Döner Sermaye İşletmesi Bütçesinden Bakanlık İhtiyacı İçin Yapılan Alımların Varlık Hesaplarında İzlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Döner Sermaye İşletmesi Bütçesinden Bakanlık İhtiyacı İçin Yapılan Alımların Varlık Hesaplarında İzlenmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Bakanlığın faaliyetlerinde kullanılmak üzere bedeli döner sermaye bütçesinden karşılanarak edinilen varlıkların ilgili oldukları hesaplarda izlenmediği görülmüştür.

27.12.2014 tarih ve 29218 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “25 Maddi duran varlıklar” başlıklı 169’uncu maddesinin birinci fıkrasında; maddi duran varlıklar hesap grubunun, kamu idarelerince faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıkların, bunların birikmiş amortismanları ile ayrılan değer düşüklüğü karşılıklarının izlenmesi için kullanılacağı, 255-Demirbaşlar Hesabını düzenleyen “Hesabın niteliği” başlıklı 181’inci maddesine göre ise kamu idarelerinin faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi uzun süre kullanılabilen varlıkların 255-Demirbaşlar hesabında izleneceği ifade edilmiştir.

Mezkur Yönetmeliğin, 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 187’nci maddesinde göre ise kamu idarelerine ait yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabı kullanılacaktır. Ayrıca geçici kabulü tamamlanan maddi duran varlıkların 258-Yapılmakta Olan Yatırımlar hesabından ilgili varlık hesabına aktarılması gerekmektedir.

Aynı Yönetmeliğin, 260-Haklar Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 194’üncü maddesine göre, 260-Haklar Hesabı, bedeli karşılığı edinilen hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılmaktadır.

Anılan mevzuat hükümlerine göre; edinilen maddi duran varlıkların ilgili maddi duran varlık hesaplarına, edinilen maddi olmayan duran varlıkların 260-Haklar Hesabına kaydedilmesi gerekmektedir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 9’uncu maddesinde, İşletmenin ve Bakanlığın faaliyetleriyle ilgili iş ve işlemlerin yürütülebilmesi için gerekli mal ve hizmet alım giderleri işletmenin giderleri arasında sayılmıştır.

Bakanlık harcama birimleri anılan Yönetmelik hükmü uyarınca, Döner Sermaye bütçesinden harcama yetkisi alarak faaliyet alanları kapsamında yer alan mal ve hizmet alım giderlerini finanse edebilmektedirler.

Bu kapsamda, Bakanlık harcama birimlerince kullanılmak üzere döner sermaye bütçesinden maddi duran varlık ve maddi olmayan duran varlık niteliğinde alım yapılmakta ve bu tutarlar döner sermaye işletmesi tarafından doğrudan gider kaydedilmektedir. Genel bütçe muhasebe kayıtlarında ise herhangi bir işlem yapılmamaktadır.

Her ne kadar ödenmesi Döner Sermaye İşletmesi bütçesinden yapılmış olsa da maddi duran varlık ve maddi olmayan duran varlık niteliğinde alımlarının Bakanlık muhasebe sisteminde ilgili varlık hesaplarına kaydedilerek Bakanlık bilançosunda varlık hesaplarında yer almasının sağlanması gerekmektedir.

Yapılan incelemelerde 2024 yılı Döner Sermaye İşletme bütçesinden Bakanlık harcama birimlerince kullanılmak üzere maddi ve maddi olmayan duran varlık alımları ile yatırım harcamaları gerçekleştirildiği, bu harcamaların tamamının Döner Sermaye İşletmesince gider olarak kaydedildiği görülmüştür. Söz konusu alımlar genel bütçe için yapılmasına rağmen Döner Sermaye İşletmesi tarafından giderleştirildiği için Bakanlık muhasebe kayıtlarına alınmadığı tespit edilmiştir.

Tablo 5: Bakanlık Harcama Birimlerince Kullanılmak Üzere Döner Sermaye İşletme Bütçesinden Alımı Gerçekleştirilen ve Bakanlığın Varlık Hesaplarında İzlenmeyen Tutarlar

Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; muhasebe hatalarının düzeltilmesi amacıyla ilgili birimlere ve Muhasebat Genel Müdürlüğüne gerekli yazının yazıldığı beyan edilmiştir.

Söz konusu hatalı uygulama sebebiyle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı muhasebe kayıtlarında 252-Binalar Hesabı toplam 57.480.825,10 TL; 260-Haklar Hesabı ise 179.587.093,12 TL eksik olarak yer almaktadır.