|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Üniversite Döner Sermaye İşletmesi’nde ön mali kontrol işlemlerinin uygulanmadığını ortaya koymuştur. İncelemeler, iç kontrol biriminin bulunmadığını ve harcama öncesi mali kontrolün gerçekleştirilmesi için gerekli mali hizmetler biriminin kurulmadığını göstermektedir. Ayrıca, ön mali kontrole tabi olması gereken ihale dokümanlarının bu süreçten geçirilmediği tespit edilmiştir. Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, döner sermaye işletmelerinin de ön mali kontrol yapması gerektiğini belirtmektedir.
Kırıkkale Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi’nde yapılan denetimlerde, iç kontrol sisteminin eksikliği ve mali hizmetler biriminin yokluğu nedeniyle ön mali kontrol faaliyetlerinin yerine getirilmediği görülmüştür. İlgili kamu idaresi, döner sermaye işletmesinin yapılandırılmasının birim bazında olduğunu ve bu nedenle ön mali kontrol işlemlerinin her bir birim tarafından yürütülmesi gerektiğini savunmuştur. Ancak, yapılan incelemeler, harcama birimlerinin de bu yükümlülükleri yerine getirmediğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak, ön mali kontrol işlemlerinin gerçekleştirilmesi yasal bir zorunluluk olup, Döner Sermaye İşletmesi’nin bu işlemleri Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile belirlenen usul ve esaslara uygun olarak yürütmesi gerekmektedir. |
BULGU: Döner Sermaye İşletmesinde Ön Mali Kontrol İşlemlerinin Yapılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Üniversite Döner Sermaye İşletmesinde; iç kontrol biriminin olmadığı, harcama öncesi ön mali kontrolün yapılması için mali hizmetler biriminin kurulmadığı ve ön mali kontrole tabi tutulması gereken ihale dokümanlarının ön mali kontrole tabi tutulmadığı tespit edilmiştir.
10.12.2003 tarih ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 55, 56, 57 ve 58’inci maddelerine dayanılarak hazırlanan İç Kontrol ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde;
“Bu Usul ve Esasların amacı, düzenleyici ve denetleyici kurumlar hariç olmak üzere, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde iç kontrol ve ön malî kontrol faaliyetlerinin yürütülmesine ilişkin ilke, iş, işlem ve süreçleri belirlemektir” denilmektedir.
Kapsam maddesinden de anlaşılacağı üzere genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinden olan Döner Sermaye İşletmeleri de ön mali kontrol yapacak kurumlar arasında kabul edilmektedir.
Mali hizmetler birimi bahse konu Usul ve Esaslar’da “Kamu idarelerinde 5018 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinde belirtilen görevleri yürüten birimi ifade eder” şeklinde tanımlanmıştır. İç kontrole ilişkin yetki ve sorumlulukların belirlendiği 8’inci maddesinde ise “Üst yöneticiler, iç kontrol sisteminin kurulması ve gözetilmesinden, harcama yetkilileri ise görev ve yetki alanları çerçevesinde, idari ve malî karar ve işlemlere ilişkin olarak iç kontrolün işleyişinden sorumludur. İdarelerin malî hizmetler birimi, iç kontrol sisteminin kurulması, standartlarının uygulanması ve geliştirilmesi konularında çalışmalar yapar ve ön malî kontrol faaliyetini yürütür” ifadesi yer almaktadır.
Usul ve Esaslar’ın “Ön malî kontrolün kapsamı” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından yerine getirilir” denilmektedir.
Yapılan incelemede Kırıkkale Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesinde; iç kontrol biriminin kurulu olmadığı, harcama öncesi ön mali kontrolün yapılması için mali hizmetler biriminin kurulmadığı, ön mali kontrole tabi tutulması gereken ihale dokümanlarının ön mali kontrole tabi tutulmadığı için dosyalarda ön mali kontrole ilişkin herhangi bir görüş yazısının yer almadığı görülmüştür.
Kamu idaresi cevabında; Döner Sermaye İşletmesi’nin işleyiş yönüyle merkezi olarak değil birim bazlı olarak yapılandırıldığı, iş ve işlemlerin işletme müdürlüğünde değil, her bir döner sermaye biriminde ayrı ayrı yürütüldüğü, merkezi yapılanma olmadığından döner sermaye kapsamındaki ön mali kontrol işlemlerinin, ilgili döner sermaye birimince yapılması gerektiği belirtilmiş ve Hazine ve Maliye Bakanlığınca 5018 sayılı Kanun’un geçici 11’inci maddesine dayanılarak hazırlanan ve yürürlüğe konulan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ön mali kontrol başlıklı 12’inci maddesinde; ön malî kontrol görevinin, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde, harcama birimleri tarafından yerine getirileceği ifade edilmekte olduğundan döner sermaye işlemlerine ilişkin ön mali kontrol işlemlerinin ilgili döner sermaye birimlerince yapıldığı belirtilmektedir.
Ancak, yapılan incelemelerde bu işlemlerin harcama birimlerince de yerine getirilmediği görülmüştür. Ön mali kontrol işlemlerinin yapılması mevzuat gereği zorunlu olup, Döner Sermaye İşletmesinde ön mali kontrol işlemlerinin 5018 sayılı Kanun ve İç Kontrol ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’a uygun olarak yapılması gerekmektedir.