Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliğinin Uygulanmasına İlişkin Tespitler (Sayıştay)

BULGU: Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliğinin Uygulanmasına İlişkin Tespitler

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

2872 sayılı Çevre Kanunu’nun ek 4’üncü maddesinde; motorlu taşıt sahiplerinin, egzoz emisyonlarının yönetmelikle belirlenen standartlara uygunluğunu belgelemek üzere egzoz emisyon ölçümü yaptırmak zorunda olduğu ve trafikte seyreden taşıtların egzoz emisyon ölçümleri ve standartları ile ilgili usûl ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiştir.
11.03.2017 tarihli ve 30004 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği” trafikte seyreden motorlu taşıtlardan kaynaklanan egzoz gazlarının neden olduğu hava kirliliğinin etkilerinden canlıları ve çevreyi korumak, egzoz gazı kirleticilerinin azaltılmasını sağlamak, ölçümler yaparak kontrol etmek ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla yürürlüğe girmiştir.
Yapılan incelemede, egzoz gazı emisyonu kontrolüne ilişkin aşağıda yer alan hususlar tespit edilmiştir.
A – Egzoz Gazı Emisyon Ölçümü Yaptırmayan Motorlu Taşıt Sahipleri Tespit Edilmesine Rağmen Mevzuatta Belirlenen İdari Para Cezasına Yönelik İşlem Yapılmaması
Bakanlığın Egzoz Elektronik Denetleme Sistemi (EGEDES) aracılığıyla egzoz gazı emisyon ölçümü yaptırmayan motorlu taşıt sahipleri tespit edilmesine rağmen mevzuatta belirlenen idari para cezasına yönelik işlem yapılmadığı görülmüştür.
Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği’nin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde; Egzoz Gazı Emisyon Ölçümü Takip Sistemini, motorlu taşıtların egzoz gazı emisyonlarının teknik şartlara ve mevzuata uygunluğunun ölçülmesi, kayıt altına alınması ve raporlanması ile bu Yönetmelikte belirtilen iş ve işlemlerin yerine getirilmesi maksadıyla Bakanlık tarafından kontrol edilen yazılım sistemi olarak tanımlamış ve aynı fıkranın (t) bendinde ise EGEDES’i motorlu taşıtların egzoz gazı emisyon denetimlerinin yapılması amacıyla Egzoz Gazı Emisyon Ölçümü Takip Sistemi ile entegre çalışan, mobil plaka tanıma sistemlerinin kullanıldığı Egzoz Elektronik Denetleme Sistemi olarak tanımlamıştır.
Anılan Yönetmeliğin “Taşıtların denetimi” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında; motorlu taşıt sahipleri, sahibi bulundukları taşıtın egzoz gazı emisyon ölçümlerini bu Yönetmelikte belirtilen periyotlarda yaptırmak ve taşıtının egzoz gazı emisyonlarının TS 13231 Standardında belirtilen sınır değerlere uygun olmasını sağlamakla yükümlü olduğu belirtilmiş, ikinci fıkrasında denetimlerin EGEDES ile Bakanlık İl Müdürlüğü personeli tarafından yapılabileceği ifade edilmiş ve yedinci fıkrada ise EGEDES üzerinden geçerli egzoz gazı emisyon ölçümü bulunmayan taşıtların tespit edilmesi durumunda Egzoz Gazı Emisyon Denetim Tutanağı düzenlenip 2872 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre idari para cezası verileceği ve idari yaptırım kararını ise Bakanlığın İl Müdürlüğünce uygulanacağı belirtilmiştir.
Egzoz Gazı Emisyon Ölçümü Takip Sistemi üzerinde yapılan incelemede; EGEDES aracılığıyla yaklaşık 100 adet egzoz gazı emisyon ölçümü yaptırmayan motorlu taşıt sahipleri tespit edilmesine rağmen tutanak düzenlenmeyerek Kanunda belirlenen idari para cezası uygulanmasına yönelik işlem yapılmadığı görülmüştür.
Sonuç olarak, mevzuat hükümleri doğrultusunda egzoz gazı emisyon ölçümü yaptırmayan motorlu taşıt sahipleri hakkında tutanak düzenlenmesi ve Kanunda belirlenen idari para cezasının gecikmeksizin uygulanması gerekmektedir.
B – Mevzuatta Belirlenen Şartı Yerine Getirmeyen İstasyonlara Egzoz Gazı Emisyon Ölçüm Yetki Belgesi Verilmesi
Egzoz gazı emisyonu ölçüm istasyonunda istihdam edilen personellerin gerekli eğitim belgeleri bulunmamasına rağmen il müdürlüklerince egzoz gazı emisyon ölçüm yetki belgesi verildiği görülmüştür.
Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği’nin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde; egzoz gazı emisyon ölçüm yetki belgesi, özel veya yetkili sabit servis istasyonları, muayene kuruluşları ile araç muayene istasyonu veya seyyar araç muayene istasyonlarına, egzoz gazı emisyon ölçümü yapabilme yetkisi veren ve il müdürlükleri tarafından düzenlenen belge olarak tanımlanmaktadır..
Yönetmeliğin “Egzoz gazı emisyon ölçüm yetki belgesinin verilmesi, kullanılması ve yetkili egzoz gazı emisyon ölçüm istasyonlarında bulunması gereken fiziki şartlara ilişkin kriterler” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında; istasyonların belirlenen şartları yerine getirmeleri halinde il müdürlükleri tarafından üç yıl süreli egzoz gazı emisyon ölçüm yetki belgesi verileceği belirtilmiş olup ikinci fıkrada gerekli şartlar sayılmış ve şartların arasında egzoz gazı emisyon ölçümünde çalıştırılacak personelin eğitim belgelerinin olması zorunlu tutulmuştur.
Anılan Yönetmeliğin “Egzoz gazı emisyon ölçüm personeli kriterleri ve çalışma esasları” başlıklı 12’nci maddesinin beşinci fıkrasında; egzoz gazı emisyon ölçüm personeli olarak görevlendirileceklerin ayrıca egzoz gazı emisyon ölçümü konusunda eğitim almaları ve bu eğitimi Millî Eğitim Bakanlığı onaylı kurs bitirme belgesi ile belgelendirmeleri gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Egzoz gazı emisyon ölçümü yapan istasyonların incelenmesi neticesinde; çalıştırılan personellerin eğitim belgeleri arasında Milli Eğitim Bakanlığı onaylı kurs bitirme belgeleri bulunmadığı halde il müdürlüklerince bu istasyonlara yetki belgesi verildiği görülmüştür.
Sonuç olarak, egzoz gazı emisyon ölçüm yetki belgesi veren il müdürlüklerinin istasyonda çalışacak personellerin Millî Eğitim Bakanlığı onaylı kurs bitirme belgesine sahip olup olamadığını kontrol etmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.