|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Kamu İdaresi’nin banka hesaplarına yatan alacakların, mahiyetine bakılmaksızın öncelikle 333 Emanetler Hesabı’na kaydedildiğini ortaya koymuştur. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, bu hesabın yalnızca emanet olarak tahsil edilen tutarların izlenmesi amacıyla kullanılabileceğini belirtmektedir. Ancak, taşınmaz kira gelirleri ve diğer alacakların doğrudan 102 Banka Hesabı’na kaydedilmesi gerektiği halde, bu işlemlerin 333 Emanetler Hesabı üzerinden gerçekleştirilmesi, muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtmaktan uzaklaşmasına yol açmaktadır.
Kamu İdaresi’nin muhasebe birimi, taşınmaz gelirlerinin kaydını yaparken, mahiyeti bilinen tutarları 333 Emanetler Hesabı’na alacak kaydetmekte ve sonrasında ana hesaplarla ilişkilendirmektedir. Bu durum, muhasebe belgelerinin usulüne uygun düzenlenmesi ilkesini ihlal etmekte ve mali raporların güvenilirliğini zedelemektedir. Ayrıca, avukatlık vekalet ücretleri ve icra kesintilerinin yanlış hesap kodlarına kaydedilmesi, 333 Emanetler Hesabı’nın sağladığı bilgilerin doğruluğunu olumsuz etkilemektedir. Kamu İdaresi, 2024 mali yılı itibarıyla 333 Emanetler Hesabı’nda izlenen tutarların türlerine göre ayrılacağını belirtmiş ve vekalet ücretlerinin doğru kodda izlenmesi için gerekli adımları atmıştır. Ancak, 2023 yılında gerçekleştirilen bir taşınmaz kira gelirinin gelir hesaplarıyla ilişkilendirilmesi, mevcut sorunları çözmek için yeterli değildir. Mahiyeti bilinen alacakların doğru muhasebe kodlarıyla ilişkilendirilmesi ve 333 Emanetler Hesabı’nın mevzuata uygun şekilde kullanılması gerekmektedir. |
BULGU: Emanetler Hesabının Hatalı Kullanılması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Kamu İdaresi banka hesaplarına yatan alacakların mahiyetine bakılmadan öncelikle 333 Emanetler Hesabına kaydedildiği, faaliyet ve alacak hesaplarıyla daha sonra ilişkilendirildiği tespit edilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 333 Emanetler Hesabının niteliğine ilişkin 262’nci maddesinde, bu hesabın emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarların izlenmesi için kullanılacağı; hesabın işleyişine ilişkin 264’üncü maddesinde, diğer muhasebe birimlerince tahsil edilen ve gelen muhasebe işlem fişinden ilgili olduğu hesabın tespit edilememesi nedeniyle geçici olarak bir hesapta kalması gereken tutarların bu hesapta izleneceği hüküm altına alınmıştır.
Kamu İdaresi banka hesaplarına taşınmaz kira geliri, kiraya verilen taşınmazların elektrik ve su tahsilatı veya bir alacağın tahsilatı olarak gelen veya yatırılan paraların 102 Banka Hesabına borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilmesi gerekmekte olup 333 Emanetler Hesabının kullanımı ancak emanet olarak alınan yabancı kaynakların izlenmesi için, yani mahiyeti belli olmayan tutarlar için mümkündür.
Kamu İdaresinin muhasebe birimi tarafından, özellikle taşınmaz gelirlerinin muhasebeleştirilmesinde, banka hesaplarına yatan ve mahiyeti anlaşılabilen tutarların öncelikle 333 Emanetler Hesabına alacak kaydedilerek 102 Banka Hesabına girişi sağlanmakta, sonrasında ise ana hesaplar olan faaliyet ya da alacak hesapları ile ilişkilendirilip emanet hesaptan çıkış yapılarak kayıtlar tamamlanmaktadır.
Ancak bu uygulama ile asıl işlemlere ait kayıt ve belgelere ulaşmak zorlaştığı gibi muhasebenin temel kavramlarından olan muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgelere dayandırılması esası ihlal edilmektedir.
Emanetler Hesabına özellikle faaliyet ve bütçe gelirlerini ilgilendiren çok sayıda kaydın yapılması, Kamu İdaresinin bir yıllık mali işlemlerinin yansıması olan faaliyet sonuçları tablosu ile bilançosunun güvenilirliğini zedelemektedir.
Diğer taraftan Özel Bütçe Detaylı Hesap Planına göre avukatlık vekalet ücretleri ve icra kesintilerinin, sırasıyla 333 Emanetler Hesabının 333.18 ve 333.3 ayrıntılı kodlarında izlenmesi gerekirken söz konusu işlemlerin 333.2.99 Kişilere Ait Diğer Emanetler Hesabına kaydedildiği tespit edilmiş olup avukatlık vekalet ücretleri ve icra kesintileri dolayısıyla 333 Emanetler Hesabı ayrıntılı hesap kodları itibarıyla dönem içerisinde doğru ve güvenilir bilgi sunmamaktadır.
Kamu İdaresince, 2024 mali yılında 333 Emanetler Hesabında geçici olarak izlenen tutarların türlerine göre ayrıldığı belirtilmiş, vekalet ücretlerinin doğru hesap kodunda izlenmeye başlanması ise 25.01.2024 tarih ve 512 sayılı muhasebe işlem fişi ile sağlanmıştır.
Diğer yandan, Kamu İdaresi cevabı ekinde yer alan, 2023 yılında yapılan bir adet taşınmaz kira gelirinin gelir hesaplarıyla ilişkilendirilmesi, tek başına bulgu konusu hususu karşılar nitelikte olmayıp, faaliyet döneminde Kamu İdaresi banka hesaplarına yatan mahiyeti bilinen alacakların ilgili oldukları muhasebe koduyla ilişkilendirilmesi ve 333 Emanetler Hesabının mevzuatta öngörülmeyen şekliyle kullanımına son verilmesi gerekmektedir.