|
ÖZET: Mardin ilinde endüstriyel atık su üreten işletmelerin büyük bir kısmının, bağlantı kalite kontrol ruhsatı (BKKR) olmadan faaliyet gösterdiği ve bu işletmelerden kirlilik önlem payı (KÖP) alınmasına yönelik çalışmaların yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen yönetmeliklere göre, endüstriyel atık suların deşarj koşullarını belirten BKKR alınması zorunludur. Ancak yapılan denetimlerde, birçok işletmenin bu ruhsata sahip olmadığı ve kirlilik önlem payı tahakkuk ettirilen işletme sayısının son derece düşük olduğu görülmüştür.
Yönetmelik, endüstriyel atık su kaynaklarının denetlenmesi ve kirlilik önlem payının tahakkuk ettirilmesi için belirli prosedürler öngörmektedir. Ancak mevcut durumda, sadece birkaç işletmeye KÖP tahakkuk ettirilmiş ve bu tutarlar oldukça düşük kalmıştır. İlgili idare, denetimlerin artırılacağı ve daha fazla işletmenin ruhsat almasının sağlanacağına dair açıklamalarda bulunmuştur. Sonuç olarak, endüstriyel atık suların çevresel etkileri ve kanalizasyon sistemleri üzerindeki olumsuz etkileri dikkate alındığında, denetimlerin sıklaştırılması ve işletmelerin gerekli ruhsatları almasının sağlanması büyük önem taşımaktadır. Bu süreçte, atık suların kirletici parametre değerlerinin deşarj kısıtlamalarının üzerinde olduğu durumlarda kirlilik önlem payı tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Endüstriyel Atık Su Üreten İşletmelerin Çoğunluğunun Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı Olmaksızın Faaliyette Bulunması ve Kirlilik Önlem Payının Hesaplanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Mardin ili sınırları içerisinde endüstriyel nitelikte atık su üreten işletmelerin çoğunluğunun bağlantı kalite kontrol ruhsatı (BKKR) olmaksızın faaliyetlerine devam ettiği, kirletici parametre değerleri deşarj kısıtlamalarının üzerinde olan söz konusu işletmelerden kirlilik önlem payı (KÖP) alınması çalışmalarının yeterli düzeyde olmadığı görülmüştür.
Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine Bağlantı Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde;
“Endüstriyel Atıksu, evsel atık su dışında kalan, endüstrilerin, imalathanelerin, ticari işletmelerin, sanayi sitelerinin her türlü üretim, işlem ve prosesinden kaynaklanan atık sular,
Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı, Mardin Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen ve endüstriyel atık suların kanalizasyon şebekesine bağlanma ve/veya boşaltılma koşullarını belirleyen belge,
Kirlilik Önlem Payı ise atık sulardaki kirletici parametre değerleri deşarj kısıtlamalarının üzerinde olan endüstri kuruluşlarının ödemek zorunda oldukları meblağ”
Şeklinde tanımlanmıştır.
Yönetmelik’in “Endüstriyel Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine ve Alıcı Ortama Deşarj Koşullarını” düzenleyen IV’üncü bölümünün “Şebeke/Kuyusuyu Abonesi Durum Tespit Esasları” başlıklı 10’uncu maddesinde;
“Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü sorumluluk alanı içerisinde bulunan kurulu her endüstri atık su kaynağında, en az iki teknik eleman tarafından durum tespit çalışmaları yaptırılacağı, anılan endüstrinin isim, üretim, hammadde, su, atık su, kanal durumu ve arıtma önlemleri ve benzeri açılardan inceleneceği ve sonucunda bir rapor tanzim edileceği ifade edilmiştir.
İnceleme sonucunda işyerinden endüstriyel nitelikte atıksu kaynaklandığı tespit edilirse, söz konusu işyerinin şebeke/kuyu suyu abonesi yapılması işlemlerine başlanır ve dâhil olduğu endüstri kategorisi Çevre Kanunu Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği’nde verilen sınıflandırmalar çerçevesinde tespit edilir.
Kategorizasyon işleminden sonra işyerinde yapılan tespitler veya literatür bilgileri ile atık suların kirleticiliği belirlenir.
Atık su niteliklerinin belirlenmesini takiben işyerinin kanalizasyona deşarj kısıtlamaları, deşarj durumuna göre tespit edilir.
Deşarj ortamı ve atık suyun kirleticilik nitelikleri birlikte değerlendirilerek o işyeri için esas alınacak kirletici parametre ve kirlilik katsayısı belirlenir.
Bu tespitlerden sonra firma şebeke/kuyu suyu abonesi olarak kaydedilir, kirlilik önlem payı tahakkuku işlemlerine başlanır. Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı düzenlenerek atık su arıtma tesisi kurma koşulları Madde 10-(h) ve 14-(b) fıkralarına göre karara bağlanır.
Bu değerlendirmeler sonucunda atık suların özellikleri itibariyle kanalizasyon sistemine direk deşarjları uygun görülmeyen endüstriyel atık su kaynaklarından, Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatına esas olmak üzere, projesi MARSU Genel Müdürlüğünün onayına tabii olan arıtma tesisini kurması ve işletmeleri istenir.”
Hükümleri yer almaktadır.
Yönetmelik’in “Kirlilik Önlem Payı” başlıklı 23’üncü maddesinde de;
“Endüstriyel nitelikte atıksu kaynağı olan her kuruluş, bulundukları mahalde kanalizasyon şebekesi olsun olmasın, atıksularındaki kirletici parametre değerleri deşarj kısıtlamalarının üzerindeki değerlerde olduğu sürece MARSU Genel Müdürlüğü tarafından saptanan oranlar dahilinde Kirlilik Önlem Payı öderler. Bu bedel “Atıksuların Kanalizasyon Şebekesine Bağlantı Yönetmeliği”nde belirtilen esaslar dahilinde aşağıda belirtildiği şekilde tahakkuk ettirilir.
Endüstriyel atık sularını arıtmadan direkt veya endirekt yollarla kanalizasyon şebekesine deşarj ettiği saptanan kuruluşlara, numune almaya gerek kalmaksızın tespit tarihi başlangıcı itibarıyla gerekli düzenlemeleri yapıncaya, limit değerleri sağlayıncaya ve MARSU Genel Müdürlüğüne yazılı bilgi verilinceye kadar MARSU Genel Müdürlüğü tarafından saptanan oranlar dahilinde “Kirlilik Önlem Payı” (KÖP) tahakkuk ettirilir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri gereği; endüstriyel nitelikte atık su üreten işletmelerin MARSU Genel Müdürlüğünden, atık sularını alıcı ortama deşarj koşullarını gösteren bağlantı kontrol ruhsatı (BKKR) almaları gerekmekte olup atık su kirletici parametre değerleri deşarj kısıtlamalarının üzerinde olduğu sürece de Genel Müdürlükçe belirlenen oranlar dahilinde kirlilik önlem payı (KÖP) ödemeleri gerekmektedir.
Yapılan incelemede; il sınırları içerisinde faaliyet gösteren endüstriyel atık su kaynağı işletmelerin büyük çoğunluğunun bağlantı kalite kontrol ruhsatına (BKKR) sahip olmadığı, akaryakıt istasyonlarına yönelik denetimlerin yapıldığı ve ekseriyetine ruhsat verildiği, ancak başta katı atık tesisi ve Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren endüstri kuruluşları olmak üzere, alışveriş merkezleri, oteller, yetkili servisler, oto yıkama merkezleri, halı yıkama merkezleri gibi pek çok işletmenin söz konusu belge olmaksızın faaliyetlerine devam ettiği, 2024 yılında OSB dahil KÖP tahakkuk ettirilen sadece (4) işletme bulunduğu, tahakkuk ettirilen KÖP tutarlarının da oldukça cüzi miktarlarda olduğu, endüstriyel atık su kaynağı kurum ve kuruluşlara bağlantı kalite kontrol ruhsatı verme ve kirlilik önlem payı tahakkuk ettirme iş ve işlemlerinin henüz yapılmaya başlandığı anlaşılmıştır.
İdarece verilen cevapta; bulgu konusu hususlara ilişkin yürütülen faaliyetlerin detaylarına yer verilmiş, araç ve personel ihtiyaçlarının karşılanmasıyla birlikte düzenli şekilde daha fazla işletmeye yönelik denetimin ve gereğinin yapılacağı ifade edilmiştir.
Endüstriyel atık suların hem çevresel etkileri hem de kanalizasyon ve arıtma tesislerine olumsuz etkileri göz önünde bulundurularak denetim faaliyetlerinin sıklaştırılması, endüstriyel nitelikte atık su üreten işletmelerin atık sularını alıcı ortama deşarj koşullarını gösteren bağlantı kontrol ruhsatı (BKKR) almalarının sağlanması, denetimlerde numune alınarak atık sularının kirletici parametre değerleri deşarj kısıtlamalarının üzerinde olduğu sürece ilgili işletmelere kirlilik önlem payı (KÖP) tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir.