Elde Edilmeyen Gelirler Üzerinden Personele Ek Ödeme Dağıtımı Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Elde Edilmeyen Gelirler Üzerinden Personele Ek Ödeme Dağıtımı Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite

Döner sermaye birimince elde edilmeyen gelirler üzerinden personele ek ödeme dağıtımları yapıldığı görülmüştür.

2547 sayılı Kanun’un 58’inci maddesinin (c) fıkrasında; “ Tıp ve diş hekimliği fakülteleri ile sağlık uygulama ve araştırma merkezlerinin hesabında toplanan döner sermaye gelirleri bakiyesinden” denilerek döner sermaye gelirlerinden yapılabilecek ek ödeme dağıtımlarında, “döner sermaye hesabında toplanan gelirlerin” esas alınacağı belirtilmiştir.

Aynı Kanun’un (i) fıkrasında; “Döner sermaye işletmesi faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde, kaynakların ekonomik, verimli ve tasarruflu kullanılması esastır. Yapılacak olan ödemelerde gelir-gider dengesinin gözetilmesi zorunludur.” denilmektedir. Nitekim söz konusu maddeye dayanılarak çıkarılan Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’ in 4’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında, yapılacak döner sermaye ödemelerinde gelir gider dengesinin gözetilmesi, döner sermaye kaynaklarının uygun olması durumunda ek ödeme yapılması ayrıntılı olarak ifade edilmiştir. Nitekim döner sermaye işletmelerinin mantık altyapısına bakıldığında, teorik bilgilerin tatbiki sırasında elde edilen mal ve hizmetlerin piyasada fiyatlanabilir olması durumunda elde edilen gelirlerden, gelir elde edenlere katkıları oranında pay verilmesi bulunmaktadır. Diğer bir anlatımla, elde edilen gelirlerin, gelirin elde edilmesine katkıda bulunanlara mevzuatta belirtilen usuller çerçevesinde dağıtılmasıdır.

Yapılan incelemelerde, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından usulüne uygun olmadığı gerekçesiyle kabul edilmeyerek hastaneye ödemesi yapılmayan işlemler üzerinden de ek ödeme dağıtımı yapıldığı görülmüştür. SGK, öğretim üyesinin yurtdışında olması, yapılan işlemin işlemi yapan öğretim üyesinin branşına ait olmaması, öğretim üyesinin raporlu olduğu süre içerisinde yapılan işlemlerin SGK’ya fatura edilmesi, bazı sağlık hizmetlerinin ancak Sağlık Uygulama Tebliği’nde yer verilen kurallara göre yapılabileceği gibi daha fazlasını sayabileceğimiz gerekçelerle kendisine fatura edilen hizmetleri yasal çerçevede kabul etmemiş ve hastaneye ödeme yapmamıştır. Hal böyle iken, gelir elde edilmeyen söz konusu işlemler için de hastane döner sermayesinden öğretim üyelerine ek ödeme yapılmıştır.

Örneklendirecek olursak SGK,

– Öğretim üyesinin yurtdışında kongre veya benzeri sebeplerde bulunduğu süreçte yurtiçinden sisteme yapılan sağlık hizmeti veri girişini mümkün bulmamış, öğretim üyesinin yurtdışında bulunduğu süreçte hastaneden işlem fatura edilmesini kabul etmeyerek ödeme yapmamıştır.

– Bazı gen analizlerinin ömürde bir defa yapılabileceği gerekçesiyle birden fazla yapılan analizlerin kendisine fatura edilmesini kabul etmemiş, ödeme yapmamıştır.

– Öğretim üyelerinin raporlu iken sisteme sağlık işlemleri girmesinin mümkün olmadığını değerlendirmiş, öğretim üyesi tarafından raporlu olduğu süre içerisinde sisteme girilen işlemleri kabul etmemiş, ödeme yapmamıştır.

– Öğretim üyesinin tescil olduğu branş dışında sisteme işlem girmesini mevzuata aykırı bulmuş dolayısıyla öğretim üyesinin branş dışı işlemlerini kabul etmemiş, ödeme yapmamıştır.

– Zamanında sonuçlandırılmayarak SGK’ya faturasının yasal sürede gönderilmediği işlemleri kabul etmeyerek ödeme yapmamıştır.

Yukarıda yer verilen ve örneklerini çoğaltabileceğimiz birçok işlem yasal olmadığı gerekçesiyle SGK tarafından ödenmemiş olmasına rağmen Üniversite hastanesi tarafından öğretim üyesine ek ödeme olarak ödenmiştir.

Kamu idaresi cevabında, sağlık hizmetinin ertelenemez, geciktirilemez, vazgeçilemez bir hizmet niteliği taşıdığından, sağlık hizmetinin alınmaması durumunda telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğabileceğinden, hekimler ve diğer sağlık personeli tarafından hastaneye başvuruda bulunan hastalar için tıbbi müdahalede bulunma yükümlülüklerinin bulunduğundan, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 58 inci maddesinin b fıkrasında “tahsil edilen kısmın” denildiği c fıkrasında ise “döner sermaye gelirleri bakiyesinden” ifadesinin kullanıldığı, ek ödemenin dağıtımında gelirler bakiyesinin esas alınarak hüküm icra edildiğinden dolayısıyla dağıtılacak ek ödemenin tahsil edilen kısmından değil tahakkuka bağlanan çalışma bedelinden dağıtılacağından söz konusu durumun ek ödemenin konusu olmasından ziyade alacakların tahsilini kapsadığından, bununla birlikte işletmenin mali sürekliliğinin sağlanması açısından önemli olduğundan bulguda tespit edilen hususlar dikkate alınarak Hastane Bilişim Yönetim Sisteminde kural seti geliştirilerek bedeli tahsil edilmedik herhangi bir ameliye kalmayacaktır, denilmektedir.

Kamu idaresi cevabında yer alan sağlık hizmetinin ertelenemez, geciktirilemez olması ve söz konusu hizmetin alınmaması durumunda telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğabileceği ifadesi yerinde olup yine cevapta da belirtildiği üzere hekimler ve sağlık personelinin hastaneye başvuruda bulunan hastalara sağlık hizmeti sunması söz konusu personelin yükümlülüklerinin gereğidir. Nitekim, sağlık hizmeti sunmak hekimlik mesleğinin ve sağlık personeli olmanın ana gayesidir. Neticesinde oluşan gelirden ek ödeme almak sağlık hizmeti sunumunun amacı değil yalnızca çıktısıdır.

Öte yandan Kamu idaresi cevabında yer alan ek ödemenin tahsil edilen kısmından değil tahakkuka bağlanan çalışma bedelinden dağıtılması gerektiği ifadesi, gelire katkısı olanlara katkıları oranında pay dağıtılması sistematiğine uygun düşmemektedir. Döner sermaye işletmeleri mali sürdürülebilirlik açısından da ele alınması gereken işletmelerdir. Yukarıda da belirtildiği üzere döner sermaye işletmeleri teorik bilgilerin tatbiki sırasında elde edilen mal ve hizmetlerin piyasada fiyatlanabilir olması durumunda elde edilen gelirlerden, gelir elde edenlere katkıları oranında pay verilmesi sistematiği üzerine kurgulanmıştır. Nitekim, mevzuatta da yapılacak olan ödemelerde gelir-gider dengesinin gözetilmesi zorunludur denilerek Kanun Koyucu bu noktada iradesini ortaya koymuştur.

Netice itibariyle Kamu idaresi, bulguda yer verilen söz konusu durumun önüne geçmek için Hastane Bilişim Yönetim Sisteminde kural seti konulacağından bedeli tahsil edilmeyen bir hizmet kalmayacağından bahsetmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde bakıldığında, döner sermayenin gelir elde etmediği söz konusu işlemler üzerinden ek ödeme yapılması mümkün değildir. Bu itibarla, gelir elde edilmeyen hizmetler için hastane döner sermayesinden ek ödeme dağıtımının yapılmaması gerekmektedir.