|
ÖZET: Döner Sermaye İşletme Müdürlüğü’nde, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında, yarı mamuller ve maliyet hesaplarının kullanılmadığı belirlenmiştir. 151 Yarı Mamuller-Üretim Hesabı’nın devre dışı kalması, maliyet hesaplarının izlenmesini zorlaştırmakta ve işletmenin mali tablolarının doğruluğunu etkilemektedir. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen maliyet hesaplarının, üretim ve satış giderlerinin ayrıntılı bir şekilde takip edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Ayhan Şahenk Araştırma ve Uygulama Merkezi, tarım alanında çeşitli faaliyetler yürütmesine rağmen, genel yönetim giderleri altında yer alan bazı maliyet kalemlerinin yanlış sınıflandırıldığı tespit edilmiştir. Özellikle, üretim maliyetleriyle ilgili hesapların kullanılmaması, yarı mamullerin stok hesaplarında görünmemesine ve dolayısıyla gerçek birim maliyetlerin belirlenememesine yol açmaktadır. Bu durum, idarenin mali tablolarının faaliyet sonuçlarını doğru bir şekilde yansıtamamasına neden olmaktadır. Kamu idaresi, üretim aşamasındaki yarı mamullerin ve birim maliyet hesaplamalarının, 151 Yarı Mamuller-Üretim Hesabı ile birlikte Saymanlık Müdürlüğü ile iş birliği içinde yapılacağını belirtmiştir. Ancak, ilgili hesapların etkin bir şekilde kullanılmaması, 2024 yılı mali tablolarının doğru ve gerçeğe uygun bir şekilde yansıtılmasını engelleyecektir. |
BULGU: Döner Sermaye İşletme Müdürlüğünde Yarı Mamuller-Üretim ve Maliyet Hesaplarının Kullanılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Ayhan Şahenk Araştırma ve Uygulama Merkezi Döner Sermaye İşletme biriminde üretim aşamasındaki yarı mamullerin ve birim maliyet hesabının takip edilmesini sağlamak üzere kullanılması gereken 151 Yarı Mamuller- Üretim Hesabı ile ilgili maliyet hesaplarının kullanılmadığı tespit edilmiştir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin; ‘7 Maliyet hesapları’ başlığını taşıyan 462’nci maddesinde,
“(1) Maliyet hesapları ana hesap grubu, maliyeti oluşturan her türlü giderin izlenmesi için kullanılır.
(4) Maliyet hesapları, direkt ilk madde ve malzeme giderleri, direkt işçilik giderleri, genel üretim giderleri, hizmet üretim maliyeti, araştırma ve geliştirme giderleri, pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ve genel yönetim giderleri hesap gruplarına ayrılır.”
‘770 Genel yönetim giderleri hesabı’ başlığını taşıyan 517’nci maddesinde,
“Hesabın niteliği
(1) Genel yönetim giderleri hesabı, işletmenin yönetim fonksiyonları, işletme politikasının tayini, organizasyon ve personel, idare hizmetleri, büro hizmetleri gibi üretilen veya satılan malın maliyeti ile doğrudan ilişkisi kurulamayan genel mahiyetteki giderlerin izlenmesi için kullanılır.”
‘74 Hizmet üretim maliyeti’ başlıklı 495’inci maddesinde,
“(1) Hizmet üretim maliyeti hesap grubu; hizmet işletmelerinin üretim maliyeti hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Hizmet işletmelerinde; 71, 72 ve 73 numaralı gruplarda yer alan hesaplar kullanılmaz.”
‘740 Hizmet üretim maliyeti hesabı’ başlığını taşıyan 496’ncı maddede,
“Hesabın niteliği
(1) Hizmet üretim maliyeti hesabı, hizmet işletmelerinde üretilen hizmetler için yapılan giderlerin izlenmesi için kullanılır.”
‘151 Yarı mamuller-üretim hesabı’ başlıklı 129’uncu maddede,
“Hesabın niteliği
(1) Yarı mamuller-üretim hesabı, henüz tam mamul haline gelmemiş ancak ilk madde ve malzeme ile işçilik ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim aşamasındaki mamullerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Henüz işlem hâlinde olduklarından ambara alınma söz konusu olamayacağı için, bu hesapta sadece üretimdeki “yarı mamul stokları” izlenir.” denilmektedir.
Buna göre, işletme faaliyetlerinin takibi ve maliyet hesaplamalarının yapılabilmesi için, üretim ve satış için yapılan giderlerin; direkt ilk madde ve malzeme giderleri, direkt işçilik giderleri, genel üretim giderleri, hizmet üretim maliyeti, araştırma ve geliştirme giderleri, pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ve genel yönetim giderleri hesap gruplarına ayrılması gerekmektedir. Üretilen veya satılan malın maliyeti ile doğrudan ilişkisi kurulamayan genel mahiyetteki giderlerin izlenmesi için Genel Yönetim Giderleri Hesabının kullanılması, hizmet işletmelerinin hizmet üretim maliyetleri takibinin Hizmet Üretim Maliyeti Hesaplarında izlenmesi, henüz tam mamul haline gelmemiş ancak ilk madde ve malzeme ile işçilik ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim aşamasındaki mamullerin ise Yarı Mamuller-Üretim hesaplarında takip edilmesi gerekmektedir.
Ayhan Şahenk Araştırma ve Uygulama Merkezi Döner Sermaye İşletme birimi tarafından tarım uygulama alanında, meyve, sebze, tarla bitkileri, aromatik bitkiler; uygulama çiftliğinde ise, süt sığırcılığı, küçükbaş hayvancılık, yumurta tavukçuluğu, etlik piliç, organik tavukçuluk, arıcılık yetiştiriciliği faaliyetleri yapılmaktadır.
Döner sermaye işletmesinin yevmiye kayıtları ve ayrıntılı mizanı incelendiğinde;
770 Genel Yönetim Giderleri ana hesap kodu altında nitelik olarak genel yönetim giderleri ile ilgisi bulunmayan, Zirai Malzeme ve İlaç Alımları, Canlı Hayvan Alım, Bakım ve Diğer Giderleri, Diğer Üretim ve Tüketim Mal ve Malzemesi Alımları maliyet kalemlerine yer verildiği,
İşletmenin ana faaliyet konusuyla ilgili üretim maliyetleri hesapları kodları olan
71 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri, 72 Direkt İşçilik Giderleri, 75 Araştırma ve Geliştirme Giderleri (İhtiyaç halinde), 76 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri kodlarının ağırlıklı olarak kullanılması gerekirken bu hesapların hiç kullanılmayarak, bu hesaplarda olması gereken tutarların konsolide edilerek 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesaplarında takip edildiği,
Üretim aşamasındaki mamullerin takip edildiği 151 Yarı Mamul-Üretim hesabının hiç kullanılmadığı görülmüştür.
Kullanılması zorunlu olan muhasebe hesaplarının kullanılmaması, üretilen yarı mamullerin stok hesaplarında görünmemesi ve üretilen mamullerin gerçek birim maliyetinin belirlenememesi sonucu, idarenin mali tablolarının faaliyet sonuçlarını tam ve doğru şekilde yansıtamayacağı değerlendirilmektedir
Kamu idaresi cevabında, üretim aşamasındaki yarı mamüllerin ve birim maliyet hesaplamalarının, 151 Yarı Mamuller – Üretim Hesabı ve maliyet hesapları kullanılarak, Saymanlık Müdürlüğü ile koordineli şekilde yapılacağı ifade edilmiştir.
Buna göre, ilgili hesapların çalıştırılmaması, Kamu İdaresinin 2024 yılına ait mali tablolarının, idarenin faaliyetlerini doğru, tam ve gerçeğe uygun olarak yansıtamamasına neden olacaktır.