|
ÖZET: Elektronik Ücret Toplama ve Araç Takip Sistemi’nin kurulumu ile bakım-onarım hizmetlerinin ihalesinin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3. maddesinin (g) bendi kapsamında değerlendirilemeyeceği ve Kamu İhale Kurulu’ndan gerekli görüşün alınmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak sahip olduğu kuruluşların alımlarının hangi koşullarda istisna edileceği hususunu netleştiren mevzuat hükümlerine aykırıdır.
Kamu İhale Kanunu’nun 2. maddesi, belediyelerin sahip olduğu kuruluşların alımlarını kapsamına alırken, 3. maddesi ise istisna olan alımları belirlemektedir. Ancak, elektronik ücret toplama sistemi gibi hizmetlerin, doğrudan mal ve hizmet üretimi kapsamına girmediği ve dolayısıyla istisna olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmaktadır. Kamu İhale Genel Tebliği’nde belirtilen gereklilikler doğrultusunda, bu tür alımlar için Kamu İhale Kurulu’ndan görüş alınması zorunludur. Sonuç olarak, mevcut sözleşmenin süresi dolduğunda, bu hizmetlerin mevzuata uygun şekilde ihale edilmesi ve Kamu İhale Kurulu’na gerekli başvuruların yapılması gerekmektedir. Aksi takdirde, ihale süreçlerinde şeffaflık ve rekabet ilkelerinin sağlanamaması, kamu kaynaklarının etkin kullanımını tehdit edebilir. |
BULGU: Elektronik Ücret Toplama ve Araç Takip Sistemi Kurulumu ile Bakım-Onarım Hizmetinin Mevzuata Aykırı Şekilde İhale Edilmesi ve Kamu İhale Kurulu’ndan Görüş Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında değerlendirilemeyecek elektronik ücret toplama ve araç takip sistemi kurulumu ile bakım- onarım hizmetlerinin bu kapsamda gerçekleştirildiği ve ayrıca Kamu İhale Kurulu’ndan alınması gereken görüşün alınmadığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; belediyelerin doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler Kanun kapsamına alınmıştır.
Kanun’un 3’üncü maddesinde istisna olan alımlar belirlenmiş, maddenin birinci fıkrasının (g) bendinde belediye şirketlerinin de içinde bulunduğu kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketler için özel düzenleme yapılmıştır. Söz konusu maddede, madde kapsamındakilerin ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için belli parasal sınırlar dâhilinde yapacakları mal veya hizmet alımları ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç Kanun’dan istisna edilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “İstisnalar” başlıklı 4’üncü maddesinde yer alan “4.3. 4734 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin (g) bendi” başlıklı açıklamaya göre, hangi mal veya hizmet alımlarının 4734 sayılı Kanun’a tabi olduğu, hangilerinin ise istisna kapsamında değerlendirilmesi gerektiği hususunda Kamu İhale Kurulundan görüş alınması gerekmektedir. Dolayısıyla, 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi uyarınca ihalesiz yapabilecek alımlar bahsi geçen Kurul görüşü ile netleştirilmelidir. Kurula istisna başvurusu yapılırken söz konusu Genel Tebliğ’in 4.3. başlığında yer alan hususlara dikkat edilmelidir. Dolayısıyla Bu madde kapsamındaki mal ve hizmetlerin neleri kapsadığına, mezkûr Kanun’un Geçici 4’üncü maddesi uyarınca ilgili kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurumu tarafından karar verilmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde, idareler tarafından ihale süreçlerinde saydamlık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımının sağlanması, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünmemesi ve bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde temel ihale usullerinin açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulü olduğu ifade edilmiştir.
Yapılan incelemelerde, şirket tarafından elektronik ücret toplama sisteminin kurulumu ve bakım-onarım hizmetleri için 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında işlem yapıldığı ve bu işin işletme hakkının bir firmaya verildiği tespit edilmiştir.
Ancak anılan hizmetin, 3/g maddesi kapsamında istisna olarak değerlendirilmesinin mevzuat hükümleri çerçevesinde mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Çünkü 4734 sayılı Kanun’un 3/g maddesi, yalnızca belediye şirketlerinin ticari ve sınai faaliyetlerine ilişkin doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik alımları için istisna hükmü getirmektedir. Elektronik ücret toplama sistemi işletme hakkı devri olduğundan doğrudan mal ve hizmet üretimine yönelik bir faaliyet olmayıp, kamu hizmetinin yürütülmesine ilişkin bir düzenleme niteliğindedir.
Ayrıca, Kamu İhale Genel Tebliği’nin 4.3. maddesi uyarınca, bir alımın 4734 sayılı Kanun’a tabi olup olmadığı ya da istisna kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda Kamu İhale Kurulu’ndan görüş alınması gerekmektedir. Ancak söz konusu hizmet alımı için Kuruldan herhangi bir görüş talebinde bulunulmadığı, dolayısıyla idarenin bu yöndeki yükümlülüğünü yerine getirmediği anlaşılmaktadır.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, Elektronik Ücret Toplama Sistemi’ne ilişkin mevcut sözleşmenin devam ettiği ve sözleşme süresi sona erdiğinde bulguda belirtilen hususların mevzuata uygun şekilde yerine getirileceği ifade edilmiştir.
Elektronik ücret toplama ve araç takip sistemine ilişkin işin, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında değerlendirilemeyecek bir alım olduğu dikkate alınarak, bundan sonraki süreçte ilgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde ihale edilmesi ve Kamu İhale Kurulu’na gerekli başvuruların yapılması gerekmektedir. Aksi takdirde, ihale süreçlerinde saydamlık ve rekabet ilkelerinin tam olarak sağlanamaması, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı açısından risk oluşturabilecek durumların ortaya çıkması söz konusu olabilecektir.