| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, elektronik denetleme sistemi belediye paylarının muhasebe hesaplarında tam olarak takip edilmediği ve önceki yıllara ait giderlerin 2022 yılında muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir. Bu durum, mali tabloların doğruluğunu etkilemiş ve 363 Kamu İdareleri Payları Hesabında hatalara yol açmıştır. Kamu idaresi, bu konudaki aksaklıkları gidermek için gerekli önlemleri almıştır. |
BULGU: Elektronik Denetleme Sistemi Belediye Paylarının Muhasebe Hesaplarında Tam Olarak Takip Edilmemesi ve Önceki Dönemlere Ait Giderlerin 2022 Yılında Muhasebeleştirilmesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Elektronik denetleme sistemi belediye paylarının muhasebe hesaplarında tam olarak takip edilmediği, önceki yıllara ait elektronik denetleme sistemi belediye paylarının 2022 yılında muhasebeleştirildiği görülmüştür.
A) Elektronik denetleme sistemi belediye paylarının muhasebe hesaplarında tam olarak takip edilmemesi
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Bilanço ilkeleri” başlıklı 8’inci maddesi uyarınca kamu idaresinin tasarrufundaki kaynaklar ile bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıtlarının yapılması, mali tablolarının hazırlanması ve raporlanması yoluyla, belli bir tarihte kamu idaresinin mali durumunun ilgililer için saydam ve gerçeğe uygun olarak yansıtılması gerekmektedir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 16’ncı maddesinde belirtildiği üzere, elektronik denetleme sisteminde aylık dönemler halinde yapılan tespitlere dayanılarak düzenlenen trafik idari yaptırım karar tutanaklarında yer alan trafik idari para cezasının %30’u oranındaki tutar, izleyen ayın sonuna kadar Emniyet Genel Müdürlüğü bütçesinden ilgili belediyelere sistem kullanımı hizmet bedeli olarak ödenmelidir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 363 Kamu İdareleri Payları Hesabına ilişkin olarak “Hesabın niteliği” başlıklı 285’inci maddesinde; nakden veya mahsuben tahsil edilen bütçe gelirlerinden özel kanunları gereğince, mahallî idareler ve fonlar ile diğer kurumlara aktarılmak üzere hesaplanan paylar ve bütçe gelirleri ile birlikte tahsil edilen diğer kamu idarelerine ait payların izlenmesi için 363 Kamu İdareleri Payları Hesabının kullanılacağı belirtilmiştir.
Uygulamada, elektronik denetleme sistemi belediye paylarının 2918 sayılı Kanun’da belirtilen hükmün aksine çok sonradan ödendiği, bazı durumlarda ödemelerin takip eden yıllara sarktığı, bu gecikmeli ödemelerin tam olarak muhasebe hesaplarına yansıtılmadığı görülmüştür. 31.12.2022 tarihi itibarıyla 363 Kamu İdareleri Payları Hesabının bakiyesinin 2.785.788,60 TL olduğu, elektronik denetleme sistemi nedeniyle belediyelere aktarılmayı bekleyen payların toplamının ise 108.008.912 TL olduğu dolayısıyla 363 Kamu İdareleri Payları Hesabı itibarıyla bilançoda 105.223.123,40 TL hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresince bulgu konusu hususta herhangi bir aksaklığa meydan verilmemesi için merkez ve taşra teşkilatına gerekli bilgilendirme ve ikaz yapıldığı ifade edilmiştir.
Aylık dönemler halinde tespitlere dayanılarak düzenlenen trafik idari yaptırım karar tutanaklarında yer alan trafik idari para cezasının %30’u oranındaki tutar belli olduğunda muhasebe hesaplarında tahakkuk kaydı gerçekleştirilmeli ve payın aktarılacağı zaman da ilgili hesaptan çıkış kaydı yapılmalıdır.
B) 2019, 2020 ve 2021 yıllarına ait elektronik denetleme sistemi belediye paylarının 2022 yılında muhasebeleştirilmesi
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinde; dönemsellik kavramı gereği kamu idarelerinin faaliyetlerinin, belirli dönemlerde raporlanacağı ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanacağı belirtilmiştir.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Ek 16’ncı maddesinde belirtildiği üzere, elektronik denetleme sisteminde aylık dönemler halinde yapılan tespitlere dayanılarak düzenlenen trafik idari yaptırım karar tutanaklarında yer alan trafik idari para cezasının %30’u oranındaki tutar, izleyen ayın sonuna kadar Emniyet Genel Müdürlüğü bütçesinden ilgili belediyelere sistem kullanımı hizmet bedeli olarak ödenmelidir.
Belirtilen hükümler birlikte değerlendirildiğinde, 2022 yılı mali tabloları 2022 yılında gerçekleşen faaliyetlerin sonucunda oluşmalı ve diğer dönemlere ait gelirler/giderler doğrudan bağlantılı olmadıkça 2022 yılı tablosunda yer almamalıdır.
Uygulamada, elektronik denetleme sistemi belediye paylarının 2019, 2020 ve 2021 yıllarına ait kısmının toplamı olan 399.197.128,75 TL’nin 2022 yılında muhasebeleştirildiği dolayısıyla 630 Giderler Hesabı itibarıyla faaliyet sonuçları tablosunda hataya neden olunduğu tespit edilmiştir.
Kamu idaresince bulgu konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığı ifade edilmiştir.
Elektronik denetleme sistemi belediye paylarına ilişkin muhasebe kayıtlarının zamanında yapılarak muhasebenin dönemsellik kavramı gereği Kurumun faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak belirlemesi gerekmektedir.