|
ÖZET: Büyükşehir Belediyesine ait bazı taşınmazların, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu çerçevesinde ihale edilmeden ecrimisil karşılığında kullanıma sunulduğu tespit edilmiştir. Bu durum, kanunun 1. maddesinde belirtilen alım, satım ve kiralama işlemlerinin usulüne uygun olarak gerçekleştirilmediğini göstermektedir. Ecrimisil uygulaması, işgal edilen taşınmazların bedelinin belirlenmesi ve tahsil edilmesi sürecini içerirken, bu süreçte idarelerin zarara uğraması veya işgalcinin kusurunun aranması gerekmemektedir.
Yapılan incelemelerde, Büyükşehir Belediyesinin mülkiyetindeki 158 taşınmazın ecrimisil bedeli tahsil edilerek kullanıldığı, bunlar arasında tarihi nitelikte olanların da bulunduğu belirlenmiştir. Taşınmazların kiraya verilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan izin alınması gerektiği, ayrıca kiralama işlemlerinin 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde yürütülmesi gerektiği vurgulanmaktadır. İdare, bazı taşınmazların kiralama ihalesinin yapılamadığını, ancak hukuki durumları uygun hale geldiğinde kiralama işlemlerinin gerçekleştirilmesinin uygun olacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, ecrimisil uygulaması, hukuka aykırı bir işgalden kaynaklanan tazminat talebidir ve kamu taşınmazlarının kiralanması için geçerli bir yöntem değildir. Taşınmazların 2886 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak ihale edilmesi, özellikle tarihi eser statüsündeki taşınmazlar için ilgili bakanlıktan izin alınarak gerçekleştirilmelidir. |
BULGU: Ecrimisil Uygulamasının Taşınmaz Yönetim Biçimi Haline Getirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Büyükşehir Belediyesinin mülkiyetinde bulunan bazı taşınmazların 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre ihale suretiyle kiralanması usulü yerine ecrimisil karşılığında taşınmazların işgaline süreklilik kazandırılarak kullandırıldığı görülmüştür.
2886 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde;
“Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.” ifadesi yer almaktadır.
Aynı Kanun’un “Ecrimisil ve tahliye” başlıklı 75’inci maddesinde;
“Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz.
Ecrimisile itiraz edilmemesi halinde yüzde yirmi, peşin ödenmesi halinde ise ayrıca yüzde onbeş indirim uygulanır. Ecrimisil fuzuli şagil tarafından rızaen ödenmez ise, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur.
Kira sözleşmesinin bitim tarihinden itibaren, işgalin devam etmesi halinde, sözleşmede hüküm varsa ona göre hareket edilir. Aksi halde ecrimisil alınır.
İşgal edilen taşınmaz mal, idarenin talebi üzerine, bulunduğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, idareye teslim edilir.” hükümleri yer almaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 75’inci maddesinin belediye taşınmazları hakkında da uygulanacağı ifade edilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malların gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine fuzuli şagilden, bedeli idarece oluşturulacak komisyonca tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenmesi ve mülki idare amirine başvurularak işgal edilen taşınmazın 15 gün içerisinde tahliyesinin ve idareye tesliminin sağlanması gerekmektedir. Aynı hükümler, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15’inci maddesi gereği belediye taşınmazları için de geçerlidir.
Yapılan incelemede Büyükşehir Belediyesinin mülkiyetinde bulunan 158 adet taşınmazı ihale edilmeksizin ecrimisil bedeli tahsili suretiyle kullandırıldığı tespit edilmiştir. Bu taşınmazlar arasında 5 adet tarihi nitelikte taşınmaz da bulunmaktadır.
Belediyelerin mülkiyetinde, hüküm veya tasarrufunda bulunan taşınmaz kültür varlıklarının kiraya verilebilmesi için; öncelikle 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 14’üncü maddesi uyarınca Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan izin alınması ve kiralama sürecinde 2863 sayılı Kanun’un 13 ve 14’üncü Maddeleri Gereğince Yürütülen İşlemlere İlişkin Yönerge kapsamında işlem yapılması gerekmektedir.
İdare cevabında; ecrimisil uygulaması yapılan bazı taşınmazların planlanan proje alanlarında bulunması, bir kısmının ise yapı kullanmalarının bulunmaması ve eski yıllarda alınan ruhsatların kiralandıktan sonra yürürlükteki güncel mevzuata göre işletme ruhsatı alınamayacak olması nedeni ile kiralama ihalelerinin yapılamadığı, bazı taşınmazlarda meclis kararıyla yer kullanım bedeli düzenlemesi yapılarak ecrimisil uygulamasının sonlandırıldığı ve bazı diğer taşınmazlarda ise tahliyeler ile kiralama ihalelerinin gerçekleştirildiği ifade etmiştir. Söz konusu taşınmazlardan halen ecrimile konu olanların tahliye edilmesi ve herhangi bir fiyat ayarlaması veya adlandırması yapılmaksızın, hukuki durumları uygun hale geldiğinde kiralama ihalesiyle kiraya verilmesi uygun olacaktır.
Sonuç olarak ecrimisil uygulaması, hukuka aykırı bir yararlanmadan dolayı taşınmazı işgal eden kişiden alınan bir tazminattır. Bir kamu taşınmazının kiralama ya da idare etme usulü ve yöntemi değildir. Söz konusu taşınmazların 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihale yöntemiyle kiraya verilmesi ve taşınmazın tarihi eser statüsünde olması durumunda da ilgili bakanlıktan izin alınması ve mezkur paragrafta zikredilen hükümler doğrultusunda işlem tesis edilmesi gerekmektedir.