|
ÖZET: Elektronik Denetleme Sistemi’ne ilişkin yapılan denetimlerde, belediye paylarının muhasebe hesaplarında yeterince takip edilmediği ve önceki yıllara ait giderlerin 2021 yılında muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, kamu idarelerinin mali durumlarının doğru bir şekilde yansıtılması için muhasebe kayıtlarının zamanında yapılması gerekmektedir. Ancak, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na göre, elektronik denetleme sistemi üzerinden elde edilen gelirlerin, ilgili belediyelere zamanında aktarılmadığı ve bazı ödemelerin sonraki yıllara sarktığı görülmüştür. Bu durum, muhasebe hesaplarında sadece ödeme aşamasında gider kaydı yapılmasına yol açmakta ve mali tabloların şeffaflığını olumsuz etkilemektedir.
2021 yılı mali tablolarında, 2019 ve 2020 yıllarına ait elektronik denetleme sistemi paylarının da yer aldığı ve toplamda 210.024.152,73 TL tutarında bir hatanın meydana geldiği belirlenmiştir. Bu durum, muhasebenin dönemsellik ilkesine aykırı olarak, geçmiş dönem gelir ve giderlerinin mevcut yıl tablolarında yer almasına neden olmaktadır. Kamu idaresi, bu bulgularla ilgili düzeltici işlemlere başlamıştır ve elektronik denetleme sistemi belediye paylarının muhasebeleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Zamanında muhasebe kayıtlarının yapılması, kurumun mali sonuçlarının doğru bir şekilde belirlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Elektronik Denetleme Sistemi Belediye Paylarının Muhasebe Hesaplarında Takip Edilmemesi ve Önceki Dönemlere Ait Giderlerin 2021 Yılında Muhasebeleştirilmesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Elektronik denetleme sistemi belediye paylarının muhasebe hesaplarında takip edilmediği, önceki yıllara ait elektronik denetleme sistemi belediye paylarının 2021 yılında muhasebeleştirildiği görülmüştür.
A) Elektronik denetleme sistemi belediye paylarının muhasebe hesaplarında takip edilmemesi
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Bilanço ilkeleri” başlıklı 8’inci maddesi uyarınca kamu idaresinin tasarrufundaki kaynaklar ile bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıtlarının yapılması, mali tablolarının hazırlanması ve raporlanması yoluyla, belli bir tarihte kamu idaresinin mali durumunun ilgililer için saydam ve gerçeğe uygun olarak yansıtılması gerekmektedir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 16’ncı maddesinde belirtildiği üzere, elektronik denetleme sisteminde aylık dönemler halinde yapılan tespitlere dayanılarak düzenlenen trafik idari yaptırım karar tutanaklarında yer alan trafik idari para cezasının %30’u oranındaki tutar, izleyen ayın sonuna kadar Emniyet Genel Müdürlüğü bütçesinden ilgili belediyelere sistem kullanımı hizmet bedeli olarak ödenmelidir.
Uygulamada, elektronik denetleme sistemi belediye paylarının 2918 sayılı Kanun’da belirtilen hükmün aksine çok sonradan ödendiği, bazı durumlarda ödemelerin takip eden yıllara sarktığı, bu gecikmeli ödemelerin muhasebe hesaplarına yansıtılmadığı görülmüştür. Mevcut durumda elektronik denetleme sistemi belediye paylarına ilişkin herhangi bir muhasebe kaydı yapılmamakta sadece ödeme aşamasına gelindiğinde gider kaydı yapılmaktadır.
Halbuki aylık dönemler halinde tespitlere dayanılarak düzenlenen trafik idari yaptırım karar tutanaklarında yer alan trafik idari para cezasının %30’u oranındaki tutar belli olduğunda muhasebe hesaplarında tahakkuk kaydı, payın aktarılacağı zaman da ilgili hesaptan çıkış kaydı gerçekleştirilmelidir. Böylelikle mali tablo kullanıcıları belediyelere aktarılması gereken ve aktarılan tutarı görebilecektir.
31.12.2021 tarihi itibarıyla elektronik denetleme sistemi nedeniyle belediyelere aktarılmayı bekleyen payların toplamı 307.750.993,66 TL olup bu tutara ilişkin olarak mali tablolarda herhangi bir bilgi yer almamaktadır.
Kamu idaresince bulgu konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, elektronik denetleme sistemi belediye paylarının muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
B) 2019 ve 2020 yıllarına ait elektronik denetleme sistemi belediye paylarının 2021 yılında muhasebeleştirilmesi
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinde; dönemsellik kavramı gereği kamu idarelerinin faaliyetlerinin, belirli dönemlerde raporlanacağı ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanacağı belirtilmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 16’ncı maddesinde belirtildiği üzere, elektronik denetleme sisteminde aylık dönemler halinde yapılan tespitlere dayanılarak düzenlenen trafik idari yaptırım karar tutanaklarında yer alan trafik idari para cezasının %30’u oranındaki tutar, izleyen ayın sonuna kadar Emniyet Genel Müdürlüğü bütçesinden ilgili belediyelere sistem kullanımı hizmet bedeli olarak ödenmelidir.
Belirtilen hükümler birlikte değerlendirildiğinde, 2021 yılı mali tabloları 2021 yılında gerçekleşen faaliyetlerin sonucunda oluşmalı ve diğer dönemlere ait gelirler/giderler doğrudan bağlantılı olmadıkça 2021 yılı tablosunda yer almamalıdır.
Uygulamada, elektronik denetleme sistemi belediye paylarının 2019 ve 2020 yıllarına ait kısmının toplamı olan 210.024.152,73 TL’nin 2021 yılında muhasebeleştirildiği dolayısıyla 630 Giderler Hesabı itibarıyla faaliyet sonuçları tablosunda hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresince bulgu konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığı ifade edilmiştir.
Elektronik denetleme sistemi belediye paylarına ilişkin muhasebe kayıtlarının zamanında yapılarak muhasebenin dönemsellik kavramı gereği Kurumun faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak belirlemesi gerekmektedir.