|
ÖZET: Döner sermayeli kuruluşlara yatırılan sermayelerin muhasebe kayıtlarının gerçeği yansıtmadığı, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında ortaya konmuştur. Millî Eğitim Bakanlığı’nın döner sermaye işletmelerine ilişkin yaptığı yatırımların, 3423 sayılı kanun ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği çerçevesinde doğru bir şekilde izlenmediği tespit edilmiştir. Özellikle, döner sermaye artırımlarının yılsonu bilançosundaki kârların üçte birinin doğrudan sermayeye eklenmesi gerektiği belirtilmesine rağmen, bu kayıtların yapılmadığı anlaşılmıştır.
Bakanlık tarafından 31 Aralık 2023 tarihinde alınan karar ile döner sermayeli işletmelerin sermayesinin 1 milyar Türk Lirasına çıkarılması öngörülmüştür. Ancak, bu sermaye artışına ilişkin muhasebe kayıtlarının eksik olduğu ve son 10 yılda yalnızca enflasyon düzeltmesi kaydı yapıldığı gözlemlenmiştir. Dolayısıyla, Bakanlık, döner sermaye işletmelerinin sermayesini mali tablolarda doğru ve gerçekçi bir şekilde izleyememiştir. Kamu idaresinin açıklamalarına göre, 2025 yılı itibarıyla muhasebe kayıtlarının düzeltileceği belirtilmiş olsa da, 2024 yılı mali tablolarında hatalı raporlamalar devam etmektedir. Bu durum, döner sermayeli kuruluşlara yatırılan sermayelerin mali tablolarda gerçekçi bir şekilde izlenebilmesi için gerekli envanter çalışmalarının yapılması ve ilgili muhasebe kayıtlarının mevzuat hükümlerine uygun olarak gerçekleştirilmesi gerektiğini göstermektedir. |
BULGU: Döner Sermayeli Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabının Gerçeği Yansıtmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Bakanlığın döner sermayeli kuruluşlara ilişkin yatırdığı sermayeleri muhasebe kayıtlarında doğru ve gerçekçi rakamlarla izlemediği görülmüştür.
3423 sayılı Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Öğretim Okulları Döner Sermayesi Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında, okulların döner sermaye artırımlarının döner sermaye işletmelerinin yılsonu bilançosunda görülen kârlarının üçte birinin doğrudan sermayeye eklenmesi suretiyle karşılanacağı hüküm altına alınmıştır.
Öte yandan, Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “242 Döner sermayeli kuruluşlara yatırılan sermayeler hesabı” başlıklı 162’nci maddesinde, bu hesabın kamu idarelerinin bütçelerine konulan ödeneklere dayanarak, döner sermayeli kuruluşlara verdikleri ayni ve nakdi sermayelerin izlenmesi için kullanılacağı belirtilmektedir. Aynı Yönetmelik’in “Hesabın işleyişi” başlıklı 164’üncü maddesinin ilgili bölümlerinde de, döner sermayeli kuruluşlara taahhüt edilen sermaye tutarlarının bu hesaba borç, 247 Sermaye Taahhütleri Hesabına ise alacak kaydedileceği ve hesaplarda yer almayan döner sermayeli kuruluşlara yatırılan sermayelerden envanteri yapılanların, tespit edilen değerleri üzerinden bu hesaba borç, 500 Net Değer Hesabına alacak kaydedileceği hükümlerine yer verilmiştir.
Söz konusu Yönetmelik’in bütçe ile ilgili olsun veya olmasın tahakkuk eden her türlü gelirin izlenmesi için kullanılacak 600 Gelirler hesabının işleyişinin düzenlendiği 394’üncü maddesinde Bütçe geliri olarak tanımlanmayan ancak, belirlenen muhasebe ilkelerine göre gelir kabul edilen ve alt bentlerde sayılmayan tutarların bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedileceği ifade edilmiştir.
Diğer taraftan, 31.12.2023 tarih 8050 Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde okul ve kurumlarda faaliyetlerine devam eden döner sermayeli işletmelerin sermayesinin 1.000.000.000 Türk Lirasına çıkarılmasına karar verildiği görülmüştür. Bu Karar sonrasında, yukarıda verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde Bakanlık tarafından 242 Döner Sermayeli Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabı borçlu, 247 Sermaye Taahhütleri Hesabının alacaklı çalıştırılarak kayıt yapılması, sonrasında döner sermayeli kuruluşlarının karının üçte biri sermayeye eklendikçe 247 Sermaye Taahhütleri Hesabı 600 Gelirler Hesabı ile karşılıklı çalıştırılarak kapatılması gerekirken, söz konusu kayıtların yapılmadığı dolayısıyla sermaye artırımının muhasebe kayıtlarında izlenmediği yapılan incelemeler sonrasında tespit edilmiştir.
Bununla beraber, Bakanlığın mali tablolarının incelenmesi neticesinde 242 Döner Sermayeli Kuruluşlara Yatırılan Sermayeler Hesabına son 10 yılda enflasyon düzeltmesi kaydı haricinde hiçbir muhasebe kaydının yapılmadığı, dolayısıyla Bakanlığın döner sermayeli işletmelerin sermayesini mali tablolarda doğru ve gerçekçi rakamlar ile izlemediği anlaşılmıştır.
Kamu idaresi cevabında, 2025 yılında muhasebe kayıtlarının düzeltmiş olduğunu ifade edilmiş ancak 2024 yılı mali tablolarında ilgili hesaplar hatalı olarak raporlanmıştır.
Döner sermayeli kuruluşlara yatırılan sermayelerin mali tablolarda gerçekçi rakamlarla izlenmesi için gerekli envanter çalışmaların gerçekleştirilerek ilgili hesaba kaydedilmesi, sonrasında ise Cumhurbaşkanlığı Kararı ile yapılan sermaye artışına ilişkin muhasebe kayıtlarının yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri doğrultusunda yapılması gerekmektedir.