Emlak Vergisi Tarh ve Tahakkuk İşlemlerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Emlak Vergisi Tarh ve Tahakkuk İşlemlerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Derik Belediyesi sınırları içerisindeki emlak vergisi mükelleflerine ve emlak vergisi bildirim ve tahakkuk işlemlerine ilişkin incelemede; gayrimenkulün niteliğinde değişiklik (bina inşaatı yapılıp yapı kullanma izni belgesi verilmesi) yapıldığı halde değişikliğe ilişkin emlak vergisi bildirimi verilmeyen ya da işyeri olarak kullanılan, ancak işyeri üzerinden emlak vergisi bildirimi ve tahakkukunun yapılıp yapılmadığı bilinmeyen bağımsız bölümler bulunduğu görülmüştür.

1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 33’üncü maddesinde;

“1. Yeni bina inşa edilmesi (Mevcut binalara ilaveler yapılması veya asansör veya kalorifer tesisleri konulması yeni inşaat hükmündedir.),

Bir binanın yanması, yıkılması suretiyle veya sair sebeplerle tamamen veya kısmen harabolması veya binada mevcut asansör veya kalorifer tesislerinin kısmen veya tamamen kaldırılması,

Bir binanın kullanış tarzının tamamen değiştirilmesi veya bir binanın ikamete mahsus mahallerinden bir kısmının dükkan, mağaza, depo gibi ticaret ve sanat icrasına mahsus mahaller haline kalbedilmesi (Bu hükmün uygulanmasında bir apartmanın her dairesi bir bina sayılır ve tadil sebebi, yalnız kullanış tarzı tamamen veya kısmen değiştirilen daire için geçerli olur.),

Arazinin hal ve heyetinde değişik olması:

Arazinin fidanlandırılması veya ağaçlandırılması, bağ haline getirilmesi,

Fidanlı, ağaçlı veya kütüklü bir arazinin tarla haline getirilmesi veya gelmesi,

Tarım yapılan bir arazinin tabii bir afet veya arıza sebebiyle veya sair sebepler yüzünden tarıma elverişsiz hale gelmesi,

Tarım yapılmıyan bir arazinin tarıma elverişli hale getirilmesi,

Arazinin parsellenmek suretiyle arsalar haline getirilmesi,

Bir binanın mütemmimi durumunda olan arazinin mütemmimlik durumundan çıkması veya bir arazi ve arsanın bina mütemmimi durumuna girmesi,

Bir bina veya arazinin taksim veya ifraz edilmesi veya mükellefinin değişmesi (Araziden bir kısmının istimlak edilmesi de ifraz hükmündedir.),

Müteaddit arazi ve arsaların tek bir arazi ve arsa haline getirilmesi veya müteaddit hisselere ayrılmış olan bir binanın bütün hisselerinin birleştirilmesi,

Herhangi bir sebep yüzünden bir şehir, kasaba veya köyün tamamında devamlı olmak üzere bina ve arazinin değerlerinde % 25’i aşan oranda artma veya eksilme olması”

Vergi değerini tadil eden sebepler olarak sayılmıştır.

Kanunun “Bildirim Verme Süresi” başlıklı 23’üncü maddesinde ise;

“Bu Kanunun 33’üncü maddesinde (8 numaralı fıkra hariç) yazılı vergi değerini tadil eden nedenlerin bulunması halinde (geçici ve daimi muafiyetten faydalanılması hali dahil) emlâk vergisi bildirimi verilmesi zorunludur. Devlete ait arazi için bildirim verilmez.

Bildirimler;

a) Yeni inşa edilen binalar için, inşaatın sona erdiği veya inşaatın sona ermesinden evvel kısmen kullanılmaya başlanmış ise her kısmın kullanılmasına başlandığı bütçe yılı içerisinde,

b) Bu Kanunun 33’üncü maddesinde (8 numaralı fıkra hariç) yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde, değişikliğin vuku bulduğu bütçe yılı içerisinde

Emlâkın bulunduğu yerdeki ilgili belediyeye verilir.”

Denilmiştir.

Yine aynı Kanunun “Bildirim Verilmemesi Halinde Yapılacak İşlem” başlıklı 32’nci maddesinde ise “Bildirimin süresinde verilmemesi halinde, vergi idarece tarh edilir. İdarece tarhiyatta her yıla ilişkin vergi değeri, 29’uncu madde hükmü dikkate alınarak hesaplanır.” hükmüne yer verilmiştir.

Emlak Vergisi Kanunu’nun yukarıdaki düzenlemeleri gereği; Kanun’un 33’üncü maddesinde sayılan vergi değerini tadil eden sebeplerin gerçekleşmesi durumunda 23’üncü madde gereği emlak vergisi bildirimi verilmesi zorunludur. Bildirimlerin yine Kanun’un 23’üncü maddesindeki sürelerde emlakın bulunduğu yerdeki ilgili belediyeye verilmesi, bildirimin süresinde verilmemesi durumunda ise verginin Kanun’un 32’nci maddesi gereği idarece tarh ettirilmesi gerekmektedir.

Tablo 9: Vergi Değerini Tadil Eden Nedenlerle Emlak Vergisi Bildirimi Vermesi Gereken Mükellefler

Tablo 10: İşyeri Olarak Kullanılan Ancak Emlak Vergisi Beyanı/Bildirimi Olup Olmadığı Bilinmeyen Bağımsız Bölümler

Yapılan incelemede; yukarıdaki tablolarda örnekleri gösterildiği üzere, belediye sınırları içerisinde bulunan bazı gayrimenkullerin inşaat yapılması suretiyle niteliğinin değiştiği görülmüş, niteliğinde değişiklik (bina inşaatı yapılıp yapı kullanma izni belgesi verilmesi) yapılan söz konusu gayrimenkullere ilişkin değişikliğe esas emlak vergisi bildirimlerinin ilgililerince verilmediği ya da hatalı verildiği, işyeri olarak kullanılan, ancak emlak vergisi bildirimi ve tahakkuklarının işyeri üzerinden yapılıp yapılmadığı konusunda bilgi sahibi olunmayan bağımsız bölümler bulunduğu anlaşılmıştır. Değişikliğe esas bildirimlerini yapmayan ya da hatalı bildirim veren mükelleflere ve serbest meslek faaliyetleri kapsamında işyeri olarak kullanılan bağımsız bölümlerin bildirim ve tahakkuklarına ilişkin olarak idarece herhangi bir işlem yapılmadığı görülmüştür.

Kamu idaresi bulgu konusu hususa katılmış olup emlak vergisi tarh ve tahakkuk işlemlerindeki hatalı uygulamaların kontrol edilerek hataların giderileceği ifade edilmiştir.

Bu itibarla, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 33’üncü maddesinde yazılı vergi değerini tadil eden nedenlerle emlâk vergisi bildirimlerini süresinde vermeyen ya da hatalı bildirim veren mükelleflerin tespit edilmesi ve haklarında Kanunun 32’nci maddesi gereği verginin tarhına ilişkin işlemlerin idarece yapılması gerekmektedir.