Döner Sermaye İşletmesi Tarafından Yapılan Satışlardan Doğan Alacakların Alacak Hesaplarında Kayıt ve Takibinin Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Döner Sermaye İşletmesi Tarafından Yapılan Satışlardan Doğan Alacakların Alacak Hesaplarında Kayıt ve Takibinin Yapılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Ayhan Şahenk Araştırma ve Uygulama Merkezi Döner Sermaye İşletmesi tarafından yapılan satışlardan kayda alınmayan olduğu ve tahsilatı gecikenlere faiz iletilmediği görülmüştür.

Ayhan Şahenk Araştırma ve Uygulama Merkezi Döner Sermaye İşletmesi tarafından üretilerek veya yetiştirilerek satılan malların, satışı ile satıştan doğan ticari alacakların takip ve tahsilat süreçlerine ilişkin aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Tahsili Geciken Ticari Satışlar için Faiz İşletilmemesi

İşletme birimi tarafından aynı alıcıya satışı yapılan muhtelif türdeki etlerin satış usulleri bedellerinin tahsilatında gecikmeler olduğu, geç yapılan tahsilatlara faiz işletilmediği görülmüştür.

Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliğinin “Usul ve Bedel Tespiti” başlığını taşıyan 63’üncü maddesinde, “ … Kuruluşun bağlı bulunduğu idarenin birinci derecedeki ita amirince izin verilecek mal ve hizmetler için kredili satış yapılması mümkündür. Bu takdirde, siparişle birlikte işin bedelinin % 10’u peşin alınır, mal veya hizmetin tesliminde işin bedelinin % 25’i ödenmiş olmak kaydıyla kalan bedel 12 ayı geçmemek üzere eşit miktarlarda takside bağlanabilir.” denilmektedir.

Buna göre, döner sermayeli işletmeler tarafından yapılan satışların peşin olarak yapılması esas olmakla birlikte, ita amiri olan rektör tarafından izin verilecek mal ve hizmetlerin kredili satışı mümkündür. Kredili satış için ise, siparişle birlikte satış bedelinin %10’unun peşin tahsil edilmesi, mal tesliminde ise işin bedelinin %25’inin ödenmiş olması gerekmektedir.

Döner Sermaye İşletmesi Yürütme Kurulu kararıyla yapılan satışlar için alınan tekliflerde, satışın gerçekleşmesi durumunda bedelinin peşin olarak tahsil edileceği, 10 gün içinde yatırılmayan satış tutarı için faiz işletileceği belirtilmiştir. 2024 yılında aynı alıcıya yapılan satışlardan tahsilatı 10 günden fazla gecikenler ile bu satışlara ait fatura kesim ve tahsilat tarihlerini gösteren tablo aşağıda yer almaktadır:

Tablo 1: Tahsilatı Geciken Satışlar Tablosu

Yapılan incelemede, İdarece yapılan satışlar için alınan teklif mektuplarındaki peşin satış yapılacağına dair ifadeye rağmen, bu hususa uyulmamış ve satıştan doğan alacaklar peşin tahsil edilememiştir. Yönetmelik’in kredili satış yöntemi de kullanılmamış olduğundan, geciken ticari mahiyetteki alacaklar için faiz işletilmeden alacakların geç tahsili yoluna gidildiği görülmüştür.

Ticari satışlardan doğan alacakların takip ve tahsilatında yaşanan gecikmelerin, işletmenin ticari teamüllere göre yönetilmesini ve işletme gelirlerinin artışını engelleyeceği değerlendirilmektedir.

Kamu idaresi cevabında, kesimlik hayvanların satışı yapılırken firesiz ve daha yüksek fiyattan teklif veren firmaya satış yapıldığı ifade edilmiş olsa da, satış öncesinde alınan teklif mektuplarındaki tahsilatın 10 günü geçmesi durumunda yasal faiz uygulanacağına dair düzenlemeye geciken tahsilatlarda uyulmadığı görülmüştür.

Ticari satışlarda, alıcılardan alınan tekliflerde geçerli olan tahsilat sürelerinin takip edilmesi ve geciken alacaklar için yasal faiz işletilerek tahsilat sağlanması gerekmektedir.

Ticari Satıştan Doğan Alacağın Takip Edilmemesi

Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Döner Sermaye İşletmesi tarafından yapılan ticari satışta; satış faturasının kesim tarihi, alacağın kayıtlara alınması, tahsil edilmesi, tahsil edilemeyen alacağın şüpheli ticari alacak haline gelmesi süreçlerinin takip edilmediği görülmüştür.

Vergi Usul Kanunu’nun ‘Fatura nizamı’ başlığını taşıyan 231’inci maddesinin 7’nci bendinde, “Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir.” denilerek, faturanın malın teslimi tarihinden itibaren azami yedi gün içinde kesilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin; 120 Alıcılar Hesabının, ‘Hesabın niteliği’ başlıklı 96’ncı maddesinde, “(1) Alıcılar hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış alacaklarının izlenmesi için kullanılır.”,

‘Hesabın işleyişi’ başlıklı 97’nci maddesinin birinci fıkrasının a bendinin 1’nci alt bendinde bendinde, “Mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına… alacak kaydedilir.”,

128 Şüpheli ticari alacaklar hesabının, ‘Hesabın niteliği’ başlığını taşıyan 109’uncu maddesinde, “(1) Şüpheli ticari alacaklar hesabı, işletmelerin mal ve hizmet satış faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış alacakların izlenmesi için kullanılır.”,

129 Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı (-)’nın, ‘Hesabın niteliği’ başlığını taşıyan 111’inci maddesinde, “(1) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı, şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.” denilmektedir.

Buna göre, döner sermaye işletmesinin faaliyet konusu mal ve hizmet satışlarından karşılığı kesilen ancak gerçek veya tüzel kişilerce henüz ödenmemiş faturalı alacakların mali tablolarda izlenmesi için 120 Alıcılar Hesabına kayıt yapılması, ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış alacakların ise 128 Şüpheli ticari alacaklar hesabına alınarak, bunlar için karşılık ayrılması gerekmektedir.

Yapılan incelemede, Tarım Bilimleri ve Teknolojileri Fakültesi Döner Sermaye İşletmesinin Araştırma ve Uygulama bahçesinde üretilen 33.800 kg meysuluk elma, 23/08/2024 tarihinde kg’si 6TL’den toplam 204.828,00TL’ye satılmış olup, satışa ait faturanın ticari malın tesliminden 5 ay sonra 24.01.2025 tarihinde kesilerek, ilgili ticari alacağın muhasebe kayıtlarına alındığı görülmüştür.

Ticari satışta malın tesliminden itibaren 7 gün içinde fatura kesilmemesi, alacağın ilgili muhasebe hesabı kayıtlarına alınarak takibini zorlaştırdığı gibi, 120 Alıcılar hesaplarının ve gelir hesabı olan 600 Yurtiçi Satışlar hesabının 204.828,00TL eksik görünmesi nedeniyle, işletmenin mali tablolarının işletme faaliyetlerini tam ve doğru şekilde gösterememesine neden olacaktır.

Kamu İdaresi cevabında, söz konusu ticari malın bedelinin tahsili amacıyla, Hukuk Müşavirliğinin ilgili firmaya dava açması için yazı yazıldığı, konunun titizlikle takip edileceği belirtilmiştir.

Ticari satışlar içi malın tesliminin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde fatura kesilerek ticari alacakların mali tablolarda izlenmesi, ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış alacakların ise 128 Şüpheli ticari alacaklar hesabına alınarak, bunlar için karşılık ayrılması gerekmektedir.

Öte yandan, 2024 yılı kayıtlarında olması gereken satış kaydının 5 ay sonra 2025 yılında yapılması, 2024 yılı mali tablolarını etkilememekte olduğundan, ilgili hesap, Kamu İdaresinin 2024 yılı faaliyetlerini doğru, tam ve gerçeğe uygun değerleri ile gösterememektedir.