|
ÖZET: Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan Etik Kurulu Koordinatörlüğü, bilimsel araştırma ve inceleme başvurularından ücret alınmasına yönelik uygulamalar gerçekleştirmiştir. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bu kurulu tarafından ücrete tabi olmayan araştırmalar için ücret talep edilmekte ve katkı payları dağıtılmaktadır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ilgili maddeleri, bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının oluşturulması ve işleyişine dair düzenlemeleri Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından belirlenen yönergelerle kapsamaktadır.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, etik kuralların belirlenmesi ve bu kurulların görev ve sorumluluklarını tanımlamak amacıyla hazırlanmıştır. Ancak, bu yönergede döner sermaye birimlerinden ücret alınmasına dair bir düzenleme bulunmamaktadır. Ayrıca, yalnızca Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından belirlenen yönetmelik çerçevesinde, beşeri tıbbi ürünlerin klinik araştırmaları için ücret alınmasına izin verilmektedir. Yapılan incelemelerde, Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü’nün etik incelemeleri için oluşturduğu kurulların, belirlenen ücret tarifesi doğrultusunda ücret talep ettiği ve bu süreçte görev alan öğretim üyelerine katkı payı dağıttığı tespit edilmiştir. Ancak, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde ücret alınmasına dair bir düzenleme olmaması, bu uygulamanın hukuki dayanağının sorgulanmasına yol açmaktadır. |
BULGU: Döner Sermaye İşletme Müdürlüğünde Oluşturulan Etik Kurulu Koordinatörlüğünce Bilimsel Araştırma ve İnceleme Başvurularından Ücret Alınması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü bünyesinde Etik Kurulu Koordinatörlüğü oluşturulduğu, Koordinatörlükçe, ücrete tabi olmayan bilimsel araştırma ve incelemeler için ücret alındığı ve katkı payı dağıtıldığı tespit edilmiştir.
2547 sayılı Kanun’un “Yönetmelikler” başlıklı 65′ inci maddesinde; bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının oluşumu, görevleri ve çalışmalarına ilişkin usul ve esasların Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından çıkarılacak bir yönetmelik ile düzenleneceği belirtilmiş ve bu kapsamda Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi düzenlenmiştir. Söz konusu Yönerge bilimsel araştırma ve yayın etiği ile ilgili temel düzenleme olup Kanun’da ayrıca başka bir düzenleme bulunmamaktadır.
Yönerge’nin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde;
“Bu yönerge, bilimsel araştırma, çalışma, yayın ve etkinliklerde uyulması gereken etik kurallarını ve yükseköğretim kurumlarının kendi bünyelerinde oluşturacakları bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının görev, yetki ve sorumlulukları ile çalışma usul ve esaslarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.”
Denilmektedir.
Yönerge’nin “Kurulların Oluşumu” başlıklı 6’ncı maddesinde; Yükseköğretim kuramları bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının sosyal ve beşeri bilimler, sağlık bilimleri ve fen ve mühendislik bilimleri alanlarında oluşturulacağı, bu kurulların yükseköğretim kurumlarının ilgili bilim alanlarında görev yapan profesör unvanına sahip öğretim üyeleri arasından iki yıllık süreyle rektör tarafından seçilen yedişer üyeden oluşacağı, Yükseköğretim kuramları bünyesinde yukarıdaki koşulları sağlayacak yeterli sayıda profesör unvanına sahip öğretim üyesinin bulunmaması durumunda yedi üyeden oluşan bir adet bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulu oluşturulabileceği belirtilmiştir.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 14 ve 58’inci maddesine dayanılarak hazırlanan Necmettin Erbakan Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nde de döner sermaye işletmesinin etik kurulları kapsamında yapabileceği herhangi bir faaliyetten bahsedilmemektedir.
Buna göre etik kurullarının; sosyal ve beşeri bilimler, sağlık bilimleri ve fen ve mühendislik bilimleri alanlarında Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü bünyesinde “Etik Kurulu Koordinatörlüğü” oluşturulabilmesine yetki veren bir düzenleme bulunmamaktadır.
Ayrıca Yönerge’nin herhangi bir maddesinde Etik Kurullarına yapılacak başvurulardan döner sermaye birimlerince ücret alınarak katkı payı dağıtılabileceğine ilişkin bir düzenleme de bulunmamaktadır. Yalnızca Sağlık Bakanlığı bağlı kuruluşu olan Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından 27.05.2023 tarih ve 32203 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Beşeri Tıbbi Ürünlerin Klinik Araştırmaları Hakkında Yönetmelik gereği üniversiteler tarafından gerçekleştirilen beşeri tıbbi ürünlerin klinik araştırmaları veya bilimsel çalışmaları için ücret alınabilmekte olup bunun dışında ücret tarifesi öngörülen bir düzenleme bulunmamaktadır.
Yapılan incelemede;
Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü bünyesinde bilimsel araştırma ve uzmanlık araştırmaları etik incelemeleri için Etik Kurulu Koordinatörlüğü oluşturulduğu,
28.12.2022 tarih ve 21 sayılı Üniversite Yönetim Kurulu kararı ile İlaç ve Tıbbi Cihaz Dışı Araştırmalar, Diş Hekimliği Fakültesi İlaç ve Tıbbi Cihaz Dışı Araştırmalar, Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırmalar, Sağlık Bilimleri Bilimsel Araştırmalar ile Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırmalar Etik Kurullarının belirlenen ücret tarifesi doğrultusunda yapılan başvurulardan ücret alındığı, etik kurulunda görev alan öğretim üyeleri ile etik kurulu koordinatör ve sekreterya görevini gerçekleştirenlere döner sermaye katkı payı dağıtıldığı,
Tespit edilmiştir.
Kamu idaresince, Üniversite Yönetim Kurulunun 26.10.2020 tarih ve 16 sayılı, 11.02.2021 tarih ve 05 sayılı, 28.12.2022 tarih ve 21 sayılı, 29.12.2023 tarih ve 2023/24-72 sayılı kararları ile bulguda belirtilen bilimsel araştırma ve uzmanlık araştırmaları etik incelemeleri için ücret alınması kararı verildiği, Yükseköğretim Kurumlan Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde ücret alınıp alınmayacağına dair herhangi bir düzenlemenin yer almadığı, alınan ücretin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında kamu zararına neden olmadığı ifade edilmişse de, ücret alınmasına izin veren herhangi bir mevzuat düzenlemesi bulunmaksızın Üniversite Yönetim Kurulu Kararı ile belirlenen ücret tarifesi doğrultusunda ücret alınması mümkün görülmemektedir.