|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Döner Sermaye İşletmesi bütçesinin gerçekçi bir şekilde hazırlanmadığını ortaya koymaktadır. Rapor, 2024 yılı başlangıç bütçesinin 87.714.000,00 TL olarak belirlenmesine rağmen, yılsonunda gerçekleşen giderlerin yalnızca 19.224.013,88 TL, net gelirlerin ise 13.177.762,05 TL olduğunu göstermektedir. Bu durum, bütçenin gerçekleşme olasılığının çok yüksek olarak değerlendirilmesinin yanlış olduğunu ortaya koymaktadır.
Döner Sermaye İşletmeleri Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen ilkeler doğrultusunda, bütçelerin hazırlanmasında harcama yetkilerinin mevzuatla belirlenen görevler için kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, bütçelerin gelir ve gider tahminlerinin şeffaf bir şekilde raporlanması ve önemli farkların nedenlerinin açıklanması gereklidir. Örneğin, bazı birimlerin başlangıç bütçeleri ile gerçekleşen gider ve gelirler arasındaki farklar, bütçenin hazırlanmasındaki tahmin hatalarını gözler önüne sermektedir. Kamu idaresi, tespit edilen sorunlara ilişkin gerekli önlemleri alacağını belirtmiştir. Bütçelerin hazırlanmasında geçmiş yıllardaki gelir ve gider verilerinin dikkate alınması, fiyat endekslerine göre güncellenmesi ve işletmenin faaliyet alanlarının göz önünde bulundurulması, daha gerçekçi tahminler yapılmasına olanak tanıyacaktır. Bu yaklaşım, bütçe hazırlama sürecinin etkinliğini artıracak ve kamu kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlayacaktır. |
BULGU: Döner Sermaye İşletmesi Bütçesinin Gerçekçi Hazırlanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
İşletmenin 2024 yılı bütçesinin gerçekleşme olasılığına göre çok yüksek belirlendiği görülmüştür.
01.05.2007 tarih ve 26509 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Bütçe” başlıklı 4’üncü maddesine göre bütçenin hazırlanması ve uygulanmasında aşağıdaki ilkelere uyulur.
“a) Bütçeyle verilen harcama yetkisi, mevzuatla düzenlenen görev ve hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla kullanılır.
Bütçeler, izleyen iki yılın bütçe tahminleriyle birlikte hazırlanır ve değerlendirilir.
Bütçe, malî işlemlerin kapsamlı ve saydam bir şekilde görünmesini sağlar.
ç) Tüm gelir ve giderler gayri safi olarak bütçelerde gösterilir.
Belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır.
Bütçelerde giderlerin gelirleri aşmaması esastır.
Bütçeler, ait olduğu yıl başlamadan önce yetkili merci tarafından onaylanmadıkça uygulanamaz.
Bütçe gelir ve gider tahminleri ile uygulama sonuçlarının raporlanmasında açıklık, doğruluk ve malî saydamlık esas alınır.
ğ) İşletmelerin tüm gelir ve giderleri bütçelerinde gösterilir.
İşletme hizmetleri, bütçelere konulacak ödeneklerle, mevzuatla belirlenmiş yöntem, ilke ve amaçlara uygun olarak gerçekleştirilir.”
26.06.2015 tarih ve 29398 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bütçe Bilgilerinin Malî Tablolarda Sunulması konulu 24 sayılı Devlet Muhasebesi Standardının “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde bu standartın bütçelenen tutarlar ile gerçekleşen tutarların karşılaştırmasının malî tablolarda sunulacağını, bütçelenen ve gerçekleşen tutarlar arasındaki önemli farkların nedenlerinin açıklanması gerektiğini, bu standartın ortaya koyduğu gerekliliklere uymanın, kamu kurum ve kuruluşlarının bütçe hedeflerine ulaşma hususunda gösterdikleri malî performanslarının izlenmesine olanak tanıyacağını ve hesap verilebilirlik çerçevesinde malî tablolarının şeffaflığının sağlanması açısından önem arz edecektir.
Yapılan denetimlerde, İşletmenin 2024 yılı başlangıç bütçesi 87.714.000,00 TL iken yılsonu gider gerçekleşmesinin 19.224.013,88 TL, net gelir gerçekleşmesinin ise 13.177.762,05 TL olduğu dolayısıyla İşletme bütçesi hazırlanırken bütçenin gerçekleşme olasılığına göre çok yüksek belirlendiği tespit edilmiştir.
Bazı birimlerin başlangıç bütçesi / bütçe gideri / bütçe geliri karşılaştırması aşağıda verilmektedir;
Tablo 2: İşletmelerin Başlangıç Bütçesi / Bütçe Gideri / Bütçe Geliri Karşılaştırma Tablosu
| İşletme | Başlangıç Bütçesi | Bütçe Gideri | Bütçe Geliri |
| Ağız ve Diş Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi | 35.000.000,00 | 13.048.510,40 | 7.202.543,25 |
| Meslek Yüksekokulu | 12.100.000,00 | 1.230.324,85 | 1.210.361,07 |
| Eğitim Fakültesi | 12.100.000,00 | 2.019.714,10 | 1.469.652,72 |
| Giresun Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü | 4.580.000,00 | 817.195,94 | 970.633,10 |
| Merkezi Araştırma Laboratuvarı Uygulama ve Araştırma Merkezi | 3.570.000,00 | 412.216,65 | 582.792,00 |
| Türkçe ve Yabancı Dil Uygulama ve Araştırma Merkezi | 3.025.000,00 | 1.092.420,60 | 1.957.774,61 |
| Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi | 1.715.000,00 | 84.990,11 | 104.931,30 |
| Mühendislik Fakültesi | 2.420.000,00 | 0,00 | 0,00 |
| Teknoloji Transfer Ofisi | 3.450.000,00 | 0,00 | 0,00 |
Görüleceği üzere Mühendislik Fakültesi ve Teknoloji Transfer Ofisi için başlangıçta toplam 5.870.000,00 TL ödenek konulmasına karşın bu birimler hiçbir faaliyette bulunmamışlardır. Meslek Yüksekokulu, Eğitim Fakültesi, Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğü, Merkezi Araştırma Laboratuvarı Uygulama ve Araştırma Merkezi için toplamda tespit edilen 32.350.000,00 başlangıç bütçesine karşın toplam gider gerçekleşmesi 4.233.438,89TL ile bütçenin %13,08’i kadar olmuştur. Bu rakamlar bütçenin hazırlanmasındaki tahmin isabetsizliğini açıkça ortaya koymaktadır.
Kamu İdaresince, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemin yapılacağı belirtilmiştir.
Yukarıda anılan mevzuat ve standartta da açıklandığı üzere bütçelerin hazırlanmasında isabetlilik önem arz etmektedir. Aksi durumda bütçe hazırlamanın bir anlamı kalmamaktadır. Ayrıca örneğin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinde yer alan “Bu Kanunun 21 ve 22’nci maddelerindeki parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamı, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça aşamaz” hükmü gibi kurumların bütçelerine atıf yapan düzenlemelerin de etkisi azalmaktadır. Bütçe hazırlanırken işletmenin önceki yıllardaki gelir ve gider gerçekleşmeleri, gerçekleşen büyüklüklerin fiyat endekslerine karşın güncelleştirilmesi, yine işletmenin kuruluş yönetmeliğinde sayılan faaliyet alanları göz önünde bulundurulmalı ve olabildiğince gerçekçi tahminlere dayanmalıdır.