|
ÖZET: Emlak vergisi tahakkuk ve tahsilatında yaşanan eksiklikler, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında incelenmiştir. Büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde, mükelleflerin bir kısmına yönelik olarak, mevzuatta belirtilen matrah ve nispetler üzerinden mükellefiyet tesis edilmediği tespit edilmiştir. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’na göre, binalar ve araziler için vergi mükellefiyetinin, malikler veya intifa hakkı sahipleri tarafından yerine getirilmesi gerekmektedir. Ayrıca, emlak vergisinin matrahı ve oranları da kanunda açıkça belirtilmiştir.
Denetim bulgularına göre, emlak vergisi mükellefiyetinin, kanunda belirtilen tarihlerde tesis edilmesi ve verginin tespit edilen değer üzerinden ödenmesi zorunludur. Ancak, yapılan incelemelerde, birçok mükellef için bu süreçlerin eksik yürütüldüğü ve az sayıda mükelleften alınan beyanlarda da gerekli hesaplamaların yapılmadığı görülmüştür. Özellikle kalorifer gibi ek maliyetlerin vergi değerine dahil edilmediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, belediye sınırları içinde bulunan emlak sahiplerine, mevzuat çerçevesinde belirlenen matrah ve nispetler üzerinden mükellefiyet tesis edilmesi ve bu doğrultuda gerekli tahakkuk ve tahsilat işlemlerinin başlatılması hukuki bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. |
BULGU: Emlak Vergisi Tahakkuk ve Tahsilinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
İdarece Emlak Vergisi açısından mükellef olanların bir kısmına yönelik mevzuatla belirlenen matrah ve nispetler üzerinden mükellefiyet tesis edilmediği, yapılan bazı tahakkuk işlemlerinde eksiklikler olduğu görülmüştür.
1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun Mevzu başlıklı 1’inci maddesinde Türkiye sınırları içinde bulunan binaların bu kanun hükümlerine göre Bina Vergisine tabi olduğu,
“Mükellef” başlıklı 3’üncü maddesinde Bina Vergisinin binanın maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf edenler tarafından ödeneceği,
“Matrah” başlıklı 7’nci maddesinde Bina Vergisinin matrahının binanın bu Kanun hükümlerine göre tesbit olunan vergi değeri olduğu,
“Nispet” başlıklı 8’inci maddesinde Bina Vergisinin oranının meskenlerde binde bir, diğer binalarda ise binde iki olduğu, bu oranların 5216 sayılı Kanunun uygulandığı büyükşehir belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde %100 artırımlı uygulanacağı, Cumhurbaşkanı’nın vergi oranlarını yarısına kadar indirmeye veya üç katına kadar artırmaya yetkili olduğu,
belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “Mevzu” başlıklı 12’nci maddesinde Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsaların bu Kanun hükümlerine göre Arazi Vergisine tabi olduğu, Belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazilerin arsa sayılacağı,
“Mükellef” başlıklı 13’üncü maddesinde Arazi Vergisini arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa araziye malik gibi tasarruf edenlerin ödeyeceği,
“Matrah” başlıklı 17’nci maddesinde Arazi Vergisinin matrahının arazinin bu Kanun hükümlerine göre tespit olunan vergi değeri olduğu,
“Nispet” başlıklı 18’inci maddesinde Arazi vergisinin oranının binde bir, arsalarda ise binde üç olduğu, bu oranların 5216 sayılı Kanun’un uygulandığı büyükşehir belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde %100 artırımlı uygulanacağı, Cumhurbaşkanı’nın vergi oranlarını yarısına kadar indirmeye veya üç katına kadar artırmaya yetkili olduğu,
hükme bağlanmıştır.
Yine bahse konu Kanun’un “Mükellefiyetin başlaması ve bitmesi” başlıklı maddelerinde emlak vergisi mükellefiyetinin;
33’üncü maddenin (1) ilâ (7) numaralı fıkralarında yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde bu değişikliklerin vuku bulduğu, aynı maddenin (8) numaralı fıkrasında yazılı halde ise bu duruma bağlı olarak takdir işleminin yapıldığı tarihi,
Dört yılda bir yapılan takdir işlemlerinde takdir işleminin yapıldığı tarihi,
Muafiyetin sukut ettiği tarihi,
Takip eden bütçe yılından itibaren başlayacağı hususları düzenlenmiştir.
Buna göre bina ile arazi ve arsalara ilişkin Emlak Vergisi’nin mükelleflerinin bu taşınmazların malikleri, varsa intifa hakkı sahipleri, her ikisi de yoksa taşınmaza malik gibi tasarruf edenler olduğu, söz konusu kimselere ilişkin mükellefiyetin ise Kanun’da yazılı tarihlerde tesis ettirilmesi gerektiği, verginin ise tespit olunan vergi değeri üzerinden ödeneceği anlaşılmaktadır. Öte yandan “Bildirim verilmemesi halinde yapılacak işlemler” başlıklı 32’nci
maddede ise bildirimin süresinde verilmemesi halinde, verginin idarece tarh edileceği, idarece tarhiyatta her yıla ilişkin vergi değerinin 29’uncu madde hükmü dikkate alınarak hesaplanacağı belirtilmiştir.
Kanun’un “Vergi değeri” başlıklı 29’uncu maddesinde de vergi değerinin;
a) Arsa ve araziler için, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun asgari ölçüde birim değer tespitine ilişkin hükümlerine göre takdir komisyonlarınca arsalar için her mahalle ve arsa sayılacak parsellenmemiş arazide her köy için cadde, sokak veya değer bakımından farklı bölgeler (turistik bölgelerdeki cadde, sokak veya değer bakımından farklı olanlar ilgili valilerce tespit edilecek pafta, ada veya parseller), arazide her il veya ilçe için arazinin cinsi (kıraç, taban, sulak) itibarıyla takdir olunan birim değerlere göre,
b) Binalar için, Hazine ve Maliye ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlıklarınca müştereken tespit ve ilân edilecek bina metrekare normal inşaat maliyetleri ile (a) bendinde belirtilen esaslara göre bulunacak arsa veya arsa payı değeri esas alınarak 31’inci madde uyarınca hazırlanmış bulunan yönetmelik hükümlerinden yararlanılmak suretiyle, hesaplanan bedel olduğu belirtilmiştir.
Yönetmelik’te bina, arsa ve arazinin vergi değerlerinin takdirinde şehir, kasaba ve köylerin tabii, iktisadi ve bölgesel şartlarına göre nazara alınacak normlar ile uyulacak usul ve esaslar belirtilmektedir. Söz konusu maddede bahsedilen Yönetmelik ibaresi 02.07.2018 tarihli ve 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 59’uncu maddesiyle Kanun’a işlenmiş olup eski hali “tüzük” şeklindedir. Bu kapsamda Bakanlar Kurulunca Emlak Vergisine Matrah Olacak Vergi Değerlerinin Takdirine İlişkin Tüzük 15.03.1972 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Anılan Tüzük’ün, “Binaların inşaat sınıflarına göre ayrımı” başlıklı 10’uncu maddesinde bina sınıfları tanımlanmış ve bu sınıflamanın binanın yapılış tarzı, işçiliği, çeşitli kısımlarında kullanılan malzemenin cinsi, kalitesi ve benzeri hususlar dikkate alınarak yapılacağı düzenlenmiştir. Anılan Tüzük’ün 20’nci maddesinde ise hesaplanan metrekare normal inşaat maliyet bedeline, ilan olunan bedelde nazara alınmamış ise, kalorifer veya klima tesisatı için %8, asansör tesisatı için ayrıca %6 oranında ilave yapılacağı belirtilmiştir.
Belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Emlak Vergisi mükelleflerine yönelik mevzuatla belirlenmiş olan matrah ve nispetler üzerinden gerekli hesaplamaların yapılarak İdarece tarhiyat yapılması, söz konusu tarhiyata göre de gerekli tahakkuk ve tahsil işlemlerinin başlatılması hukuki bir zorunluluktur.
Yapılan incelemede, Emlak Vergisi açısından mükellef olanların birçoğuna yönelik mevzuatla belirlenen matrah ve nispetler üzerinden mükellefiyet tesis edilmediği, bu kimselere yönelik mevzuatla belirlenen matrah ve nispetler üzerinden tarhiyat ve buna bağlı olarak tahakkuk ve tahsilat işlemlerine başlanılmadığı, ayrıca Emlak Vergisi beyanı alınan az sayıdaki mükellefe yönelik Emlak Vergisinin hesabında kalorifer farklarının vergi değerine ilave edilmediği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, Belediye sınırları içerisinde yer alan emlak sahiplerine mevzuatla belirlenen matrah ve nispetler üzerinden mükellefiyet tesis edilmesi gerekmektedir.