|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, genel bütçeli idareler ve tesisleri kapsamında dönem sonu işlemlerinde önemli eksiklikler tespit etmiştir. Mali Yılın sonunda geçici mizanın çıkarılmasının ardından gerçekleştirilmesi gereken işlemler, Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 535. maddesi çerçevesinde belirlenmiştir. Ancak, GİB tarafından sunulan defter ve mali belgelerin incelenmesi sonucunda, duran varlıklar ve kısa vadeli yabancı kaynaklar gibi hesap gruplarında gerekli aktarım işlemlerinin yapılmadığı ortaya çıkmıştır. Örneğin, dönen varlıklara aktarılması gereken tutarlar ve bütçe emanetleri hesabında yer alan tutarların ilgili alt bölümlere aktarılmadığı saptanmıştır.
Dönem sonu işlemlerinin, geçici ve kesin mizan bakiyeleri arasında herhangi bir fark olmaması, bu işlemlerin gerçekleştirilmediğini göstermektedir. Kamu İdaresi, 2022 yılı için gerekli düzeltici adımların atılacağını belirtmiştir. Ancak, geçmiş yıllarda da benzer sorunların yaşandığı göz önünde bulundurulduğunda, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın mali tablolarında hatalara yol açan bu durumun önlenmesi için etkili kontrol ve uyarı mekanizmalarının geliştirilmesi önem arz etmektedir. Bu bağlamda, mevzuata uygun dönem sonu işlemlerinin gerçekleştirilmesi, mali yönetim açısından kritik bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. |
BULGU: Dönem Sonu İşlemlerinin Eksik Yapılması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
GİB 2021 yılı dönem sonu işlemlerinin muhasebeleştirilmesinde eksiklikler olduğu görülmüştür.
MYMY’nin “Dönem Sonu İşlemleri” başlıklı 535’inci maddesinde, dönem sonu işlemlerinin mali yılın sonunda geçici mizanın çıkarılmasının ardından yapılan işlemler olduğu ifade edilmiş, bütçe ve ödenek hesaplarına ilişkin dönem sonu işlemleri ile bütçe ve ödenek hesapları dışındaki dönem sonu işlemleri bentler halinde sayılmıştır.
GİB tarafından hesap dönemi sonunda Sayıştaya verilen defter, mali tablo ve belgelerin incelenmesi sonucunda ise; MYMY’nin ilgili maddesi uyarınca yapılması gereken bütçe ve ödenek hesapları dışındaki hesaplara ilişkin dönem sonu işlemleri kapsamında aşağıda yer verilen tablolarda görüleceği üzere;
– Duran varlıklar ana hesap grubu içerisinde yer alan hesaplarda kayıtlı tutarlardan, dönen varlıklar ana hesap grubundaki ilgili hesaplara aktarılması gereken tutarlarla ilgili herhangi bir aktarımda bulunulmadığı,
– Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içerisindeki hesaplarda kayıtlı tutarlardan vadesi 1 yılın altına düşen ve kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubundaki ilgili hesaplara aktarılması gereken tutarların aktarılmadığı,
– Bütçe emanetleri hesabında kayıtlı tutarlardan, bu hesabın ilgili alt bölümüne aktarılması gereken tutarların aktarılmadığı,
tespit edilmiştir.
Tablo 3: Duran-Dönen Varlıklar Ana Hesap Grupları İçerisinde Dönem Sonu İşlemlerine Tabi
Olan Hesapların Geçici ve Kesin Mizan Bakiyeleri
| İlgili Hesaplar | Geçici Mizan Bakiyesi (TL) | Kesin Mizan Bakiyesi(TL) |
| 120 Gelirlerden Alacaklar Hesabı | 125.522.123.477,33 | 125.522.123.477,33 |
| 220 Gelirlerden Alacaklar Hesabı | 430.686,77 | 430.686,77 |
| 126 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı | 1.406.756,92 | 1.406.756,92 |
| 226 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı | 1.620.543,9 | 1.620.543,9 |
Tabloda yer verilen veriler GİB 2021 Yılı Geçici Mizan ve Kesin Mizanından alınmıştır.
Tablo 4: Uzun-Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Ana Hesap Grupları İçerisinde Dönem Sonu İşlemlerine Tabi Olan Hesapların Geçici ve Kesin Mizan Bakiyeleri
| İlgili Hesaplar | Geçici Mizan Bakiyesi (TL) | Kesin Mizan Bakiyesi(TL) |
| 330 Alınan Depozito ve Teminatlar | 277.390.916,56 | 277.390.916,56 |
| 430 Alınan Depozito ve Teminatlar | 30.341,87 | 30.341,87 |
| 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı | 1.097 | 1.097 |
| 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabı | 1.013,87 | 1.013,87 |
Tabloda yer verilen veriler GİB 2021 Yılı Geçici Mizan ve Kesin Mizanından alınmıştır.
Tablo 5: Bütçe Emanetleri Hesapları Geçici ve Kesin Mizan Bakiyeleri
| İlgili Hesaplar | Geçici Mizan Bakiyesi(TL) | Kesin Mizan Bakiyesi(TL) |
| 320 01 Cari Yıla (N) Ait Borçlar | 3.856.055,7 | 3.856.055,7 |
| 320 02 (N-1) Yılına Ait Borçlar | 1.971,43 | 1.971,43 |
| 320 03 (N-2) Yılına Ait Borçlar | 660,27 | 660,27 |
Tabloda yer verilen veriler GİB 2021 Yılı Geçici Mizan ve Kesin Mizanından alınmıştır.
Dönem sonu işlemlerinin, MYMY’nin yukarıda yer verilen maddesi hükmü gereğince; geçici mizanın çıkarılmasının ardından yapılan işlemler olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bahsi geçen hesap gruplarında yer alan hesapların geçici mizan bakiyeleri ile kesin mizan bakiyeleri arasında tutar itibarıyla herhangi bir fark olmadığı ve dolayısıyla mevzuat gereği yapılması gereken dönem sonu işlemlerinin yapılmamış olduğu anlaşılmıştır.
Kamu İdaresi cevabında, bulguda yer alan hususlara ilişkin olarak 2022 yılı için gerekli çalışmaların yapılacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, 2020 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verildiği üzere, dönem sonu işlemlerinin muhasebe düzenlemelerine uygun olarak yapılmaması, Gelir İdaresi Başkanlığı mali tablolarında bu işlemlerin ilgilendirdiği hesaplar itibarıyla hataya sebebiyet vermektedir. Buna göre, idare tarafından dönem sonu işlemlerinin mevzuata uygun olarak yapılmasını sağlayacak yeterli düzeyde kontrol ve uyarı mekanizmalarının geliştirilmesi gerekmektedir.