Ek Ödemelerin Dağıtımında Hatalı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Ek Ödemelerin Dağıtımında Hatalı Uygulamalar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Klinik Araştırmalar Mükemmeliyet Uygulama ve Araştırma Merkezi, Dil Eğitimi ve Uygulama Merkezi, Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi birimlerinin gelirlerinden yapılacak ek ödemenin dağıtımında uygulanan usul ve esasların ve yönergelerin üst hukuk normlarına uygun hazırlanmadığı tespit edilmiştir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesinde: cc

f) Rektör, rektör yardımcısı ve genel sekreterlere gelir getirici katkılarına bakılmaksızın, üniversite yönetim kurulunun uygun gördüğü birimin döner sermaye hesabından yönetici payı olarak ayrılan tutardan ek ödeme yapılır. Yapılacak ek ödemenin tutarı ek ödeme matrahının, rektörler için yüzde 600’ünü, rektör yardımcıları için yüzde 300’ünü, genel sekreterler için yüzde 200’ünü geçemez.

Döner sermaye gelirinin elde edildiği birimlerin dekan, başhekim ve enstitü ve yüksekokul müdürleri ile bunların yardımcılarına, gelir getirici katkılarına bakılmaksızın, görev yaptıkları birimin döner sermaye gelirlerinden yönetici payı olarak ayrılan tutardan ek ödeme yapılır. Yapılacak ek ödemenin tutarı, ek ödeme matrahının, dekan, enstitü ve yüksekokul müdürü için yüzde 250’sini, bunların yardımcıları için yüzde 100’ünü, tıp ve diş hekimliği fakülteleri dekanları ile sağlık uygulama ve araştırma merkezleri başhekimleri için yüzde 500’ünü, bunların yardımcıları için yüzde 300’ünü geçemez.

Bu fıkra kapsamında bulunan yöneticilere, mesai saatleri içerisinde verdikleri mesleki hizmetlerinden dolayı ayrıca ek ödeme yapılmaz. Mesai saatleri dışında döner sermaye gelirlerine katkıları bulunması hâlinde alabilecekleri toplam ek ödeme tutarı, hiçbir şekilde yönetici payı dahil ilgisine göre (c) ve (d) fıkralarında belirtilen esaslara göre hesaplanacak tutarı geçemez,” denilmektedir.

18.02.2011 tarih ve 27850 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim

Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında

Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliği’n “Yöneticilere Yapılacak Ek Ödeme” başlıklı 6’ncı maddesinde de yönetici payı alabilecek olanlar açıkça sayılmıştır.

Sayıştay Temyiz Kurulunun 16.06.2021 tarih ve 49717 Tutanak numaralı kararında da ayrıntılı olarak açıklandığı üzere; Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe

Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesindeki tanım da göz önünde bulundurulduğunda; bu

işletmelerin, kamu idarelerine kanunlarla verilen asli ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetlerin sürdürülebilmesi için kurulduğu, hiçbir şekilde kazanç amaçlı kurulmadığı ve asıl amacın, kamusal nitelikte olan bazı mal veya hizmetlerin arzı olduğu, anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla her kamusal görevin bireysel gelir getirici faaliyet olarak görülmemesi ve yapılan her işin döner sermaye ek ödemesine hak kazandıracağının düşünülmemesi gerekir. Birimlerin ek ödeme dağıtımında kullandıkları cetvelde yer alan ve ek ödemeye yüzdesel olarak hak kazandıran ve mesai saatleri dışında saat bazında belirtilen faaliyetlerin; “müdürlük yapma, ihale tekliflerinin alınması, web sitesi sorumluluğu, kurs süresince kursun organizasyonu ve mesai, kursların yapılacağı kurum dışı eğitim salonlarının hazırlanması ve denetimi, kursiyer şikâyetlerinin değerlendirilmesi ve düzeltici işlemler, mezuniyet ve sertifika töreni vb.” hizmetlerin Merkez Müdür ve Müdür Yardımcılarının asli görevleri kapsamında yapmaları gereken ve yaptıkları faaliyetler oldukları izahtan varestedir.

Öte yandan, Türkçe Öğretim Merkezleri, Sürekli Eğitim Merkezleri ya da Araştırma Uygulama Merkezleri, 2547 sayılı Kanun’un 58’inci maddesinin (d) fıkrası kapsamında sayılan birimlerdendir. Koordinatörlük hizmeti ya da yöneticilik olarak adlandırılan tüm bu faaliyetler, Müdür ve Müdür yardımcılarının yöneticilik görevlerinin bir parçasıdır ve maaş karşılığı yerine getirilmesi gerekir. Bu nedenle ödeme emri belgeleri üzerinde yapılan ödemeler için “yönetici payı” ibaresinin geçmemesinin bir önemi yoktur. Yapılan döner sermeye ek ödemeleri, özü itibariyle yöneticilik faaliyetleri içindir ve 2547 sayılı Kanun’un 58’inci maddesinin (f) fıkrasında sayılmayan yöneticiler için bu ödemenin yapılması mümkün değildir.

Kamu İdaresi, cevabında; rektör tarafından 2547 sayılı Kanunun 13’üncü maddesinin (b) fıkrası uyarınca müdür ve müdür yardımcısı olarak görevlendirilen öğretim elemanlarının, kadrosu olmayan bu görevlerinin karşılığı olarak herhangi bir maaş ya da başka ad altında bir ödeme alamadıklarını, bulguda belirtilen bir kısım faaliyetlerin müdür ya da müdür yardımcılarının yöneticilik görevlerinin bir parçası olarak sayılabileceği, ağırlıklı kısmının 2547 sayılı Kanunun 58’inci maddesinin (d) ve (e) fıkraları kapsamındaki faaliyetlerden olduğu ifade edilmiş, ayrıca hangi faaliyetlerin puanlandırılmayacağı yönünde özel bir düzenleme bulunmadığı belirtilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında bahsi geçen 01.02.2023 tarih ve 53594 sayılı Sayıştay Temyiz Kurulu kararında ise; müdür ve müdür yardımcılarının yapmakta oldukları faaliyetlerden Merkez’de düzenlenen eğitimlerin planlanması, koordinatörlerin araştırılması, görüşülmesi, programların geliştirilmesi ve gerekli ise programda düzenlemelerin yapılması, programda yer alacak eğitmenler ile koordinatörler arasında ortaya çıkan akademik aksaklıkların giderilmesi, eğitim programlarına katılanlardan geri dönüşlerin alınması ve değerlendirilmesi, çoklu programlarda yer alan koordinatörler arasında işbirliği, koordinasyon ve uyumun sağlanması gibi faaliyetlerin mesai saatlerinin dışında ve özellikle hafta sonları gerçekleştirildiğinin cetvellerle tespit edilebildiği, bu faaliyetlerden hangilerinin yönetici payı sayılabildiğinin ayrıştırılması gerektiği belirtilerek ilam bozulmuş ve dairesine geri gönderilmesine karar verilmiştir.

Dolayısıyla bahsi geçen faaliyetlerin yapıldığı gün ve saatler ile mahiyeti itibariyle ayrıştırılması açıkça ifade edildiğinden, bu Temyiz Kurulu Kararı’nın yöneticilerin yaptıkları tüm faaliyetler için ek ödemeden pay almalarının hukuka uygun olduğu yönünde yorumlanması mümkün değildir.

Nitekim Klinik Araştırmalar Mükemmeliyet Uygulama ve Araştırma Merkezi Faaliyetlerinde Döner Sermaye Hesap Planı Oluşturulması ve Gelirlerinden Ek Ödeme Yapılmasına Dair Yönerge’nin 6’ıncı maddesinde Merkez Müdür ve Müdür Yardımcısına yalnızca Müdür ve Müdür Yardımcısı olarak görev yaptıkları her gün için, gün başına 20 ve 10’ar puan verildiği görülmektedir. Hiçbir faaliyetle doğrudan ilişkilendirilmesi mümkün olmayan böyle bir ödemenin “yöneticilik payı” olarak adlandırılması gerektiği aşikardır.

Ayrıca, Harcama Yetkilisi ve Gerçekleştirme Görevlisi gibi mali sorumluluğu olan idari personel ve akademisyen, bu görevleri için kanunen kendilerine verilmeyen hiçbir ek ödeme alamamaktadırlar.

Kamu İdaresi cevabında, özetle; Klinik Araştırmalar Mükemmeliyet Uygulama ve Araştırma Merkezi, Dil Eğitimi Uygulama ve Araştırma Merkezi ve Sürekli Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin gelirlerinden yapılacak ek ödemenin dağıtımında uygulanan mevzuatın üst normlara uygun olmadığı yönündeki tespitin zorlama olduğu ifade edilmiş, bu merkezlerin kadrosuz kurulmasının uygun olduğu, fakat yöneticilik görevlerinin bir parasal karşılık olmaksızın yürütülmesinin zorluğu üzerinde durulmuştur.

Sonuç olarak, bulguda yer alan Yönetmelik maddeleri yöneticilerin alabileceği ek ödemeleri yukarıda ayrıntılı olarak da ifade edildiği üzere sınırlandırmaktadır. Bu nedenle mevzuat hükümlerinin herhangi bir zoraki yoruma gerek olmaksızın Sayıştay Temyiz Kurulu tarafından da dikkate alındığı görülmüştür.

Bu durumda, yukarıda özetlenen Yönetmelik hükümleri ve Temyiz Kurulu kararı gereği ek ödemeye esas teşkil eden usul ve esaslar, yönergeler ve ekleri olan faaliyet cetvellerinin mevzuatın amir hükümleri doğrultusunda düzenlenmesi gerekmektedir.