|
ÖZET: Emlak vergisi matrahının hatalı belirlenmesi, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında önemli bir sorun olarak ortaya çıkmıştır. Büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde, idarenin muhasebe sisteminde yer alan emlak vergi değeri hesap modülünün hatalı işlemesi nedeniyle, emlak vergisi matrahı gereken miktardan daha az hesaplanmış ve bu durum, vergi tahakkuk ve tahsilatında eksikliklere yol açmıştır. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun ilgili maddeleri, bina vergisi mükellefiyetinin nasıl başlaması ve sona ermesi gerektiğini açıkça belirtmektedir.
Hatalı hesaplamalar, özellikle 2021 ve 2017 yıllarında gerçekleştirilen takdir işlemlerinin ardından ortaya çıkmıştır. 2024 yılı için belirlenen bina metrekare normal inşaat maliyet bedellerinin, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından ilan edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, 2023 yılında inşa edilen binaların vergi değerlerinin hesaplanmasında da hatalar tespit edilmiştir. Bu durum, önceki yıllarda yapılan hatalı uygulamaların devam etmesiyle ilişkilidir. Sonuç olarak, emlak vergi değeri hesap modülünün gözden geçirilmesi ve mevzuat hükümlerine uygun hale getirilmesi gerekmektedir. Bu sayede, 2024 ve önceki yıllarda eksik tahakkuk ettirilen emlak vergilerinin düzeltilmesi sağlanmalıdır. İdare, bu konudaki hataların giderilmesi için gerekli çalışmaları yapacağını belirtmiştir. |
BULGU: Emlak Vergisi Matrahının Hatalı Belirlenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarenin muhasebe sisteminde tanımlı bulunan emlak vergi değeri hesap modülünün hatalı işlemesinden dolayı emlak vergisi matrahının olması gerekenden daha az miktarda hesaplanarak daha az miktarda emlak vergisi tahakkuk ve tahsilatı yapılmasına sebebiyet verildiği görülmüştür.
1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Mükellefiyetin Başlaması ve Bitmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde bina vergisi mükellefiyetinin, dört yılda bir gerçekleştirilen takdir işlemlerinde takdir işleminin yapıldığı tarihi; 33’üncü maddede yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde bu değişikliklerin vuku bulduğu tarihi; muafiyete ilişkin ise söz konusu hakkın sona erdiği tarihi takip eden bütçe yılından itibaren başlayacağı ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Verginin Tarh ve Tahakkuku” başlıklı 11’inci maddesinde bina vergisinin, dört yılda bir defa olmak üzere takdir işlemlerinin yapıldığı yılı takip eden bütçe yılında; vergi değerini tadil eden sebeplerle bildirim verilmesi icap eden hallerde ise vergi değerini tadil eden sebeplerin meydana geldiği yılı takip eden bütçe yılında tarh ve tahakkuk edileceği belirtilmiş olup tarh işlemine esas matrahın ise Kanun’un 29’uncu maddesine göre hesaplanan vergi değeri olduğu hüküm altına alınmıştır.
1319 sayılı Kanun’un “Vergi Değeri” başlıklı 29’uncu maddesi incelendiğinde binalar için vergi değerinin, her yıl tespit ve ilan edilen bina metrekare inşaat maliyet bedeli ile binanın yer aldığı arsa payı değerinden meydana geldiği açık olup vergi değeri hesabının; mükellefiyeti takdir işlemlerinin yapıldığı yılı takip eden bütçe yılında başlayanlar için mezkûr maddenin ikinci fıkrasına; mükellefiyeti vergi değerini tadil eden sebeplerin meydana geldiği yılı takip eden bütçe yılından itibaren başlayanlar için ise maddenin üçüncü fıkrasına göre gerçekleştirileceği anlaşılmaktadır. Bahse konu dört yılda bir yapılan takdir işlemleri ise son olarak 2021 ve 2017 yıllarında gerçekleştirilmiştir.
Ayrıca Emlak Vergisine Matrah Olacak Vergi Değerlerinin Takdirine İlişkin Tüzük’ün 20’nci maddesine göre, metrekare normal inşaat maliyet bedelleri; binaların kullanılış tarzları, inşaat nevileri ve sınıflarına göre Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlıklarınca birlikte belirlenmekte ve uygulanacağı bütçe yılından önce ilan olunmaktadır. Örneğin 2024 yılı için, 83 seri no.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliği ekindeki “Binaların Metrekare Normal İnşaat Maliyet Bedellerini Gösterir Cetvel” ile binaların m2 normal inşaat bedelleri belirlenmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca 2018 yılında inşa edilmiş bir binaya sahip olan ilgilinin mükellefiyeti, 2021 yılında yapılan takdir işlemleri nedeniyle 2022 yılında yeniden başlayacaktır. Bu durumda binanın 2023 yılı vergi değerinin; Kanun’un 29’uncu maddesinin ikinci fıkrasına istinaden 2022 yılı vergi değerinin, 2022 yılına ait yeniden değerleme oranının yarısı kadar artırılması suretiyle hesap edilmesi gerekmektedir.
Diğer yandan 2023 yılında inşa edilmiş bir binaya sahip olan bir diğer ilgilinin mükellefiyeti ise ilk olarak 2024 yılında başlayacaktır. Bu durumda binanın 2024 yılı vergi değerinin; Kanun’un 29’uncu maddesinin üçüncü fıkrasına istinaden arsanın, 2023 yılı vergi değerinin yeniden değerleme oranının yarısı kadar artırılması sonucunda bulunacak tutara, 2024 yılı bina metrekare normal inşaat maliyet bedelinin eklenmesi suretiyle hesap edilmesi gerekmektedir. Benzer şekilde inşaatı 2018 yılında sona ermiş olan bir işyeri 2023 yılında satın alındığında yeni mükellefiyetin 2024 bina vergi değeri hesaplanırken 2024 yılına ait uygulanacak bina metrekare normal inşaat maliyet bedeli dikkate alınmalıdır.
Nitekim 30.12.2023 tarih ve 32415 sayılı (2.Mük.) Resmî Gazete’de yayımlanan 84 Seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliği’nin 3 ve 4’üncü maddesinde verilen örnekler de bu yöndedir.
Yapılan incelemede, inşası 2023 yılında tamamlanmış veya satın alınmış bina nedeniyle mükellefiyeti 2024 yılında başlayacak olan ilgililer için gerçekleştirilen vergi değeri hesabının hatalı gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Şöyle ki söz konusu binanın 2024 yılı vergi değerinin hesabı, binanın 2023 yılında mevcut olduğu varsayımıyla 2022 yılında uygulanan asgari ölçüde arsa metrekare birim değerine 2023 yılına ait asgari ölçüde arsa ve arazi metrekare birim değerlerinin hesabında uygulanacak artış oranı %61,465 ve 2024 yılına ait asgari ölçüde arsa ve arazi metrekare birim değerlerinin hesabında uygulanacak artış oranı %29,23 olan tutarların uygulanması ile gerçekleştirilmiştir. Kanun ve Tebliğ hükümlerine aykırı olarak gerçekleştirilen hesapta; binanın 2023 yılı vergi değerinin bulunduğu ve söz konusu değerin, 2023 yılına ait yeniden değerleme oranının yarısı kadar artırıldığı görülmüştür.
Önceki yıllarda da yapılan hatalı uygulamanın silsile şeklinde devam etmesi nedeniyle 2022 yılında tamamlanmış veya satın alınmış binalarında 2024 vergi değeri hesabı hatalı gerçekleşmiştir.
Bu durum, muhasebe sisteminde tanımlı bulunan emlak vergi değeri hesap modülünün hatalı işlemesinden kaynaklanmakta olup takip eden yıllarda da emlak vergisinin, eksik veya fazla tahakkuk ettirilebilmesine sebebiyet verecektir. Zira 1319 sayılı Kanun ile 30.12.2024 tarih ve 32768 sayılı (2.Mük) Resmî Gazete’de yayımlanan 86 Seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliği aynı hükümleri ihtiva etmeye devam etmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve Belediyenin muhasebe sisteminde tanımlı emlak vergi değeri hesap modülünden kaynaklanan hatalı emlak vergisi matrahı belirlenmesi hususunun düzeltilmesi amacıyla gerekli çalışmaların yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, muhasebe sisteminde tanımlı bulunan emlak vergi değeri hesap modülünün gözden geçirilerek mevzuat hükümlerine uygun hale getirilmesi, 2024 ve önceki yıllarda eksik tahakkuk ettirilen emlak vergilerinin düzeltilmesi sağlanmalıdır.