Ege Üniversitesi Güçlendirme Vakfı ile Vakıf İştiraki Şirkete Yapılan Kiralamalarda Sözleşmeye Aykırı Hususlar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Ege Üniversitesi Güçlendirme Vakfı ile Vakıf İştiraki Şirkete Yapılan Kiralamalarda Sözleşmeye Aykırı Hususlar Bulunması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Kiralama konusu bazı taşınmazlarla ilgili olarak yapılan inceleme sonucunda;
A) Vakfın ve Vakıf iştiraki Şirketin müsteciri olduğu Üniversite taşınmazlarına ait kiralar ile fer’i alacakların uzun bir süre ödenmemesine rağmen Vakıf ve Şirket ile ilgili herhangi bir işlem yapılmadığı tespit edilmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Müteahhit veya müşterinin sözleşmenin bozulmasına neden olması” başlıklı 62’nci maddesinde;
“Sözleşme yapıldıktan sonra 63 üncü maddede yazılı hükümler dışında müteahhit veya müşterinin taahhüdünden vazgeçmesi veya taahhüdünü, şartname ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi üzerine, idarenin en az 10 gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatı gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.
Gelir kaydedilen kesin teminat, müteahhit veya müşterinin borcuna mahsup edilemez.”
denilmektedir.
Vakfa ait kira sözleşmelerinin 4 ile 9’uncu maddeleriyle, kira bedelinin uygun bir zamanda ödenmemesi veya mukavele hükümlerine uyulmaması halinde müstecirin, mukavelenin feshini, tek taraflı olarak kabul etmiş olacağı ve mukavele hükümlerine uyulmadığı takdirde, 10 gün süre ile müstecirin ihtar edileceği ve bu ihtara rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın mukavelesinin feshedileceği ve kesin teminatının hazineye gelir kaydedileceği, hüküm altına alınmıştır.
Vakıf iştiraki Şirkete ait kira sözleşmelerinin “Fesih yetkisi” başlıklı 11’inci maddesiyle, kiracının, taahhüdünü sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi (Kira ödemelerinin ve KDV’lerinin geciktirilmesi, elektrik, su, telefon ve ısınma bedellerinin süresinde ödenmemesi dâhil) halinde, İdarenin en az 10 gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatının gelir kaydedileceği, son bir yıl kira bedelinin, tazminat olarak tahsil edileceği ve sözleşmesinin feshedilerek hesabının genel hükümlere göre tasfiye edileceği, hükme bağlanmıştır.
Ayrıca, Vakfa ait kira sözleşmelerinin 4’üncü maddesiyle, kira ödemelerinin aylık olarak yapılacağı ve ayın ilk 5 günü içerisinde ödeneceği; Şirkete ait kira sözleşmelerinin 3’üncü maddesiyle ise kira bedelinin, üçer aylık dönemler itibariyle peşin olarak yatırılacağı, hüküm altına alınmıştır.
Bu durumda İdarenin, süresinde ödenmeyen kira ve fer’i alacaklar için en az 10 gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen bir ihtarı, müstecire çekmesi; ihtara rağmen aynı durumun devamı halinde kira sözleşmesini feshetmesi, kesin teminatı gelir kaydetmesi, gelir kaydedilen teminatı, müstecirin borçlarına saymaması ve anılan Şirkete yapılan kiralamalarda, son bir yıla isabet eden kira bedeli kadar tazminat alması gerekmektedir.
Yapılan incelemede; aşağıda detayı görüleceği üzere, en az altı aylık süreye tekabül eden kira ve fer’i (KDV, elektrik, su ve gecikme cezası) alacaklar olmak üzere toplam 1.536.029,09 TL’lik borcun, Vakıf ve iştiraki Şirket tarafından zamanında ödenmediği ve 2021 yılı sonu itibariyle de bu durumun devam ettiği, anlaşılmıştır.
Kamu İdaresince borçlarını ödemesi için vakıf ve iştiraki şirkete, 28.12.2020 tarihli “Borç İhtarı” konulu yazılar 28.12.2020 tarihinde tebliğ edilmiş; tebligat içeriğinde 2886 sayılı Kanun, Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik ve imzalanan sözleşme maddeleri gereği borçların 10 gün içerisinde ödenmemesi durumunda kesin teminatın gelir kaydedileceği, bir yıl kira bedelinin tazminat olarak tahsil edileceği ve sözleşmenin feshedilerek hesabın genel hükümlere göre tasfiye edileceği ihtar edilmiştir. Tebliğ tarihinden itibaren 10 gün geçmesine rağmen borçlarını ödemeyen Vakıf ve iştiraki Şirkete, Başkanlığının kesin teminatlarının gelir kaydedilmesi, gelir kaydedilen kesin teminat bedellerinin firmanın borcuna mahsup edilememesi ve bir yıl kira bedelinin tazminat olarak tahsil edilmesine yönelik 14.01.2021 tarihli ve E.14946 sayılı ve 15/01/2021 tarihli ve E. 15132 sayılı yazılar gönderilmiştir.
İdare tarafından borç konusu taşınmazlardan tahliye olanlar da ayrıca belirtilmiştir.
Önceki yıllarda olduğu gibi Kamu İdaresi, muhataplarıyla yazışma yapmakla yetinmiş; Kanun ve sözleşme hükümlerinin gereklerini yerine getirmemiştir.
Sonuç olarak; Kamu İdaresinin, tahliye süreci işletilmiş olsa bile Kanun ve sözleşmelerden doğan menfaatlerini gözetmesi; bu çerçevede 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri de dikkate alınmak suretiyle sözleşmeleri feshetmesi, kesin teminatları gelir kaydetmesi ve bunları alacaklarına saymaması ve anılan Şirkete yapılan kiralamalarda, son bir yıla isabet eden kira bedeli kadar tazminat alması gerekmektedir.
Tablo 11: 2021 Yılsonu Ödenmemiş Kira ve Fer’i Alacaklar (TL)

B) Vakıf iştiraki Şirkete, kira ve fer’i borçları bulunmasına rağmen ihale yasağı getirilmediği ve bu şekilde ihalelere katılma imkânı tanındığı görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “İhaleye katılamayacak olanlar” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“Aşağıdaki şahıslar doğrudan veya dolaylı olarak ihalelere katılamazlar:
(…)
2. Bu Kanun ve diğer kanunlardaki hükümler gereğince geçici veya sürekli olarak kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanmış olanlar.”
Aynı Kanun’un “İdarelerce ihalelere katılmaktan geçici yasaklama” başlıklı 84’üncü maddesinde;
“(■■■)
Üzerine ihale yapıldığı halde usulüne göre sözleşme yapmayan istekliler ile sözleşme yapıldıktan sonra taahhüdünden vazgeçen ve mücbir sebepler dışında taahhüdünü sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirmeyen müteahhit veya müşteriler hakkında da, ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili bakanlık tarafından, bir yıla kadar ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilir ve bu kararlar Resmi Gazete’de ilan ettirildiği gibi ilgililerin müteahhitlik sicillerine işlenir.
(…)
İhaleyi yapan idareler, ihalelere katılmaktan yasaklamayı gerektirir bir durumla karşılaştıkları takdirde, gereğinin yapılması için bu durumu ilgili bakanlığa bildirmekle yükümlüdürler.”
Yine aynı Kanun’un “Görevlilerin Sorumluluğu” başlıklı 86’ncı maddesinde;
“İhale, muayene ve kabul komisyon veya heyetlerinin başkan ve üyeleri ile diğer ilgililer, görevlerini kanuni gereklere göre tarafsızlıkla yapmadıkları ve taraflardan birinin zararına yol açacak ihmal ve kusurlu hareketlerde bulunduklarının tespiti halinde haklarında disiplin cezası uygulanacağı gibi, fiil ve davranışlarının özelliğine göre ceza kovuşturması da yapılır. Ayrıca, tarafların bu yüzden uğradıkları zarar ve ziyan da kendilerine ödettirilir.”
denilmektedir.
Buna göre; idarelerin, mücbir sebepler dışında taahhüdünü sözleşme ve şartname hükümlerine uygun olarak yerine getirmeyen müteahhit veya müşterileri, ilgili bakanlığa bildirmesi ve ilgili bakanlık tarafından bunlar hakkında bir yıla kadar ihalelere katılmaktan yasaklama kararı verilmesi gerekmektedir.
2886 sayılı Kanun’un 84’üncü maddesinde yasaklama kararının alınma süreci ile ilgili herhangi bir sürenin olmaması; bu maddenin, söz konusu hukuki durumla karşılaşınca uygulanmayacağı veya keyfi bir şekilde uygulanacağı anlamına gelmemektedir. Yasaklama hususu, öncesi ve sonrasıyla kamu idarelerinde çok ciddi sıkıntılara sebebiyet veren bir durum olduğundan; yasa koyucu, süre vermemek suretiyle yasaklama kararının zamana yayılmasını engellemiş ve mümkün olduğunca çabuk davranılmasını istemiştir.
Yapılan incelemede; (a) bendindeki tablodan anlaşılacağı üzere, ödenmemiş kira ve fer’i borçları bulunan ve bu nedenle sözleşme ve şartnameye aykırı davranışı sabit olan Vakıf iştiraki …. Özel Eğitim Hizmetleri Danışmanlık ve Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Anonim Şirketinin, geçici olarak ihalelerden yasaklı olması için gerekli işlemlerin, İdare tarafından yapılmadığı anlaşılmıştır.
Bu şekilde Şirketin, Merkez Büro ile Tenis Kafenin kiralanmasına ilişkin ihalelere katılmasına cevaz verilmiş ve tek teklif veren olarak ihaleleri kazanmasına imkân tanınmıştır.
Kamu idaresince ilgili mevzuat hükümleri uyarınca ihale yasağı getirilmesi konusunda gerekli titizlik ve hassasiyetin gösterileceği belirtilse de; söz konusu ihaleler ve yapılmayan işlemler, 2886 sayılı Kanun’un 51’inci maddesinin (g) bendine aykırılıkla birlikte yasal olarak ihaleye girmemesi gereken bir Şirketi, ihaleye katılabilen ve ihale kazanan bir hale getirmiştir.
Bu itibarla; Kamu İdaresinin, mütemerrid duruma düşmüş müstecirinin ihalelerden yasaklanması için gerekli işlemleri yapmamak ve bu işlemleri yapmakla mükellef olanlar hakkında cezai işlem uygulamamak suretiyle yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı davrandığı değerlendirilmektedir.