| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Dış Ödemeler Muhasebe Birimi döviz hesabı değerleme işlemlerini sistem dışında manuel olarak gerçekleştirmekte, bu durum hata yapma olasılığını artırmakta ve personel açısından zaman kaybına yol açmaktadır. Kamu İdaresi, süreç analizi yaparak yazılım geliştirmeyi planladığını belirtmiş, ancak mevcut eksikliklerin devam ettiği ifade edilmiştir. Sistemsel iyileştirmelerin Bakanlık düzeyinde yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Döviz Hesabına İlişkin Yapılması Gereken Değerlemelerin Sistem Dışında Manuel Olarak Yapılması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Dış Ödemeler Muhasebe Birimi tarafından yapılan döviz hesabı değerleme işlemlerinin sistem dışında manuel olarak yapıldığı ve bu hesaplama sonucu oluşan değerleme tutarlarına ilişkin muhasebe kayıtlarının da tekrar sisteme aktarılarak takip edildiği görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 105 Döviz hesabına ilişkin işlemlerin açıklandığı 27’nci maddesinin birinci fıkrasında, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri muhasebe birimlerine Hazine malı olarak teslim edilen ya da kişi malı olarak teslim edildiği hâlde sonradan Hazine malı olan konvertibl yabancı paralarla, mevzuatı gereği döviz cinsinden tahsili gereken Hazine malı yabancı paralardan konvertibl olanların Dış Ödemeler Muhasebe Birimine aktarılacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı maddenin;
Dördüncü fıkrasında, genel bütçe kapsamındaki idarelerin muhasebe birimi hesaplarında toplanan konvertibl dövizlerin, Dış Ödemeler Muhasebe Birimine gönderileceği, döviz hesabına kaydedilen Hazine malı dövizlerin bir sonraki iş günü ve her durumda mali yılın son iş günü; her bir döviz cinsi için ayrı ayrı düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile dövizin cinsi ve tutarı belirtilerek döviz gönderme emri düzenlenmek suretiyle Dış Ödemeler Muhasebe Birimine aktarılacağı ve muhasebe işlem fişinin bir nüshasının Dış Ödemeler Muhasebe Birimine gönderileceği,
Beşinci fıkrasında, Dış Ödemeler Muhasebe Birimince, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe birimlerinden gönderilen dövizlerle ilgili muhasebe işlem fişleri alındığında, gelen dövizlerin fişlerde gösterilen değer üzerinden kayıtlara alınacağı ve göndermeyle ilgili fişin aslı geldiğinde banka dekontunda gösterilen döviz tutarı da dikkate alınarak, yapılan kaydın doğruluğunun ayrıca kontrol edileceği ifade edilmiştir.
Yine anılan Yönetmeliğin “Hesabın İşleyişi” başlıklı 28’inci maddesinde ise, bu hesaba ilişkin yardımcı hesap kayıtlarından elde edilen bilgilere göre tespit edilecek konvertibl yabancı paralar mevcudunun, Hazine Müsteşarlığı bünyesinde faaliyet gösteren muhasebe birimlerince gün sonlarında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden değerlemesi sonucu oluşan kur artışı farklarının yine bu hesaba borç, kur azalışı farklarının ise alacak kaydedileceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan hükümler çerçevesinde, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri muhasebe birimlerinin hesaplarında kayıtlı döviz tutarları gün sonlarında Dış Ödemeler Muhasebe Birimine gönderilmekte ve Dış Ödemeler Muhasebe Birimi de gün sonlarında hesaplarına intikal eden toplam dövizlerin değerleme işlemlerini gerçekleştirmektedir.
Yapılan incelemede, Dış Ödemeler Muhasebe Birimi hesaplarına intikal eden döviz tutarlarının değerleme işlemleri sırasında, sistem tarafından otomatik değerleme yapılamadığından, kur artış ve azalış hesaplamaları sistem dışında manuel olarak yapılmakta ardından bulunan tutarlar tekrardan sisteme girilerek muhasebe kaydı gerçekleştirilmektedir. Ancak böyle bir uygulamada, döviz türlerinin çeşitliliği, bankalar arası mutabakat ve benzeri durumlar göz önüne alındığında hata yapma olasılığının yüksek olduğu, kur artış ve azalış farklarının doğru bir şekilde belirlenememe ihtimalinin bulunduğu, diğer taraftan muhasebe birimi personeli açısından da zaman ve emek kaybına yol açıldığı görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, döviz hesabı değerleme işlemlerine ilişkin süreç analizi ve işlemlerin sistem üzerinden otomatik olarak yapılabilirliğinin ilgili birimlerin ortaklaşa çalışması ile değerlendirilerek yazılım çalışmaları yapılacağı ifade edilmiştir. Ancak, idare tarafından yapılacak sistemsel iyileştirmelerin sonuçları gelecek yıllarda ortaya çıkacağından mevcut durumda bulgu konusu edilen husulara yönelik eksiklikler devam etmektedir.
Sonuç olarak, Dış Ödemeler Muhasebe Birimi tarafından yapılan döviz hesabı değerleme işlemlerinin sistem dışında manuel olarak değil, sistem içerisinde otomatik hesaplamayı sağlayacak şekilde Bakanlık düzeyinde sistemsel iyileştirmelerin yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.