Elektrik ve Doğal Gaz Piyasasına İlişkin Kurum Gelirlerinin, Takip ve Tahsil Usulünün Kanunda Düzenlenmemiş Olması (Sayıştay)

BULGU: Elektrik ve Doğal Gaz Piyasasına İlişkin Kurum Gelirlerinin, Takip ve Tahsil Usulünün Kanunda Düzenlenmemiş Olması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum

Kurumun elektrik piyasası gelir kalemlerinden olan yıllık lisans bedeli ile yine doğal gaz piyasası gelirler kalemlerinden olan katılma payının zamanında ödenmemesi durumunda bu gelirlerin hangi usule göre takip ve tahsil edileceği ile gecikme tutarının nasıl hesaplanacağına dair kanuni düzenleme olmadığı tespit edilmiştir.
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun “Kurumun gelirleri, mal ve varlıkları” başlıklı 10’uncu maddesinde:
“Kurumun gelirleri Kurumun bütçesini oluşturur ve aşağıdaki gelir kalemlerinden oluşur:
A) Kurumun elektrik piyasası ile ilgili gelirleri aşağıdaki gelir kalemlerinden oluşur:
a) … ve yıllık lisans bedelleri
B) Kurumun doğal gaz piyasası ile ilgili gelirleri aşağıdaki gelir kalemlerinden oluşur: a) Katılma payı
” denilmiştir.
Kurum gelirlerini düzenleyen 10’uncu maddede, Kurumun elektrik ve doğal gaz piyasası ile ilgili gelir kalemleri sayılmış, bu gelirlerin zamanında ödenmemesi durumunda takip ve tahsil usulü ile, gecikme tutarının hesaplanması düzenlenmemiştir.
10’uncu maddede aşağıda görüleceği üzere, petrol ve LPG (sıvılaştırılmış petrol gazları) piyasası gelirleri açıklanmış, zamanında ödenmeyen petrol ve LPG piyasası gelirlerinin 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanarak tahsil edileceği ifade edilmiştir.
“C) Kurumun petrol piyasası ile ilgili gelirleri aşağıdaki kalemlerden oluşur:
a) Katılma payı
Süresinde ödenmeyen malî yükümlülükler ve gecikme zamları hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanarak ilgili vergi daireleri aracılığı ile tahsili sağlanır.”,
“D) Kurumun LPG piyasası ile ilgili gelirleri aşağıdaki kalemlerden oluşur:
a) Katılma payı
Süresinde beyan edilmeyen veya hatalı beyan edilen katılma paylarına ilişkin cezaî ve idarî işlemler Kurumca tamamlanarak ilgili organlar nezdinde adlî ve idarî işlemler başlatılır. Süresinde ödenmeyen malî yükümlülükler ve gecikme zamları hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanarak ilgili vergi daireleri aracılığı ile tahsili sağlanır.”
Kurumun elektrik piyasası gelir kalemlerinden olan yıllık lisans bedeli ile doğal gaz piyasası gelirler kalemlerinden olan katılma payının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmesi kanuni düzenleme yapılmaksızın mümkün görünmemektedir. Zira 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun, “Kanunun şümulü” başlıklı 1’inci maddesi:
“Devlete, vilayet hususi idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, ceza tahkik ve takiplerine ait muhakeme masrafı, vergi cezası, para cezası gibi asli, gecikme zammı, faiz gibi fer’i amme alacakları ve aynı idarelerin akitten, haksız fiil ve haksız iktisaptan doğanlar dışında kalan ve amme hizmetleri tatbikatından mütevellit olan diğer alacakları ile; bunların takip masrafları hakkında bu kanun hükümleri tatbik olunur.
…” şeklindedir.
6183 sayılı Kanun kapsamına devlet, il özel idaresi ve belediyelere ait, 1’inci maddede sayılan alacaklar girmektedir. Kanunda geçen “Devlet” ibaresi A Seri ve 1 Sıra Nolu Tahsilat Genel Tebliği ile açıklanmıştır. Tebliğin “I- Kanunun Kapsamı ve Terimler” başlıklı birinci bölümünde:
Alacaklı amme idareleri; Devlet, il özel idareleri ve belediyelerdir. Devlet tüzel kişiliğini oluşturan kamu idareleri, genel bütçeye dahil kamu idareleridir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu Devlet tüzel kişiliğini oluşturan kamu idarelerini Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde göstermiştir. İl özel idarelerine ilişkin hükümler, 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununda, belediyelere ilişkin hükümler ise 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununda düzenlenmiştir.
…” şeklindedir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu 5018 sayılı Kanuna ekli III sayılı cetvelde yer almaktadır. Dolayısıyla elektrik ve doğal gaz piyasasına ilişkin Kurum gelirleri söz konusu tebliğe göre 6183 sayılı Kanun kapsamı dışındadır.
Her ne kadar 4628 sayılı Kanunun “Başkanlık, kadro, kurum personelinin statüsü, atanma usulü ve özlük hakları” başlıklı 9’uncu maddesinde:
Kurumun hizmet birimleri ile görev ve yetkileri şunlardır:
g) Hukuk Dairesi Başkanlığı: Kuruma ilişkin her türlü uyuşmazlığın takibi ve çözümlenmesi amacıyla Kurumu temsil etmek ve gerektiğinde yasal yollara başvurmak, hukuki konularda Başkana ve diğer hizmet birimlerine hukuki danışmanlık hizmeti vermek.
…” denilerek Kuruma ilişkin uyuşmazlıkları çözmek ve gerektiğinde yasal yollara başvurmak görevi hukuk dairesi başkanlığına verilmiş olsa da, alacağın takip ve tahsil usulünün kanunla düzenlenmiş olması gerekmektedir.
Elektrik ve doğal gaz piyasası gelir kalemlerinin takip ve tahsilinin, petrol ve LPG piyasası gelirlerinde olduğu gibi, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri kapsamında yapılabilmesi için Türkiye Büyük Millet Meclisi nezdinde kanun değişikliği için girişimlerde bulunulması uygun olur.