşan gelir ve giderin ise amenajman ve silvikültür planları gereğince gelecek dönemin maliyet hesaplarının konusuna girdiğini bu hususun göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtmiştir.
Kamu idaresini dönemsellik ilkesinden muaf tutan bir düzenleme bulunmamaktadır. Buna göre, işletmenin elde ettiği gelirlerin, ilgili oldukları dönemin gelir hesaplarında izlenmesi gerekmektedir.