Duran Varlıklar İçin Yapılan Değer Artırıcı Harcamaların Doğrudan Gider Kaydedilmesi (Sayıştay)

BULGU: Duran Varlıklar İçin Yapılan Değer Artırıcı Harcamaların Doğrudan Gider Kaydedilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Taşınmazın değerini, kullanım süresini ve hizmet kalitesini artıracak şekilde yapılan harcamaların, ilgili taşınmazın kayıtlı değerine eklenerek aktifleştirilmesi gerekirken, söz konusu harcamalar için doğrudan gider kaydı yapıldığı tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi duran varlıklar hesap grubuyla ilgili “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 170’inci maddesinin (b) fıkrasının birinci bendine göre; maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran her türlü maliyet, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilerek amortisman hesaplamasında dikkate alınmalıdır.
Buna göre; 25 Maddi duran varlık hesabında, kayıtlı varlıkların iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılmasına ilişkin olarak bütçeye gider kaydıyla yapılan harcama tutarlarının, bir taraftan 25 Maddi duran varlık grubuna borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilmesi gerekmektedir.
Amortisman ve Tükenme Payları Hakkında 47 sıra No.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin 6’ncı maddesine göre Kasım-2023 itibariyle güncellenmiş haliyle duran varlıklara yapılan 114.000,00 TL’yi aşan harcamalar, değer artırıcı harcama olarak kabul edilmiştir. Dolayısıyla taşınmazlar için 114.000,00 TL’yi aşan bakım, onarım, tamir ya da mahiyetindeki harcamaların, 630 Giderler Hesabında değil ilgili maddi duran varlık hesabında izlenerek aktifleştirilmesi gerekmektedir.
Ayrıca, 2023 yılı Bütçe Kanunu’nun E Cetvelinde yer alan “Menkul mal alımlarında 52.000,00 TL, Gayri maddi hak alımlarında 41.000,00 TL, Menkul malların bakım ve onarımlarında 52.000,00 TL ve Gayrimenkullerin bakım ve onarımlarında 114.000,00 Türk Lirasını, aşan tutarlar, “03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri” tertiplerinden ödenemez. Bu itibarla yukarıda yer verilen parasal tutarları aşan ihtiyaçlar, Devlet Malzeme Ofisinden temin edilse dahi “06 Sermaye Giderleri” tertiplerinden ödenecektir.
Üniversitenin gider hesapları üzerinde yapılan incelemede;
-630.03.07.30 mal ve hizmet alım gideri koduna kaydedilerek, 2023 yılı Bütçe Kanunu’nun E Cetvelinde belirlenen 52.000,00 TL tutarındaki limiti aşan, ancak mahiyeti itibariyle 630.30.06.07 sermaye giderleri kodunda izlenmesi gereken dokuz harcama kaleminin toplamının 1.023.889,29 TL olduğu,
-630.30.06.07 sermaye giderleri koduna kaydedilerek, 2023 yılı Bütçe Kanunu’nun E Cetvelinde belirlenen 114.000,00 TL tutarındaki limiti aşan ve ilgili varlıkta değer artışı oluşturması nedeniyle de 25 Maddi duran varlık grubundaki ilgili hesaba kaydedilmesi gereken üç harcama kaleminin ise toplam 492.120,00 TL olduğu,
-Bu değerlendirmeler çerçevesinde toplam yedi adet harcama kalemi toplamı olan 1.144.944,00 TL tutarındaki harcamanın 25 Maddi duran varlık grubundaki ilgili hesaba kaydedilmesi gerekirken defaten gider kaydedildiği tespit edilmiştir.
Üniversitenin 2023 yılı mali tablolarında, 250 Maddi Duran Varlıklar Hesabı 1.144.944,00 TL düşük, 630 Giderler Hesabı ise bu tutar kadar yüksek görünmektedir. Ayrıca, maddi duran varlıklara kaydedilmesi gereken bu tutardan ayrılacak amortismanlar kadar da gider hesaplarında artış kaydedilecekti.
Maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların doğrudan gider kaydedilmesi duran varlıkların mali tablolarda olduğundan daha düşük görünmesine neden olmaktadır. Diğer taraftan varlığın ekonomik ömrü süresinde itfa edilerek giderleştirilmesi gerekirken edinme maliyetinin tamamının tek seferde gider kaydedilmesi faaliyet sonuçlarına yansımasına neden olmaktadır.
Kamu idaresi cevabında; bulgu konusu hususa katıldığı, bundan sonra gerekli tedbirlerin alınarak, gerekli hassasiyetin gösterileceği belirtilmiştir.
Taşınmazlar için yapılan değer artırıcı harcamaların maddi duran varlıkların edinme maliyetlerine eklenerek gerçek değerleri ile mali tablolarda yer almasının sağlanması konusunda bundan sonraki dönemlerde gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.