BULGU: Duran Varlıklara İlişkin Amortisman İşlemlerinin Mevzuata Uygun Olarak Yapılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Duran varlıklara ilişkin amortisman işlemlerinin mevzuata uygun olarak yapılmadığı bunun sonucunda 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının mali tablolarda hatalı yer aldığı, varlıklarla amortismanların bağının tamamen koparıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 178’inci maddesinde 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılacağı ifade edilmiştir. 04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği “Amortisman Ve Tükenme Payları” (Sıra No: 47) isimli tebliğ maddi duran varlıklar için ayrılacak amortisman işlemlerini belirlemektedir.
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı incelendiğinde;
• Bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı,
• Bazı varlıklar için ise varlığın değerinden fazla amortisman ayrıldığı (ya da elden çıkarılan varlıkların amortismanlarının çıkarılmadığı)
• Bazı varlıklar içinse Amortisman hesabının ters bakiye verdiği (Negatif amortisman ayrıldığı)
tespit edilmiştir.
Mevzuata göre duran varlıklardan 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ve 252 Binalar Hesabında yer alan taşınmazlar ile 253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı, 254 Taşıtlar Hesabı, 255 Demirbaşlar Hesabında yer alan taşınırlar için amortisman ayrılması gerekmektedir. Ayrılacak amortisman tutarının maddi duran varlığın değerinden fazla olamaması muhasebenin temel kurallarındandır. Ayrıca 257 Amortisman Hesabı alacak karakterli bir hesap olup borç bakiyesi veremez.
Ancak aşağıdaki tabloda görüleceği üzere çeşitli cinslerdeki 257.381.877,02-TL değerinde maddi duran varlık için 2023 yılı ve öncesinde hiç amortisman ayrılmamıştır.
Tablo 4: Amortisman Ayrılmayan Duran Varlıklar
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) |
| 251.xx.02.00. | Enerji Nakil Hatları | 87.372,00 |
| 251.xx.09.01. | Su Kuyuları | 7.866.656,70 |
| 251.xx.10.01. | Barajlar | 46.031,80 |
| 251.xx.10.02. | Göller | 106.054,04 |
| 251.xx.11.00. | Hava Meydanları | 19.706,00 |
| 251.xx.13.00. | İskeleler | 387.100,00 |
| 251.xx.15.00. | Balıkçı Barınakları | 447.031,06 |
| 251.xx.16.07. | Duraklar | 249.000,00 |
| 251.xx.20.02. | Parklar ve Yeşil Alanlar | 253.095,65 |
| 251.xx.20.03. | Mesire Yerleri | 437.710,56 |
| 251.xx.20.04. | Rekreasyon Alanları | 102.338,84 |
| 251.xx.20.05. | Otoparklar | 44.958,00 |
| 251.xx.20.06. | Pazar Yeri | 71.712,96 |
| 251.xx.20.08. | Umuma Ait Binalar | 4.241,75 |
| 252.xx.99.. | Diğer Binalar | 13.924,00 |
| 252.xx.xx.02.01 | Ana Okulları | 25.747,19 |
| 252.xx.xx.02.03 | Orta Öğretim Okulları | 12.182.138,41 |
| 252.xx.xx.02.04 | Üniversite, Akademi, Enstitü ve Yüksek Okul Binaları | 3.776,00 |
| 252.xx.xx.02.05 | Mesleki Eğitim Merkezleri | 3.614.966,04 |
| 252.xx.xx.02.99 | Diğer | 133.001.683,40 |
| 252.xx.xx.03.01 | Sağlık Evleri | 88.053,44 |
| 252.xx.xx.03.02 | Sağlık Ocakları | 195.822,19 |
| 252.xx.xx.03.03 | Dispanserler | 29.264,00 |
| 252.xx.xx.03.04 | Hastaneler | 1.519.680,01 |
| 252.xx.xx.03.99 | Diğer | 44.198.373,12 |
| 252.xx.xx.04.01 | Yurt ve Pansiyonlar | 1.200.139,71 |
| 252.xx.xx.04.02 | Bakımevi ve Huzurevleri | 4.871.429,40 |
| 252.xx.xx.04.05 | Halk Eğitim Merkezi | 54.466,77 |
| 252.xx.xx.04.09 | Sergi ve Fuar Alanları | 750.304,24 |
| 252.xx.xx.05.99 | Diğer | 97.200,00 |
| 253.01.01.. | İletişim/Haberleşme Tesisleri | 961.361,91 |
| 253.01.03.. | Görüntüleme, Bilgi Toplama ve Takip Sistemleri | 734.047,61 |
| 253.01.99.. | Diğer Tesis ve Sistemler | 593.761,02 |
| 253.02.01.. | Tarım ve Ormancılık Makineleri | 88.692,34 |
| 253.02.02.. | İnşaat Makineleri ve Aletleri | 18.402,10 |
| 253.02.03.. | Atölye Makineleri ve Aletleri | 61.578,10 |
| 253.02.04.. | İş Makineleri ve Aletleri | 7.767.053,31 |
| 253.02.05.. | Güç Elektroniği ve Basınçlı Makineler ile Aletleri | 308.253,48 |
| 253.02.08.. | Etiketleme ve Numaralandırma Makineleri | 696,20 |
| 253.03.01.. | Yıkama, Temizleme ve Ütüleme Cihaz ve Araçları | 141.455,54 |
| 253.03.02.. | Beslenme, Gıda ve Mutfak Cihaz ve Aletleri | 342.701,23 |
| 253.03.03.. | Kurtarma Amaçlı Cihaz ve Aletler | 972.243,48 |
| 253.03.04.. | Ölçüm, Tartı, Çizim Cihazları ve Aletleri | 338.429,74 |
| 253.03.05.. | Tıbbi ve Biyolojik Amaçlı Kullanılan Cihazlar ve Aletler | 1.095.278,68 |
| 253.03.06.. | Araştırma ve Üretim Amaçlı Cihazları ve Aletleri | 2.591.784,71 |
| 253.03.07.. | Müzik Aletleri ve Aksesuarları | 23.719,46 |
| 253.03.08.. | Spor Amaçlı Kullanılan Cihaz ve Aletler | 2.242,00 |
| 254.01.02.. | Yolcu Taşıma Araçları | 174.516,00 |
| 254.01.04.. | Arazi Taşıtları | 18.975.247,68 |
| 254.01.05.. | Özel Amaçlı Taşıtlar | 572.289,99 |
| 254.01.06.. | Mopet ve Motosikletler | 63.912,00 |
| 254.02.01.. | Gemiler | 1.092.680,00 |
| 254.02.06.. | Tekneler | 6.372,00 |
| 254.02.07.. | Botlar | 2.055.709,12 |
| 255.01.02.. | Temsil ve Tören Demirbaşları | 24.453,41 |
| 255.01.03.. | Koruyucu Giysi ve Malzemeler | 12.980,00 |
| 255.01.04.. | Seyahat, Muhafaza ve Taşıma Amaçlı Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar | 518,02 |
| 255.01.05.. | Hastanede Kullanılan Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar | 237.794,67 |
| 255.02.01.. | Bilgisayarlar ve Sunucular | 374.526,00 |
| 255.02.02.. | Bilgisayar Çevre Birimleri | 146.613,59 |
| 255.02.03.. | Teksir ve Çoğaltma Makineleri | 114.569,14 |
| 255.02.04.. | Haberleşme Cihazları | 86.815,06 |
| 255.02.05.. | Ses, Görüntü ve Sunum Cihazları | 584.550,40 |
| 255.02.06.. | Aydınlatma Cihazları | 8.330,80 |
| 255.02.99.. | Diğer Büro Makineleri ve Aletleri | 46.594,46 |
| 255.03.02.. | Misafirhane, Konaklama ve Barınma Amaçlı Mobilyalar | 266.882,40 |
| 255.03.03.. | Kafeterya ve Yemekhane Mobilyaları | 49.323,51 |
| 255.03.04.. | Bebek ve Çocuk Mobilyası ve Aksesuarları | 9.140,56 |
| 255.03.05.. | Seminer ve Sunum Amaçlı Ürünler | 125.192,62 |
| 255.04.01.. | Yemek Hazırlama Ekipmanları | 68.295,38 |
| 255.07.01.. | Kütüphane Mobilyaları | 158,29 |
| 255.07.04.. | Bilgi Saklama Üniteleri | 14.657,58 |
| 255.08.01.. | Eğitim Mobilyaları ve Donanımları | 1.446.082,68 |
| 255.08.02.. | Öğrenmeyi Kolaylaştırıcı Ekipmanlar | 25.231,66 |
| 255.08.04.. | Okul Bahçesi ve Oyun Demirbaşları | 12.878,20 |
| 255.09.01.. | Doğa Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 53.100,00 |
| 255.09.02.. | Salon Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 18.795,04 |
| 255.09.03.. | Saha Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar | 5.538,64 |
| 255.09.99.. | Diğer Spor Amaçlı Kullanılan Demirbaşlar | 11.038,42 |
| 255.10.01.. | Güvenlik ve Korunma Amaçlı Araçlar | 1.315.793,86 |
| 255.10.02.. | Kontrol ve Güvenlik Sistemleri | 1.204.539,34 |
| 255.10.03.. | Yangın Söndürme ve Tedbir Cihaz ve Araçları | 2.682,47 |
| 255.11.01.. | Vitrinde Sergilenen Süs Eşyaları | 10.454,80 |
| 255.11.02.. | Duvarda Sergilenen Süs Eşyaları | 8.085,60 |
| 255.12.02.. | Büro Malzemeleri | 109.364,04 |
| 255.99.01.. | Seyyar Kulübe, Kabin, Büfe ve Kafesler | 34.491,40 |
| TOPLAM | TOPLAM | 257.381.877,02 |
Aşağıdaki tabloda görüleceği üzere çeşitli cinslerdeki 14.248.121,54 TL değerinde maddi duran varlık için 459.561.207,01-TL yani en az 445.313.085,47 TL fazladan amortisman ayrılmıştır. (Fark varlıklara %100 amortisman ayrılması gerektiğine göre hesaplanmıştır. Eğer %100’den daha az amortisman ayrılması gereken varlıklar varsa fazla ayrılmış amortisman tutarı artabilecektir. Bu nedenle “en az” ifadesi kullanılmıştır.) Bunun sebeplerinin;
• Çıkışı yapılan varlıklar olduğu halde bu varlıklar için daha önceden ayrılan amortismanların 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabından düşülmemesi,
• Tahsis verilen taşınmazların mülkiyet hesabından silinmesi şeklindeki muhasebeleştirme hataları,
• Enflasyon değerlemesi farklarının sadece bir amortisman hesabına yüklenmesi,
olduğu düşünülmektedir.
Tablo 5: Mevcut Değerinden Daha Fazla Amortisman Ayrılan Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Varlıkların Toplam Değeri (TL) | Amortismanların Toplam Değeri (TL) | Fark (TL) |
| 251.xx.01.00. | Boru Hatları | 6.536.240,88 | 269.592.615,29 | -263.056.374,41 |
| 251.xx.03.00. | Su İsale Hatları | 7.603.880,66 | 110.395.531,61 | -102.791.650,95 |
| 251.xx.99.00. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 108.000,00 | 79.573.060,11 | -79.465.060,11 |
| TOPLAM | TOPLAM | 14.248.121,54 | 459.561.207,01 | -445.313.085,47 |
Ayrıca aşağıdaki tabloda görüleceği üzere bazı varlıkların -amortisman hesabının toplam 173.733.999,55 TL ters bakiye verdiği (Negatif amortisman ayrıldığı) görülmüştür.
Tablo 6: Amortisman Değeri Ters Bakiye Veren Varlıklar
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Amortismanların Toplam Değeri (TL) |
| 251.xx.07.00. | Yollar | (-) 55.860.486,85 |
| 251.xx.10.03. | Göletler | (-) 12.000.000,00 |
| 251.xx.20.01. | Meydanlar | (-) 15.697.814,57 |
| 252.xx.xx.01.01 | Hizmet Binaları | (-) 70.869.457,27 |
| 252.xx.xx.01.99 | Diğer | (-) 19.306.240,86 |
| TOPLAM | TOPLAM | (-) 173.733.999,55 |
Amortismana tabi varlıklar için amortisman ayrılmaması yada negatif amortisman ayrılması nedeniyle, bilançoda 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı en az 173.733.999,55 TL eksik, maddi duran varlıkların net değerleri fazla ve Faaliyet Sonuçları Tablosunda da amortisman giderleri eksik görünmektedir.
Buna karşılık amortismana tabi maddi duran varlıklar için kayıtlı maddi duran varlık tutarından en az 445.313.085,47 TL daha fazla amortisman ayrılması bilançoda 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabının fazla gösterilmesine sebep olmaktadır.
Amortisman işlemlerinin varlıkla bağlantılı olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
| ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, İl Özel İdaresi’nde duran varlıklara ilişkin amortisman işlemleri mevzuata uygun olarak yapılmamıştır. Bu durum, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı’nın mali tablolarda hatalı yer almasına ve varlıklarla amortismanların bağının kopmasına yol açmıştır. Bazı varlıklar için hiç amortisman ayrılmazken, bazıları için ise varlık değerinden fazla veya negatif amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Bu hatalar, bilançoda 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı’nın eksik veya fazla gösterilmesine neden olmaktadır. |