|
ÖZET: Elektrik Üretim Anonim Şirketi’ne (EÜAŞ) devredilen hidroelektrik santralleri ile ilgili yapılan denetimlerde, su kullanım anlaşmalarının imzalanmadığı, arazi devir işlemlerinin gerçekleştirilmediği ve devredilen taşınır ile taşınmazlara dair muhasebe kayıtlarının tutulmadığı tespit edilmiştir. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun ilgili maddeleri ve Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yönetmeliği gereğince, EÜAŞ’a devredilen hidroelektrik santralleri için su kullanım anlaşmalarının yapılması zorunludur. Ancak yapılan incelemelerde, bu anlaşmaların imzalanmadığı ve bunun sonucunda çeşitli gelirlerin elde edilemediği belirlenmiştir.
Ayrıca, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından inşa edilen ve EÜAŞ’a devredilen 35 hidroelektrik santralinin arazi devirleri ile tesis, makine ve demirbaşlara ilişkin muhasebe işlemlerinin de yapılmadığı ortaya çıkmıştır. İlgili yönetmelikler, devredilen tesislerin bulunduğu arazilerin kullanımına dair belirli kısıtlamalar getirmekte ve bu arazilerin kamulaştırma ile edinilmesi durumunda tapu işlemlerinin düzenlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, EÜAŞ’a devredilen hidroelektrik santralleri ile ilgili gerekli işlemlerin bir an önce tamamlanması gerektiği anlaşılmaktadır. Bu durum, hem hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi hem de enerji üretiminde verimliliğin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Elektrik Üretim Anonim Şirketine (EÜAŞ) Devredilen Hidroelektrik Santrallerine İlişkin Gerekli İşlemlerin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
DSİ Genel Müdürlüğü bünyesinde bulunan ve enerji üretimi ile ilgili kısımları Elektrik Üretim Anonim Şirketine (EÜAŞ) devredilen hidroelektrik enerji üretim tesislerine ilişkin yapılan incelemelerde, söz konusu santrallere ilişkin su kullanım anlaşmalarının yapılmadığı, arazi devir işlemlerinin gerçekleştirilmediği, devredilen taşınır ve taşınmazlara ilişkin işlemler ile muhasebe kayıtlarının yapılmadığı görülmüştür.
a) EÜAŞ’a devredilen hidroelektrik enerji santrallerine ilişkin su kullanım anlaşmalarının imzalanmadığı tespit edilmiştir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun “EÜAŞ’ın hak ve yükümlülükleri” başlıklı 26’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “EÜAŞ, DSİ bünyesindeki üretim tesislerini bu Kanun hükümlerine göre devralır, mülga Türkiye Elektrik Üretim İletim Anonim Şirketinden devralınan ve özel hukuk hükümlerine tabi tüzel kişilere devri yapılmamış üretim tesislerini kendisi ve/veya bağlı ortaklıkları ile diğer kamu üretim şirketleri vasıtasıyla işletir ya da gerektiğinde sistemden çıkarır.” denilmektedir.
Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Taşınmazların EÜAŞ’ye devri” başlıklı 23’üncü maddesinde EÜAŞ ile imzalanması gereken su kullanım hakkı anlaşmalarına ilişkin hükümlere yer verilmiştir. Buna göre DSİ tarafından geliştirilen ve bu Yönetmelik kapsamında müracaat edilebilecek hidroelektrik enerji santrallerinin EÜAŞ’a devredilmesi durumunda söz konusu Yönetmelik kapsamında su kullanım anlaşması imzalanması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinin aksine, aşağıdaki tabloda ayrıntısı verilen hidroelektrik enerji santralleriyle ilgili su kullanım anlaşmalarının imzalanmadığı görülmüştür. Su kullanım hakkı anlaşmalarının imzalanmaması nedeniyle de katkı payı, ilave katkı payı, Havza Hidrolojik Gözlem, Değerlendirme ve Kontrol Hizmet Bedeli, ortak tesislere ait enerji payı yatırım bedeli, hizmet bedeli gibi gelirlerin de elde edilemediği tespit edilmiştir.
Tablo 4: Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmayan Hidroelektrik Santralleri
| Santral Adı | Bulunduğu İl | Tipi | Kurulu Gücü ( MW) | İşletmeci |
| HASAN UĞURLU | SAMSUN | BARAJ | 500,000 | EÜAŞ |
| SUAT UĞURLU | SAMSUN | BARAJ | 69,000 | EÜAŞ |
| SARIYAR H.P. | ANKARA | BARAJ | 160,000 | EÜAŞ |
| GEZENDE | İÇEL | BARAJ | 159,375 | EÜAŞ |
| HİRFANLI | KIRŞEHİR | BARAJ | 128,000 | EÜAŞ |
| KILIÇKAYA | SİVAS | BARAJ | 120,000 | EÜAŞ |
| DEMİRKÖPRÜ | MANİSA | BARAJ | 69,000 | EÜAŞ |
| ÇATALAN | ADANA | BARAJ | 168,900 | EÜAŞ |
| SEYHAN 1 | ADANA | BARAJ | 60,000 | EÜAŞ |
| SIR | KAHRAMANMARAŞ | BARAJ | 283,500 | EÜAŞ |
| BERKE | OSMANİYE | BARAJ | 510,000 | EÜAŞ |
| KEPEZ 1 | ANTALYA | KANAL | 26,400 | EÜAŞ |
Bu itibarla, yukarıda bahsedilen hidroelektrik enerji santralleriyle ilgili su kullanım anlaşmalarının imzalanması gerekmektedir.
b) Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü Tarafından İnşa Edilmiş, İşletmeye Alınmış ve İşletmeye Alınacak Hidroelektrik Santrallerinin Enerji Üretimiyle İlgili Kısımları ve Bunların Mütemmim Cüzleri Olan Taşınmazların Elektrik Üretim Anonim Şirketine Devir İşlemlerine Ait Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik kapsamında EÜAŞ’a devredilen 35 adet hidroelektrik santralin arazi devirlerinin ve tesis, makine ve cihazlar ile demirbaşlara ilişkin muhasebe işlemlerinin yapılmadığı tespit edilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Devir esasları” başlıklı 8’inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Devredilen tesislerin oturduğu zemin Hazine veya Orman Genel Müdürlüğünden DSİ’ye tahsis edilmiş ise bu araziler tahsis amacı dışında kullanılamaz. Kamulaştırma ile edinilmiş taşınmazların EÜAŞ’a devri söz konusu olduğu takdirde EÜAŞ adına tapuya tescili tashihen yapılır.” denilmiştir.
Ayrıca Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 178’inci maddesinde 253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı’nın ve 182’nci maddesinde ise 255 Demirbaşlar Hesabı’nın işleyişi açıklanmış olup; tesis, makine ve cihazlar ile demirbaşların muhasebe kayıtlarından çıkış işlemlerinin bu hükümler doğrultusunda yapılması uygun olacaktır.
Sonuç olarak, kamulaştırılan arazilerin tashih işlemlerinin, orman ve hazine arazilerinin devir işlemlerinin ve devredilen tesis, makine ve cihazlar ile demirbaşların muhasebe kayıtlarından çıkarılmasına ilişkin işlemlerin yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.